UKRAYNA
ÜLKE RAPORU
İstanbul, 2007
Ar&Ge Şubesi
UKRAYNA
TEMEL EKONOMİK VE SOSYAL GELİŞMELER – 2006
| Resmi Adı | Ukrayna |
| Yönetim | Cumhuriyet |
| Başkenti | Kiev |
| Yüzölçümü | 603.700 km² |
| İdari Birimler
|
24 bölge, 1 özerk bölge (Kırım) ve bölge statüsünde iki kentten (Kiev ve Sivastopol) oluşmaktadır. |
| İklimi | Kuzey kesiminde soğuk bir kara iklimi görülür. Karadeniz sahil kesiminde ise kışlar daha ılıman ve yağışlıdır. |
| Önemli şehirleri | Kharkiv, Lviv, Donetsk, Odessa, Dnipropetrovsk, Saporoshye. |
| Nüfus (milyon) – Temmuz 2007 tahminî | 46,3 |
| Dil | Ukraynaca (Resmi dil) 67%, Rusça 24%, diğer 9% (Romence, Lehçe ve Macarca konuşan azınlıkları içerir) |
| Okur-Yazar Oranı (%) | % 99.4 |
| İşgücü (milyon) | 22.3 |
| GSYİH (milyar $) | 95.3 |
| Kişi Başı Gelir ($) | 2.049 |
| Enflasyon (%) | 9 |
| Reel GSYİH Büyüme Hızı (%) | 6.8 |
| İhracat (milyar $) | 39.6 |
| İthalat (milyar $) | 44.9 |
| Üyesi Olduğu Uluslararası Kuruluşlar | BSEC (Karadeniz Ekonomik İşbirliği), EBRD (Avrupa Yatırım ve Kalkınma Bankası), IMF (Uluslararası Para Fonu), ILO, ISO, Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi ve UNCTAD üyesidir.
DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü) için üyelik müzakereleri devam etmektedir. |
| Para Birimi | Hryvnya (UAH) |
| Döviz Kuru – 01.06.2007 itibarıyla | 1 ABD $ = 5.14 Hryvnya |
Kaynak: The Economist Intelligence Unit
a) Coğrafî Özellikler:
Ukrayna eski Sovyetler Birliği’ni oluşturan on beş Cumhuriyet içinde Rusya Federasyonu ve Kazakistan’ın ardından yüzölçümü açısından en büyük üçüncü ülkedir. Ukrayna’nın güneyi Karadeniz ve Azak Denizi ile çevrilmiştir. En önemli limanları Odesa, Herson, Mikolayev ve Sivastopol’dür.
Ülkenin kuzeyden güneye en uzak mesafesi 893 km., batıdan doğuya en uzak mesafesi ise 1.316 km’dir. Sınırlarının toplam uzunluğu 7.698 km’dir. Denize olan kıyılarının uzunluğu; 1.533 km’si Kara Deniz’e, 225 km’si Azak Denizi’ne olmak üzere toplam 1.758 km’dir. En yüksek yeri, Karpat Dağlarında 2.061 metre ile Hoverla tepesi, güneyde Kırım Dağlarında ise 1.545 metre ile Roman-Koş tepesidir. Ukrayna’nın %70’i alçak, %25’i yüksek ve %5’i dağlık arazidir. Ukrayna topraklarının %55’i ekilebilir arazidir.
Ukrayna kuzeyde Beyaz Rusya, doğu ve kuzeydoğuda Rusya Federasyonu, kuzeybatıda Polonya, batıda Slovak Cumhuriyeti ve güneybatıda Macaristan, Romanya ve Moldova ile sınır komşusudur.
Ukrayna’da Ocak ayındaki ortalama hava sıcaklığı; kuzey doğuda –8°C, güney batıda –2°C; Kırımın güney kıyılarında +4°C’dir. Temmuz ayındaki ortalama hava sıcaklığı ise; kuzey batıda +18°C, Kırımın güney kıyılarında +24°C’dir.
b) Nüfus Yapısı:
Ülke nüfusu, Temmuz 2007 tahminlerine göre 46.3 milyondur. Toplumun %68’si kentlerde yaşamaktadır. Nüfus yoğunluğu kilometre kare başına 77 kişidir.
En önemli şehirleri arasında; başkent Kiev, Harkov, Dnipropetrovsk, Donetsk, Odesa, Zaporojje ve Lviv yer almaktadır.
Ukrayna nüfusunun %73′ü Ukraynalı, %22’si Rus, %5′i ise Belarus, Yahudi, Kırım Tatarı, Kazan Tatarı, Moldovalı, Polonyalı, Macar, Romen, Rum, Alman, Bulgar ve Ermenilerden oluşmaktadır.
Ülkenin resmi dili, Ukraynaca’dır, Rusça, Romence, Lehçe ve Macarca ise konuşulan diğer dillerdir.
c) Tarihi:
Tarihi, Kiev Ruslarının 9. yy.da kurdukları kent devletine kadar uzanan Ukrayna; 13. yy.da Tatarlar, daha sonra da Polonya ve Litvanya tarafından işgal edilmiş, 1654 yılında Ruslarla yaptıkları Pereyaslav Anlaşması sonucunda tamamen Rus İmparatorluğu’nun kontrolüne girmiştir.
1917-1921 yıllarında Rus İmparatorluğu’nun çökmesi ile ortaya çıkan bağımsızlık hareketleri sonucunda, çok kısa bir süre bağımsız kalan ülke, Bolşevik İhtilali’ni takiben 1922 yılında SSCB’ye dahil olmuştur. Ancak, ülkenin batısı 1939 yılına kadar Polonya’nın idaresinde kalmıştır.
Önemli kömür ve demir rezervleri sayesinde Ukrayna, 1930′lu yıllarda Sovyet sanayileşmesinde merkezi bir rol oynamıştır. II. Dünya Savaşı sırasında, milliyetçi akımların önem kazandığı Ukrayna, 1980′li yılların sonuna kadar Komünist Parti tarafından sıkı bir kontrol altında tutulmuştur.
Yönetim biçimi Cumhuriyet olan Ukrayna, 24 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığını kazanmıştır. 1991 yılı Aralık ayında yapılan Başkanlık seçimlerinde Kravchuk başarılı olmuş, aynı ay içinde bağımsızlık kararının onaylandığı referandum ile birlikte, Gorbaçov’un Sovyet Cumhuriyetleri için düşündüğü federatif yapı görüşü terk edilerek, ülke için yeni bağımsızlık anlayışı benimsenmiştir.
d) Siyasi ve İdari Yapısı:
Ukrayna yönetim tarzı itibariyle 24 bölge, bir otonom bölge (Kırım) ve bölge statüsündeki iki kentten (Kiev ve Sivastopol) oluşmaktadır. Başkenti Kiev’dir.
Cumhurbaşkanlığı, Bakanlar Kurulu ve Parlamento ülke yönetiminde söz sahibi olan üç temel organdır. Ukrayna Anayasası 28 Haziran 1996 tarihinde kabul edilmiştir. Parlamento 450 üyeye sahiptir. Parlamento seçimleri 4 yılda bir, Cumhurbaşkanlığı seçimleri ise 5 yılda bir yapılmaktadır. Devletin başı Cumhurbaşkanıdır ve beş yılda bir seçilir. Ukrayna’da Başbakan, Cumhurbaşkanı tarafından atanmakta, bu atama Parlamento tarafından onaylanmaktadır.
Leonid Kuchma Temmuz 1994’den beri yürüttüğü Ukrayna Cumhurbaşkanlığı görevini 2004 yılındaki Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde tekrar aday olmayarak bitirmiştir. Bahse konu seçimi kazanan Viktor Yuşenko 23 Ocak 2005’te yemin ederek yeni görevine başlamıştır.
Ukrayna, dış ilişkilerinde Batı ile olan bütünleşmesini öncelikli olarak ele almakta, ancak diğer yandan Rusya ile olan bağlarını da koruyarak dengeli bir siyaset izlemektedir. Ukrayna’nın Avrupa Birliği ile yaptığı Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması 1 Mart 1998 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve Ukrayna, AB üyeliğini hedeflemektedir. Aralık 1999’daki AB Zirvesi’nde benimsenen AB’nin Ukrayna Stratejisi ve AB’nin 2004 yılının sonlarında açıklamış olduğu “Ukrayna Eylem Planı” uzun vadeli işbirliğini öngörmekte, tam üyelik konusunu ele almamaktadır
d) Genel Ekonomik Durum
Dağıldığı yıl olan 1991’e kadar Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) Rusya’dan sonra en önde gelen ekonomik parçası olan Ukrayna Cumhuriyeti, kendinden sonra gelen cumhuriyetten dört kat fazla üretim yapardı. Sovyet tarım ürünlerinin dörtte birinin yetiştirildiği Ukrayna’daki çiftliklerde ayrıca diğer cumhuriyetlerin et, süt, buğday ve sebze ihtiyaçlarının önemli bir kısmı karşılanırdı. Benzer olarak, ağır sanayi için SSCB’deki diğer cumhuriyetlere büyük çaplı borular ve dikey sondaj makinaları gibi ürünler sağlanırdı. Zengin çiftlikleri, gelişmiş sanayi temeli, iyi yetişmiş işgücü ve sağlam eğitim sistemi ile Ukrayna önemli bir Avrupa ekonomisi olma potansiyeli taşımaktadır.
Aralık 1991’de bağımsızlık ilanını takiben, Ukrayna hükümeti fiyatların çoğunu serbestleştirmiş, özelleştirme için yasal çerçeveyi oluşturmuştur ancak hükümet içi reforma karşı yaygın direnişle karşılaşıldığı için reform çabaları hız kesmiştir. 1991-1999 yılları arasındaki 8 yıllık dönemde yaşanan ekonomik küçülme sonucunda üretim %40 oranında daralırken, vatandaşların hayat standardı ise %50’den fazla düşmüş ve yoksulluk yaygın hale gelmiştir.
Gevşek para politikaları, 1993 yılı sonunda enflasyonu hiperenflasyon seviyelerine çıkartmıştır. Enerji ihtiyacı için Rusya’ya bağımlı olan ve önemli yapısal reform eksikliği çeken Ukrayna ekonomisi bu yüzden dışsal şoklara karşı savunmasız kalmıştır.
Yıllık petrol ve doğal gaz ihtiyacının dörtte üçünü ithalatla karşılayan Ukrayna, 2005 yılı sonu 2006 yılı başında Rusya’yla yaşanan fiyatlandırma sorunuyla geçici bir gaz kesintisiyle karşı karşıya kalmıştır. Bunun sonucunda Rus gazı için ödenen fiyatı iki katına fırlamış ve bunun da Ukrayna ekonomisi üzerinde 1,4 ilâ 2,2 milyon dolarlık bir yük oluşturduğu ifade edilmiştir.
2000 yılından itibaren ekonomide yaşanan büyüme trendi sonucunda 2006 yılında ekonomik büyüme %6,8’e ulaşmıştır. Buna ek olarak, kişisel gelirlerde artış ile makro ekonomide istikrar gözlemlenmiştir. Sovyetlerin dağılmasını takip eden dönemde meydana gelen hiperenflasyon 2006 yılında %9’a kadar düşmüştür.
Ukrayna hükümet yetkilileri birçok gümrük ve vergi imtiyazını 2005 yılı Mart ayında yayımlanan bütçe yasasıyla kaldırmış, böylece Ukrayna’da daha fazla ekonomik aktiviteyi kayıtdışılıktan kurtarmıştır. Ancak hala yolsuzlukla savaş, sermaye piyasalarının geliştirilmesi ve ticari faaliyetler için yasal çerçevenin geliştirilmesi gibi konularda çalışmalar yapılması gereklidir. Ayrıca yapısal reformlar ve arazi özelleştirmeleri gibi politik olarak daha hassas konular hala sürüncemededir.
Özellikle IMF gibi yabancı kuruluşlar Ukrayna’yı reformların hızı ve kapsamını artırması için teşvik etmektedir. Dünya Ticaret Örgütü’ne girebilmek için Ukrayna 2006 yılında 20’den fazla yasa çıkartarak ticaret rejimini DTÖ standartlarına daha uyumlu hale getirmiştir.
2005 yılında Ukrayna’da GSYİH artış oranı %2,4 iken, 2006 yılında dünya çapında artan çelik fiyatları ve yurtiçi tüketimdeki artışla bu oran %6,8’e yükselmiştir. 2007 yılında ekonominin büyüyeceği düşünülmekte, ancak hükümetin vergi, ticaret ve gümrük imtiyazlarının yeniden uygulamaya koyma ve buğday ihracatını sınırlayıcı kotaları sürdürme planları uzun dönem büyümeyi tehdit edeceği düşünülmektedir.
Ukrayna para birimi olan Hryvnya 1996 Eylül ayında piyasaya arz edilmiştir. Ekonomik gelişme hala devam ederken Ukrayna’nın uzun vadede beklentileri piyasa reformlarının hızlandırılmasına bağlıdır. Ekonomisi halen aşırı devlet düzenlemeleri, yolsuzluk ve kanunların yürürlüğe konmasında yaşanan eksikliklerden olumsuz etkilenmektedir. Yolsuzluğa karşı hükümetçe adımlar atılmakta, KOBİ’lerin çoğu özelleştirilmektedir ancak yine de enerji ve telekomünikasyon gibi kilit sektörlerin yeniden yapılandırılması ve özelleştirilmesi ve tarım arazilerinin serbest satışını sağlamak için yapılacak çok iş vardır.
Ukrayna doğal kaynaklar açısından oldukça zengin bir ülkedir. Demir-çelik sanayiinde, dökme demir, çelik, çelik boru üretimi; kimya sanayinde ise mineral gübreler, kok ve sülfürik asit üretimi yapılmaktadır. İmalat sanayi üretiminde uçaklar, türbinler, metalurji ekipmanları, dizel lokomotifler ve traktörler yer almaktadır. Tarım ürünlerinden buğday, ayçiçeği tohumu ve şeker üretilmektedir. Ayrıca bünyesinde eski SSCB’nin uzay ve roket sanayinin önemli bir kısmını oluşturan sanayi temelini barındırmaktadır. Her ne kadar petrol ve doğal gaz rezervleri küçük de olsa, kömür, mineral yatakları gibi önemli enerji kaynakları vardır. Ayrıca Rus ve Hazar petrol ve gazının topraklarından geçmesiyle dünyada önemli enerji geçiş ülkelerinden bir tanesi olmuştur.
Ukrayna dış ticaret ve yatırımı destekleyen bir ülkedir. Dış yatırım kanunu iş ve toprakların yabancılarca satın almasına, gelir ve kârı kendi memleketine götürmelerine ve gelecekteki hükümetlerce mallarının kamulaştırılması durumunda tazminat almalarına izin vermektedir. Ancak Ukrayna’da karmaşık yasalar ve düzenlemeler, zayıf kurumsal yönetim, mahkemelerce borçlar hukukunun zayıf uygulanması ve özellikle yolsuzluk doğrudan yabancı yatırımların şevkini kırmaktadır. İşleyen bir sermaye piyasası olsa da küçük hissedarların haklarının korunmasında zayıf kalması portföy yatırımlarını önemli ölçüde sınırlandırmaktadır. Haziran 2007 itibarıyla Ukrayna’da doğrudan yabancı yatırım 21.2 milyar dolara ulaşmıştır. Ukrayna’da kişi başına düşen 447 dolarlık doğrudan yabancı yatırım, bölgedeki en düşük rakamdır.
İthalatında, özellikle enerji ithalatındaki rolleriyle başta Rusya ve Türkmenistan olmak üzere eski SSCB ülkeleri halen Ukrayna’nın önemli ticari partnerleridir. Günümüzde Ukrayna ticareti eskiye oranla daha çeşitlendirilmiştir. Ukrayna, ihracatının üçte birini Avrupa’ya, dörtte birine yakınını ise Rusya Federasyonu ve BDT ülkelerine yapmaktadır.
Makine, teçhizat ve çelik, ihracatında önde gelen kalemlerdir. Ukrayna petrolünün %80’inden fazlasını ve doğal gazının %73’ünü ithalat yoluyla karşılamaktadır. Rusya, Ukrayna’nın bir numaralı petrol tedarikçisidir ve Rus firmaları Ukrayna’nın rafineri kapasitesinin büyük kısmının sahibi veya işleticisi durumundadır. Rusya’da devlete ait gaz tekeli olan Gazprom’un kontrolündeki boru hattıyla taşınan doğal gaz ithalatını, Rusya ve Türkmenistan’dan almaktadır. 2005-2006 döneminde gaz ithalatı ödemelerini takastan nakit ödemeye çeviren Ukrayna, aynı zamanında topraklarından Batı Avrupa’ya geçen transit Rus gazının boru hattını da kontrol etmektedir. Tedarikçi, taşımacı ve tüketici arasındaki bu karmaşık yapılanma, 2006 Ocak ayında Rusya’nın gaz tedarikini 3 gün süreyle kesme kararı dahil olmak üzere, bazı gerilimlere yol açmıştır.
Ukrayna 1992 yılında IMF’ye üye olmuştur. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’na (EBRD) üye olan Ukrayna henüz DTÖ’ye üye değildir. Ukrayna hükümeti DTÖ üyeliğini 2007 yılı öncelikleri arasına almıştır. Mart 2005 itibarıyla 12 aylık 605 milyon dolarlık IMF stand-by anlaşmasını tamamlamıştır. IMF Ukrayna’ya mali disiplin ve özellikle emeklilik fonlarında yapısal reformlar önermiştir. Ukrayna, Temmuz 2005’te Dünya Bankası’ndan reformları desteklemek, yatırım ortamını ve kamu yönetimini ve finansal yönetimi geliştirmek amacıyla 205 milyon dolarlık gelişme Politikası kredisi sağlamıştır. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’na, 2005 itibarıyla bir önceki yıla göre iki katına artırıp 530 milyon euroya çıkardığı proje harcamasıyla portföyünü 2.2 milyar euroya yükseltmiştir.
- Ukrayna Pazarının Özellikleri
1997 yılında Rusya’da yaşanan ekonomik krizden fazlasıyla etkilenen Ukrayna pazarında kötü tablo 1999-2000 yıllarından itibaren değişmeye başlamıştır. Bu yıllarla beraber yavaş ama istikrarlı bir toparlanma içerisine giren Ukrayna’da makroekonomik rakamlarla beraber tüketici davranışlarında da değişiklik gözlemlenmiştir. Önceleri, satın alma gücünün çok düşük olması nedeni ile ucuz mallara yönelen ve bunu da ‘bavul ticareti’ yolu ile karşılayan halk, daha bilinçli bir tüketici hüviyeti kazanmaya başlamış ve henüz yerel tedarikçiler tarafından karşılanamasa bile daha kaliteli mal talebi piyasayı da etkilemiştir. Ayrıca, Ukrayna çapında toplam perakende satışlarda artışlar görülmüş ve perakende sektörü Rusya Federasyonu bünyesinde yaşanan genel ekonomik dalgalanmalardan giderek daha da az etkilenen bir hale gelmiştir.
Sovyetler Birliği’nin dağılmasını ve Ukrayna’nın bağımsızlığını kazanmasını izleyen dönemde, Türkiye’den bu ülkeye gönderilen kalitesiz ürünler ülke halkının tepkisini çekmiş, bu ise hem Ukrayna’daki Türk malı imajını olumsuz etkilemiş hem de gerçekten kaliteli imalat yapan ciddi markaların ve ihracatçıların piyasaya girişlerini güçleştirmiştir. İşte tüm bu gelişmelerin ışığında, gerek Ukraynalı tüketicilerin artan satın alma güçlerini de hesaba katarak gerekse Kiev ve Krakov gibi kentlerde peş peşe hizmete giren büyük alış veriş merkezlerini göz önünde bulundurarak, Ukrayna pazarı kalite açısından daha da özen gösterilmesi gereken bir pazar haline getirilmelidir.
- Yıllara Göre Temel Ekonomik göstergeler
|
Ukrayna |
|||||
| YILLAR |
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
2006 |
| GSYİH (Milyar $) |
42,4 |
50,1 |
64,8 |
80,3 |
95,3 |
| Kişi Başı GSYİH (ABD$) |
887 |
1,057 |
1,379 |
1,719 |
2,049 |
| Reel GSYİH Büyüme Hızı (%) |
5,2 |
9,6 |
12,1 |
3,7 |
6,8 |
| Enflasyon (Tüketici fiyatlarıyla ort. %) |
0,8 |
5,2 |
9 |
11,3 |
9 |
| Nüfus (milyon kişi) |
47,8 |
47,4 |
47 |
46,7 |
46,5 |
| Para Birimi |
Hryvnya |
||||
| Döviz Kuru |
1 ABD $= 5,14 Hryvnya (01.06.2007) |
||||
Kaynak: The Economist Intelligence Unit /Country by Country 2007
Yandaki tabloda da görülebileceği üzere; Ukrayna’da Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) 2002 yılından itibaren istikrarlı bir artış seyri izlemiştir.
Ukrayna’nın kişibaşı GSYİH miktarı, 2002 yılında 887 dolardan, 2006 yılı itibarıyla 2049 ABD dolarına ulaşmıştır.
Yıllara göre reel GSYİH büyüme oranlarına bakılacak olursa; 2002’de %5,2 olan büyüme oranı, 2004’te %12,1’e kadar çıktıktan sonra, 20005 yılında %3,7’ye düşmüş, 2006 yılında ise %6,8 olarak gerçekleşmiştir.
Ukrayna ekonomisi, 2002-2006 yılları arasında ihracat ve ithalatta önemli oranda artışlar gerçekleştirmiştir. Bu çerçevede ihracat 18.7 milyar dolardan 39.6 milyar dolara, ithalat ise 18 milyar dolardan 44.9 milyar dolara ulaşmıştır.
- Dış Ticaret Mevzuatı
DTÖ ve AB standartlarına uymaya çalışan ve uluslararası ekonomik ve ticari kuruluşlara üye olma yolunda çalışmalarını yoğunlaştıran Ukrayna’da, geçmişte fazla devletçi ve reform karşıtı Parlamento ile hükümet arasındaki sorunlar nedeniyle dış ticaret rejiminde istenilen serbestliğe ulaşılamamıştır.
Sık sık yapılan mevzuat değişiklikleri, bazı lisans zorlukları, ürün kotaları, gümrük vergilerinin yüksekliği ve ithalatta alınan %20 KDV yabancı firmaların Ukrayna’ya yönelik ticaretini olumsuz etkilemektedir. Ancak, 2005 yılında Viktor Yuşçenko’nun Cumhurbaşkanı seçilmesi ile birlikte Ukrayna’da yatırım ortamının iyileştirilmesi ve kaçakçılık ile yolsuzluğun önlenmesine yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Bu çerçevede, ‘Ukrayna Gümrük Tarifesi’nde Değişiklik Yapılması’na İlişkin Ukrayna Kanunu’ 25.3.2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Kanun uyarınca, Ukrayna’da üretilmeyen bazı tekstil ürünleri, ayakkabı, gıda, bazı ev aletleri, televizyon ekranları ile cep telefonlarının gümrük vergilerinde %50-100’ü aşan oranlarda indirim gerçekleşmiştir. Ancak, otomotiv alanında yerli sanayiyi korumak ve yan sanayi oluşturmak amacıyla otomotiv ve bazı otomotiv aksamlarında %15 düzeyinde olan vergi, 25.3.2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, %20 düzeyine çıkarılmıştır.
2006 yılında DTÖ standartlarına uyum amacıyla pek çok üründeki gümrük vergisi oranı düşürülmüştür. 2006 yılı itibariyle Ukrayna’da tüm ürünlerdeki ortalama gümrük vergisi %6,5’tir. Bu oran tarım ürünlerinde ortalama %13,8, sanayi ürünlerin de ise ortalama %4,4’tür. Petrol ürünlerinde ithal vergisi oranları geçmişte yüksek olmakla birlikte, 2005 yılı yazında yaşanan yakıt darboğazı sonucunda benzin ve dizel yakıt türlerindeki vergiler kaldırılmıştır.
Ukrayna’nın dış ticareti incelendiğinde SSCB’nin ayrılmasının ardından 15 yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen, eski SSCB ülkeleriyle olan ticaretin payının hala büyük olduğu gözlenmektedir. Ukrayna’nın enerji konusunda dışa bağımlı olması nedeniyle, ithalatının büyük bir kısmını Rusya Federasyonu ve Türkmenistan’dan ithal edilen ham petrol ve doğalgaz oluşturmaktadır. Rusya Federasyonu, Ukrayna’nın en önemli ticaret ortağı olma konumundadır.
Ukrayna’nın Rusya Federasyonu ve Beyaz Rusya ile yapmış olduğu özel anlaşma çerçevesinde, lüks tüketim vergisine tabi mallar hariç, söz konusu ülkeler menşeli ürünlerin ithalatında karşılıklı olarak gümrük vergisi alınmamakta, sadece KDV tahsil edilmektedir. Ancak, bazı mallar bu istisnalardan muaf bulunmaktadır. Bu mallar arasında beyaz şeker, etil alkol ve diğer alkollü içkiler, tütün veya tütün yerine geçen maddelerden yapılmış purolar, uçları açık purolar ve sigaralar yer almaktadır. Söz konusu muafiyet listesinde zaman zaman değişiklikler olabilmektedir. Ayrıca, canlı büyükbaş hayvanlar ile koyunlar, düveler, ayçiçeği ve kenevir tohumu, büyükbaş hayvan derisi ile koyun ve kuzu derisi, demir ve çelik hurdalarının Ukrayna’dan Rusya Federasyonuna ihracatında ihraç vergisi tahsil edilmektedir.
19 Eylül 2003 tarihinde Ukrayna’nın Yalta şehrinde Ukrayna, Rusya Federasyonu, Beyaz Rusya ve Kazakistan arasında Tek Ekonomik Alan Anlaşması imzalanmıştır. Ancak, Ukrayna bu anlaşma’ya DTÖ ve AB ile ilişkilerine zarar vermemesi amacıyla bazı çekincelerle imza atmıştır. Tek Ekonomik Alan, taraf ülkelerin kendi aralarında AB‘ne benzer bir yapılanmaya gitmelerini hedeflemektedir. Anlaşma’da öngörülen hedeflerin gerçekleştirilmesi için teknik çalışmalar sürmekle birlikte henüz tamamlanmamıştır. Ukrayna Tek Ekonomik Alan’ın bütün sınırlamalar ve muafiyetlerden arındırılmış serbest ticaret bölgesi olarak başlatılmasını istemekte, Rusya Federasyonu ise bunun, ancak Ukrayna’nın Tek Ekonomik Alan içinde tek bir para birimi gibi derin bütünleşme kriterlerini kabul etmesi halinde düşünülebilecek bir durum olduğunu ifade etmektedir. Ukrayna, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyeliğini hedefi çerçevesinde Tek Ekonomik Alan şeklindeki derin bütünleşme hedeflerine pek sıcak bakmamakla birlikte konjonktürel ve politik gelişmelerin Ukrayna’nın bu politikasında bazı değişikliklere yol açması mümkün bulunmaktadır.
Diğer taraftan, Avrupa Birliği ile Ukrayna arasında 9 Mart 2005 tarihinde mektup teatisi yoluyla imzalanan ve 31 Aralık 2006 tarihine kadar geçerli olacak olan anlaşma, Ukrayna menşeli tekstil ürünlerinin AB ülkelerine ihracatında kota uygulanmaması kararlaştırılmıştır.
Ukrayna Bakanlar Kurulu’nun, bavul ticaretini önlemek amacıyla 2001 yılında aldığı karara göre;
- Ukrayna vatandaşları ve yabancılar tarafından Ukrayna’ya getirilen, gerçek kişiler tarafından refakatli bagajda (sözlü şekilde beyan edilirse) ve refakatsız bagajda ve vatandaş adreslerine uluslararası posta gönderileri ile gönderilen gümrük değeri 200 Euro’yu ve ağırlığı 50 kg’ı geçmeyen malların, Ukrayna gümrük sahasına getirilmesi vergiye tabi bulunmamaktadır.
- Ukrayna’ya, gerçek kişiler tarafından, refakatli/refakatsız bagajla getirilen veya toplam gümrük değeri 1000 Euro’yu ve toplam ağırlığı 100 kg’ı geçmeyen uluslararası posta gönderileri ile gönderilen mallar, gerçek kişiler için belirlenen esaslara uygun olarak gümrük organlarında mecburi yazılı beyana, gümrük değerinin %20’si oranında gümrük vergisine, KDV’ye ve mevzuatta belirlenen durumlarda tüketim ve diğer vergilere tabidir.
Bavul ve kargo ticaretini düzenleyen Ukrayna Kanunu hala yürürlükte olmasına rağmen 2005 yılı başında yeni yönetimin iktidara gelmesi ile bu ticaret şeklinde sıkıntılar yaşanmaya başlanmıştır. Bunların temel nedeni, denetimlerin artırılması ve kaçak girişlerin en alt düzeye indirilmeye çalışılmasıdır. Bu önlemler neticesinde, bavul ticareti cazibesini büyük ölçüde yitirmiştir. Bu aşamada, Ukrayna devletinin direkt olarak bavul ticaretini kısıtlamak yerine gümrüklerdeki kontrollerin sıkılaştırılması yoluyla resmi ithalat ile bavul ticaretinin ithalat masraflarını birbirine yakınlaştırarak doğal bir süreç içinde kendiliğinden ortadan kaldırmaya çalıştığı düşünülmektedir.
Ukrayna, bazı tarım ve hayvancılık ürünleri ile madenler ve kimyasal maddelerde asgari ihraç fiyatı ve ön izin uygulamaktadır. 2 Ekim 1999 tarihinde alınan karar gereğince de ayçiçeği tohumu ihracında ihraç vergisi uygulanmaktadır. Söz konusu vergi Temmuz 2005 tarihinde %16’ya düşürülmüş olup; 2007 yılından başlamak üzere her yıl %1 oranında düşürülecek ve 6 yılın sonunda %10 olacaktır.
Ayrıca Ukrayna, 1 Ocak 2003 tarihinden itibaren hurda metal ihracatında ton başına 30 Euro ihraç vergisi uygulamaya başlamıştır. Ukrayna tarafından buna gerekçe olarak Ukrayna’dan büyük miktarda hurda metal ihracatı olması, buna bağlı olarak yerli üreticilerin zaman zaman hammadde sıkıntısı yaşamaları ve üretimin durma noktasına gelmesi gösterilmektedir. Başta Türkiye ve AB olmak üzere çeşitli ülkelerden gelen tepkilere rağmen hurda metalde ihraç vergisi uygulaması halen devam etmektedir. 2006 yılı sonunda çıkarılan bir yasa uyarınca söz konusu vergi 6 yıllık bir sürecin sonunda ton başına 10 Euro olarak uygulanacaktır.
Gümrük Danışma Bürosu: Ukrayna Devlet Gümrük Servisi’nin Kiev’de (Krasnoarmesykaya Cad. No: 106, 6 no’lu ofis) bir danışma bürosu bulunmaktadır. Bu büroya ilgili malların gümrük tarife istatistik pozisyonu ile başvuran kişilere 50 Hrvnya (yaklaşık 10 dolar) ücret karşılığında gümrük işlemlerine ilişkin temel danışmanlık hizmeti verilmektedir. Büronun telefonu 0038 044 252 88 34, çalışma saatleri ise 09:00 -18:00 arasıdır.
Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri
Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri
|
2006 Yılı İtibarıyla Ukrayna’nın İhracatında Önde Gelen Ülkeler ve Payları |
|||
|
1 |
Rusya Federasyonu |
$8.650.699.794 |
22,5% |
|
2 |
İtalya |
$2.505.344.299 |
6,5% |
|
3 |
Türkiye |
$2.390.039.159 |
6,2% |
|
4 |
Polonya |
$1.344.516.251 |
3,5% |
|
5 |
Almanya |
$1.283.839.478 |
3,3%
|
Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri
|
2006 Yılı İtibarıyla Ukrayna’nın İthalatında Önde Gelen Ülkeler ve Payları |
|||
|
1 |
Rusya Federasyonu |
$13.787.221.472 |
30,6% |
|
2 |
Almanya |
$4.264.371.104 |
9,5% |
|
3 |
Türkmenistan |
$3.492.044.164 |
7,8% |
|
4 |
Çin |
$2.310.204.001 |
5,1% |
|
5 |
Polonya |
$2.109.116.213 |
4,7% |
Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri
|
2006 Yılında Ukrayna’nın Ülkemizden İthal Ettiği Ürünler |
|||
|
GTİP |
Açıklama |
Değer (ABD$) |
|
|
1 |
2710 | Petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar |
$80.631.910 |
|
2 |
8703 | Binek otomobilleri ve esas itibarıyla insan taşımak üzere imal edilmiş (otobüsler hariç) motorlu taşıtlar |
$63.314.130 |
|
3 |
9999 | Tarifenin başka yerinde yer alamayan ürünler |
$31.936.963 |
|
4 |
0805 | Taze veya kurutulmuş turunçgiller |
$30.284.878 |
|
5 |
8418 | Buzdolapları, dondurucular ve diğer soğutucu ve dondurucu cihazlar |
$28.867.619 |
|
6 |
2520 | Alçı taşı, anhidrit, alçılar |
$23.041.719 |
|
7 |
0802 | Diğer kabuklu meyveler |
$18.932.042 |
|
8 |
3920 | Plastiklerden diğer plakalar, levhalar, filmler, folyo ve şeritler |
$16.607.279 |
|
9 |
2401 | Yaprak tütün ve tütün döküntüleri |
$13.745.813 |
|
10 |
3916 | Plastikten mamul, (>1mm) monofiller, ince ve kalın çubuklar ve profiller |
$13.405.251 |
Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri
| 2006 Yılında Ukrayna’nın Ülkemize İhraç Ettiği Ürünler | |||
| GTİP | Açıklama | Değer (ABD$) | |
|
1 |
7208 | Demir veya alaşımsız çelikten yassı hadde ürünleri (genişliği >= 600 mm, sıcak haddelenmiş, kaplanmamış) |
$739.730.367 |
|
2 |
7207 | Demir veya alaşımsız çelikten yarı mamuller |
$298.616.678 |
|
3 |
3102 | Azotlu mineral veya kimyasal gübreler |
$154.722.246 |
|
4 |
7202 | Ferro-alyajlar |
$129.535.374 |
|
5 |
7204 | Dökme demirin, demirin veya çeliğin döküntü ve hurdaları |
$104.461.979 |
|
6 |
2814 | Saf amonyak veya amonyağın sulu çözeltileri |
$92.465.968 |
|
7 |
2710 | Petrol yağları ve bitümenli minerallerden elde edilen yağlar |
$87.389.652 |
|
8 |
7209 | Demir veya alaşımsız çelikten yassı hadde ürünleri (genişliği >=600 mm, soğuk haddelenmiş, kaplanmamış) |
$83.372.866 |
|
9 |
1512 | Ayçiçeği tohumu, aspir veya pamuk tohumu yağları ve bunların fraksiyonları |
$77.754.902 |
|
10 |
4403 | Yuvarlak ağaçlar (kabukları veya kışırları alınmış veya kare şeklinde kabaca yontulmuş olsun olmasın) |
$62.725.767 |
Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri
- Ukrayna Mücevherat Pazarı
Baltık coğrafyasında, 46 milyona yaklaşan nüfusuyla, önemli bir pazar olan Ukrayna, Türk ihracatçıları için önemli bir potansiyele sahiptir. Taşlı ürünler de dahil olmak üzere 500 milyon dolara yaklaşan Ukrayna mücevherat pazarının, ülkemiz değerli maden ve mücevherat sektörü için önemi büyüktür.
Ukrayna’da, 2006 yılında 66,5 tonluk mücevherat üretilmiş olup, bunun %49,5’lik bölümü altından, %50,5’i ise gümüşten mamuldür. İthalatına bakılacak olursa, 2006 yılında resmi ithalat 7,5 ton olarak kaydedilmiştir. Bu miktarın 648 kilogramı altın, 6724 kilogramı ise gümüşten mamuldür.
Ukrayna’da altın mücevherat üretiminde en önde gelen firma, yıllık 90 milyon dolarlık iş hacmi olan Kiev Mücevher Fabrikası’dır. Bunu; Pivden –Zoloto, Lvov Devlet Mücevher Fabrikası, Zolotoi Vek, Baget Mücevher Fabrikası ve UVK Agat takip etmektedir.
Ukrayna’da gümüş mücevherat üretiminde en önde gelen firmalar ise Kiev Mücevher Fabrikası, Brus, Kharkiv Mücevher Fabrikası, UPK Agat’tır.
Son dönemde, Ukrayna başta olmak üzere, bölge genelinde mücevherat talebinde artışlar kaydedilmiştir. Özellikle Dünya Ticaret Örgütü üyeliği çerçevesinde önemli açılımlar gerçekleştiren Ukrayna ekonomisinin, önümüzdeki dönemde de büyümeye devam edeceği ve bölge çapında önemli bir Pazar haline geleceği uzmanlarca ifade edilmektedir.
- Ukrayna ile Türkiye Arasında Yürürlükte Bulunan Anlaşma ve Protokoller
Türkiye ile Ukrayna arasındaki ticari ilişkilerin temel dayanağı, Türkiye ile Ukrayna arasında 4 Mayıs 1992 tarihinde imzalanan ve 20 Nisan 1994 tarihinde yürürlüğe giren Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşmasıdır.
Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Anlaşması, 30 Mayıs 1994 tarihinde Kiev’de imzalanmış ve 27 Ocak 1995 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
İlki 1991 yılı Mart ayı içinde dönemin Cumhurbaşkanı merhum Turgut Özal tarafından gerçekleştirilen Ukrayna’ya en üst düzeydeki resmi ziyaretler, müteakip yıllarda karşılıklı olarak devam etmiş ve gerek Cumhurbaşkanları gerekse Başbakanlar ve Bakanlar seviyesindeki resmi ziyaretler sırasında iki ülke yöneticileri siyasal, sosyal, askeri ve kültürel alanlarda olduğu gibi ticari ve ekonomik alanda da birçok anlaşma ve protokole imza atarak her alandaki işbirliğinin gelişebilmesi için yasal zemini oluşturmuşlardır.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Leonid Kuchma’nın 22-24 Kasım 2000 tarihlerinde Türkiye’yi resmi ziyaretleri sırasında; Türkiye-Ukrayna Ortak Bildirisi; T.C.Hükümeti ile Ukrayna Bakanlar Kurulu Arasında Nükleer Kazaların Erken Bildirimi ve Nükleer Tesislere İlişkin Anlaşma; Türkiye ile Ukrayna Arasında Hukuki Konularda Adli Yardımlaşma ve İşbirliği Anlaşması; T.C. Adalet Bakanlığı ile Ukrayna Adalet Bakanlığı Arasında İşbirliğine İlişkin Protokol; T.C. Sağlık Bakanlığı ile Ukrayna Sağlık Bakanlığı Arasında İlaç ve Ezcacılık Alanında İşbirliğine İlişkin Protokol; T.C.Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti Arasında Askeri-Teknik Alanda Bilgi ve Belgelerin değişimi Anlaşması; T.C. Ulaştırma Bakanlığı ile Ukrayna Bilişim ve Haberleşme Devlet Komitesi Arasında Posta ve Haberleşme Alanlarında İşbirliği Anlaşması; Anadolu Ajansı (AA) ile Ukrayna Milli Haber Ajansı (Ukrinform-DİNAU) Arasında İşbirliği Anlaşması imzalanmıştır.
Bu çerçevede, Türkiye ve Ukrayna arasında ticari ve ekonomik alanda bugüne kadar imzalanan anlaşma ve protokoller aşağıda belirtilmiştir.
- Ticari İlişkilerin Geliştirilmesine Dair Protokol
- İş Konseyi Kurulmasına Dair Anlaşma
- Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması
- Teknik, Bilimsel ve Ekonomik İşbirliği Protokolu (Tarım Bakanlıkları arasında)
- Enerji İşbirliği Anlaşması
- Turizm Alanında İşbirliği Anlaşması
- Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Anlaşması
- Karma Ekonomik Komisyonu I, Dönem Toplantısı Protokolu
- TSE ve Ukrayna Devlet Standardizasyon, Metroloji ve Belgelendirme Komitesi Arasında İşbirliği Anlaşması
- Veterinerlik Alanında İşbirliği Anlaşması
- Ticari Deniz Taşımacılığı Anlaşması
- Hava Taşımacılığına İlişkin Protokol
- Hava Taşımacılığı Anlaşması
- Gümrük İşbirliği ve Karşılıklı İdari Yardıma İlişkin Anlaşma
- Gümrük Müsteşarlığı ile Ukrayna Devlet Gümrük Komitesi arasında Protokol
- Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması
- Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması
- İşadamları ve Kamyon/Otobüs Şoförleri için Müteaddit Vize Verilmesine Dair
- 20 milyon Dolar’lık Türk Eximbank Kredi Anlaşması
- Türkiye-Ukrayna Ortak Bildirisi (Cumhurbaşkanları arasında)
- Karma Ekonomik Komisyonu II. Dönem Toplantısı Protokolu
- Karma Ekonomik Komisyonu III. Dönem Toplantısı Protokolu
- Karma Ekonomik Komisyonu IV. Dönem Toplantısı Protokolu
- Türkeximbank ile Ukrayna Eximbank arasında Protokol (Ukrayna’ya yapılacak ihracatlarda kullanılmak üzere Türkeximbank tarafından 20 milyon ABD Doları tutarında kredi açılmasına yönelik)
- Türkiye-Ukrayna Ortak Eylem Planı
- Ukrayna’ya Yapılacak İhracatta Dikkate Alınması Gereken Temel Noktalar
Ukrayna’da tüm sektörler gözönüne alındığında ticaret yapan firmaların genelde işletme sermayesinin düşük olduğu ortaya çıkmaktadır. Ukrayna içinde faaliyet gösteren toptancıların tercihi gümrüklenmiş malları almak, yani bir başka deyişle ihracatçının kendi bulunduğu yerde ithalat işlemleri ile uğraşmadan ithal ürünlere erişmektir. Ayrıca, toptancılar ve ithal mal satan Ukrayna firmaları, işletme sermayeleri az olduğu için, diğer ülkelerle karşılaştırıldığında, küçük partiler halinde mal almaktadırlar.
Ukrayna’ya ihracat yapmak isteyen firmaların öncelikle Ukrayna’daki çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren ithalatçı firma irtibat bilgilerini T.C.Kiev Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği internet sayfasından elde etmeleri yararlı olacaktır. Söz konusu firma listeleri sektörel ve ürün bazında elektronik ortamda tutulmaktadır. Firma listeleri, Türkiye’deki İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi’ne benzer şekilde faaliyet gösteren Ukrayna Devlet Uluslararası Mal Piyasalarını İzleme ve Araştırma Merkezi (Derzovnişinform)’nin hazırladığı Ukrayna’nın ithalatçı ve ihracatçı bilgi bankası adlı CD ile, fuar katalogları ve endüstriyel yayınlardan yararlanılarak oluşturulmaktadır.
İhracatı amaçlayan firmaların Ticaret Müşavirliği’nden aldıkları adreslere ürünlerini tanıtıcı Ruşça ya da Ukraynaca bir mektup göndermeleri ve bu mektubu yine aynı dillerde hazırlanmış kataloglarla desteklemeleri ilk irtibatın kurulmasında büyük önem taşımaktadır. Ukrayna’da resmi dil Ukraynaca olmakla birlikte ticari işlemlerde ve günlük hayatta Rusça kullanılmaktadır. İngilizce dilinin ticari iletişimde yeri pek bulunmamaktadır.
İhracatçı firmaların Ukrayna’da yerleşik firmalarla irtibat ile eşzamanlı olarak yapabilecekleri diğer bir faaliyet ise ürünleri ile ilgili milli katılım organizasyonu düzenlenen veya bireysel olarak Ukrayna’daki uluslararası fuarlara katılmaktır. Fuarlara katılım esnasında irtibat kurulan firmalar fuar standına davet edilerek ya da yerel firmalar ziyaret edilerek ticari ilişkilerin geliştirilmesi mümkün bulunmaktadır. Ancak, fuarlara katılımdan sonra veya firmalara eposta yoluyla ürün bilgisi gönderildikten sonra Ukrayna firmalarından hemen cevap alınamayabilmektedir. Bu konuda biraz sabırlı olunmasında yarar vardır.
İhracatçı firmaların ilk ihracat bağlantıları esnasında genelde küçük deneme miktarları ile pazara girmeleri, ticaret ortaklarının güvenilirliğini sınama ve pazarı daha iyi tanıyıp, malı ve satış şartlarını buna göre değiştirme imkânı verecektir.
Ukrayna’da ticaret yapan firmaların önemli bir bölümü akreditif kullanmak istememektedirler. Bu nedenle ithalatçının güvenilirliği önem kazanmaktadır. Ticaret Müşavirliği’nce, Müşavirliğe başvuran ihracatçı firmaların ihracat yapacakları firmaların bulundukları bölgedeki Ticaret ve Sanayi Odası’na üye olup olmadıkları, ilgili Odalar nezdinde araştırılmaktadır. Ancak, Ukrayna’da Odalara üyelik zorunluluğu bulunmadığından Odaların üye sayıları çok düşüktür. Ayrıca Odaların üyeleri arasında da ticari teamüllere uygun hareket etmeyen firmalar olabilmektedir.
Ukrayna pazarında kalıcı olmak isteyen ihracatçıların belli bir kaliteden ödün vermeden malı Ukrayna’da alıcılara teslim edebilmeleri rakiplerinin önünde yer almalarını sağlayacaktır. Bu nedenle, firmaların burada bir depo ve tanıtım mağazası kurarak ve göreceli olarak küçük miktarlarda alım yapan yerel toptancıların ya da perakendeci firmaların stok ve gümrükleme maliyetlerinin de bir kısmını üstlenerek, malları pazarlamaları uygun bir yöntem olacaktır. Rekabet nedeniyle karşılaşılması muhtemel sorunları en aza indirmek amacıyla özelikle aynı mal grupları yerine birbirini tamamlayan mal gruplarını üretip satan ihracatçıların Ukrayna’da ortak depo ve tanıtım mağazası kurmaları işletme maliyetlerini önemli oranda azaltacaktır.
Ukrayna pazarında, bavul ticareti ve kargo ticareti olarak adlandırılan ve uluslararası ticari temayüllerin dışında özellikle eski Sovyetler Birliği ülkeleri ile yapılan ticarette bu ülkelerin yapısından kaynaklanan ticaret şekilleri oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Bu ticaret şeklinin Ukrayna devletinin kararlarına bağlı olarak sınırlandırılma veya durdurulma olasılığı her zaman mevcuttur. Böyle bir durumda pazarı kaybetmemek için ihracatçı firmaların mevcut bulunan ileriye dönük pazarlama planlarını uygulamaya başlamaları çok önemlidir.
Ukrayna’da iş görüşmelerinin somut bir amacı olmalıdır. Bir başka deyişle yalnızca tanışmak amacı ile iş görüşmesi yapılması yerine bir görüşmenin amacı iş ile ilgili somut bir teklif getirilmesi olmalıdır. Görüşmelerde verilebilecek en iyi hediye ise gelinen ülkeye özgü bir hediyelik eşya olabilir.
Reklam konusunda en etkili araç televizyondur. Televizyonu gazete, sektörel dergiler, radyo ve billboard/metro reklamları izlemektedir. Internet kullanımı çok yaygın bulunmamaktadır.
Ukrayna’da ekonomik durumdaki küçük bir iyileşme bireylerin satın alma güçlerinin büyümesine yol açmakta ve tüketimi genel olarak harcanabilir gelirlerine bağlı olan bireylerin gelirlerindeki artış tüketime yönelerek ekonominin canlanmasını sağlamaktadır.
- Ürün ve Hizmetlerin Pazarlaması:
Ukrayna’nın ticari altyapısı, bağımsızlığın kazanıldığı 1991 yılından itibaren hızla gelişmeye başlamıştır. Sovyetler Birliği dönemi boyunca ülkede batıda bilinen anlamıyla dağıtım ağı bulunmamaktaydı. Üreticiler, firmalar ve son kullanıcılar arasındaki ilişki kopmuştu. Sovyetler Birliğinin yıkılması varolan üretim ve dağıtım ağını da alt üst etmiş ve pek çok Ukraynalı tüketici boş raflarla ve temel malların yokluğuyla karşılaşmıştır. Bu durum piyasa mantığına göre çalışan üretim ve dağıtım sisteminin oluşmasına neden olmuştur.
Devlete ait mağaza ve şubelerin özelleştirildiği ve üreticilerin ithal edilen malların büyük bir kısmını iç piyasaya sunan toptancılarla doğrudan ilişki kurma şanslarının yaratıldığı günümüzde, ihracatçı firmalar için, ithal edilen mallara sertifikasyon ve lisans prosedürlerini sağlayan toptancılarla doğrudan ilişki kurmalarında büyük yarar vardır. Ukraynalı bir ticari firma ile joint venture kurulması doğrudan satış için bir alternatiftir. Partner firma araç, ürün ve uygun eğitimli yerel işçilerin temini için gerekli olmaktadır. Ancak, Ukrayna mağazalarında joint venture yoluyla satılan malların oranı çok küçüktür.
1-Yerel Ortak ve Temsilci
Diğer yabancı ülkelerde olduğu gibi, yerel bir ortak ya da temsilci ile çalışmak kayda değer bir öngörü ve ticari tecrübe sağlamaktadır. Yerel bir temsilci, özellikle güçlü bir ticari bilgi ağının mevcut olmadığı gelişmekte olan ülkelerde çok daha yararlı olmaktadır.
2-Doğrudan Pazarlama
Doğrudan pazarlama, Ukrayna’da yeni bir kavramdır. Ülkede doğrudan pazarlamanın gelişiminin önündeki en önemli engel, hemen hemen tüm işlemlerde nakit kullanılıyor olmasıdır. Doğrudan pazarlama yönteminin geliştirilmesi ve detaylandırılması için Ukrayna dilinde hazırlanmış promosyon ürünleri kullanılmalıdır. Sanayi ürünlerinde pazarlama, büyük ölçüde distribütör büyük mağazalar, sergiler, ticari fuarlar, son kullanıcıya postalanan kataloglarla yapılmaktadır. Sanayi ürünleri piyasası büyük bölümü itibariyle yabancı krediye bağımlıdır ve bu piyasada ticaretin artırılması için barter (takas) işlemlerinin yapılması gerekebilir.
- Satış Teknikleri:
Ukrayna piyasasına girmeden önce her Türk firması Ukraynalı tüketicilerin zihinlerine işlemiş olan iki çelişkili inancın farkında olmalıdır. İlki batı ürünlerine olan ilgi ve istek, ikincisi ise yerli ürünlerin daha fazla güvenilir olduğu inancıdır. İkinci inançtaki olumsuz kanaatin nedeni orijini belli olmayan, kalitesiz ithal malların ülkeye fazlaca girmesidir. Ortalama bir Ukraynalı tüketiciyi bilgilendirmek ve güven oluşturabilmek için reklam ve promosyon uygulamalarının gerçekleştirilmesi gereklidir. Tüketici güveni, ambalaj üzerinde ürün içerik listesi ve ürün tanımına yer verilmesi, garanti hizmetinin sağlanması gibi yöntemlerle sağlanmalıdır.
Türk mallarını Ukrayna’da pazarlamada etkili olabilecek faktörlerden birisi temsilci ve distribütörün iyi seçilmesidir. Ukraynalı partner ile uzun dönemli bir ticari ilişki kurulmak isteniyorsa, Ukraynalı ticari partner ve onun işi hakkında bilgi sahibi olmak faydalı olacaktır. Ülkedeki yerel firmalar Türk mallarının pazarlanabilirliğini ciddi olarak etkileyecek olan yüksek karlılık prensibi üzerine kuruludur. Ukrayna pazarı ile ilgilenen firmalar, olumlu sonuçlar elde edebilmek için Batı ve Orta Avrupa’da uyguladıkları satış tekniklerini kullanmak yerine esnek ve işbirlikçi bir politika izlemelidirler.
Yerel bir firmanın borçlanma ve kredi kullanma imkânı, yüksek faiz oranları ve kısa vadeli paraya olan talebin fazlalığı nedeniyle oldukça sınırlıdır. Yeni ürünlerin tanıtımı ve personelinin eğitimi için gerekli parayı harcamaktan kaçınan, orta büyüklükteki Ukraynalı firmalarla iş yapabilmek için onlara esnek bir kredi politikası sunmak önemlidir.
- Ürün Fiyatlandırması
Yüksek gümrük vergisi oranları, katma değer vergisinin varlığı ve batı yapımı ürünlerin satıldığı mağazaların az sayıda olması nedeniyle, Ukrayna pazarında fiyatlar yüksek seviyede bulunmaktadır. Piyasaya Çin, Ortadoğu ve eski Doğu Bloku ülkelerinden düşük kaliteli ucuz mallar akın etmektedir. Ancak yüksek fiyatlara rağmen bireylerde kaliteli malları almak için büyüyen bir eğilim vardır. Batı yapımı, kaliteli malların satışını yapan firmaların çoğunluğu fiyatları yüksek tutabilmektedir. Çünkü, bu firmalar elit tüketicilere, ülkedeki yabancılara ve yeni yeni ortaya çıkan zenginlere yönelik satış yapmaktadır. Bu yüksek karlılık, kaliteli malları pazarlayabilme imkânını ciddi şekilde artırmaktadır.
İhracatçı firmalar, fiyatları belirlerken Ukraynalı bir tüketicinin ortalama satın alma gücünü de dikkate almalıdırlar.
Fiyatlandırma politikasını oluştururken firmalar, kullanıcılar arasındaki yaş ve bölge farkını da dikkate almalıdırlar. Batı mallarına talep büyük ölçüde genç nesilden gelmektedir. Batı ekonomilerinde görülen eğitimli insan ile kaliteli mal talebi arasındaki korelasyon, birçok eğitimli insanın düşük gelir grubunda bulunmasından ötürü Ukrayna’da geçerli değildir. Ayrıca, batıda üretilen tüketim mallarının fiyatlandırılmasında pek de göz önünde bulundurulmayan bölgesel farklılıkların dikkate alınması gereklidir. Örneğin; Kiev’de çeşitli mamulleri bulmak mümkünken, daha uzak bölgelerde böyle bir imkan yoktur. Dolayısıyla, Kharkiv, Dnipropetrovsk, Donetsk, L’viv ve Zaporizhzhya şehirleri Ukrayna ile ticaret hacimlerini artırmak isteyen ihracatçılar için potansiyel oluşturmaktadır.
- Satış Sonrası Hizmetler
46.3 milyon kişilik nüfusu ile Ukrayna, gelecekte Avrupa’nın en önemli pazarı haline gelebilecek potansiyele sahiptir. Ukrayna pazarı doymamış yapısından ötürü firmalara önemli fırsatlar sunmaktadır. Böyle bir pazarda başarılı olmak için, firmalar satış sonrası hizmetler ve tüketici desteği konusuna özen göstermelidirler. Kaliteli mal ve tüketici desteği hizmetlerine yönelik giderek artan talep, firmaları satış sonrası servis, taksitli ödemeler ve diğer satış hizmetlerini sağlamaya zorlamaktadır.
Ukrayna pazarında başarılı olmanın anahtarı, satılan mallar için satış sonrası destek merkezleri ağı kurmaktır. Ev alet ve gereçleri, telekomünikasyon araçları, tüketim malları da dahil birçok endüstride bu merkezlere sahip olunması özel önem arz etmektedir.
- Ukrayna Pazarındaki Zorluklar
Ukrayna, bu ülke ile iş yapmak isteyen girişimciler açısından pek çok fırsatla birlikte çeşitli risklerin de bulunduğu bir ülkedir. Bu pazarda karşılaşılabilecek iki temel riskten söz edilebilir; ticari ve yasal riskler. Risklerin çoğu, yasal izinlerle ilgili ve uygulamada karşılaşılan risklerdir. Ukrayna yasa, kural ve düzenlemelerine ilişkin yorumlardaki farklılıklar bireylerin bu düzenlemeleri anlamalarını hemen hemen imkânsız kılmaktadır. Bu nedenle, Ukraynalılar veya Ruslar dahi yasal geçerliliği olan bir kontrat düzenleyebilmek için çoğu zaman bir avukat ya da muhasebeciye ihtiyaç duymaktadırlar.
- Genel Değerlendirme ve Sonuç
Önümüzdeki dönemde Ukrayna’da iş ortamında; özellikle finansman vergileri, özel teşebbüs ve rekabet politikaları açısından önemli gelişmeler kaydedilmesi beklenmektedir. Yapısal reformlar, deregülasyon ve liberalizasyon Ukrayna’nın Dünya Ticaret Örgütü üyeliği ve Avrupa Birliği ile ilişkilerin derinleştirilmesi için önkoşullardan bazılarıdır. Ancak politik istikrar, yönetim kapasitesi ve yasama etkinliğinde gözlenen eksiklikler, Ukrayna’da iş yapmayı zorlaştıran etmenlerden bazılarıdır.
Bağımsızlıktan itibaren yapısal reform hızının düşük seyretmesi yüzünden, Ukrayna ekonomisi, dış ticaret hadlerinde görülebilecek değişimlere karşı savunmasız kalmaya devam etmesi beklenmektedir, bu çerçevede 2008-2009 yıllarında küresel çelik fiyatlarında gözlenmesi beklenen düşüşlerin, anılan ülke ihracatını olumsuz etkileyeceği, düşük büyüme hızına bağlı olarak cari işlemler açığının artacağı düşünülmektedir. Buna karşı iç talebin canlılığını koruması ile yıllık reel GSYİH artış hızının %5 – %6 civarında olması beklenmektedir. Enerji fiyatlarındaki artışın devam etmesi durumunda enflasyonda sorunlar yaşanacağı, ancak Ukrayna Merkez Bankası’nın kuru sabit tutması yoluyla dış borçların göreli olarak düşük seviyede tutulacağı ve bütçe açıklarının kontrol altında tutulacağı düşünülmektedir.
Özellikle yaygın tüketici talebinin, çevresindeki ülkelere göre oldukça düşük seyrettiği bilinen Ukrayna’da, önümüzdeki dönemde ürünlerini tüketici ihtiyaçlarına ve özeliklerine göre uyarlayabilecek firmaların başarılı olacağı uzmanlarca ifade edilmektedir. Maaşlarda, harcanabilir gelirde ve şehirli orta sınıfta görülen gelişmelere karşın, halkın büyük kısmının yoksulluk sınırı altında olduğu Ukrayna’da hane halkı gelirinin uluslararası standartlara göre oldukça düşük seyrettiği yabancı yatırımcılarca dikkate alınması gereken bir faktördür.
Öte yandan, Ukrayna’da kayıtdışı ekonominin, kayıt altındaki ekonominin yarısı kadar bir büyüklüğe sahip olduğu ifade edilmektedir. Bu yüzden, GSYİH ve sanayi üretimi rakamları kayıt dışı mal ve hizmet üretimini içermemekte ve ekonomi, resmi verilerde açıklanan durumdan daha iyi bir performans sergilemektedir.
Tarım ürünleri ticareti, gıda işleme, paketleme sektörleri büyüme potansiyeli olan alanlardır. Ancak, bu potansiyel hükümetin tarım kesimindeki özelleştirme politikasına gereken ciddiyeti göstermesine ve özelleştirmenin hızla gerçekleşmesine bağlıdır. Enerji sektörü de yüksek derecede yatırım ve ticaret potansiyeline sahip bir başka sektördür. Bu sektördeki yeniden yapılanma ve özelleştirme gerçekleştirildiğinde, elektrik enerjisi alanında fırsatlar çarpıcı hale gelecektir. Yüksek teknoloji, telekomünikasyon, software alanları da diğer önemli gelişme potansiyeli olan sektörlerdir. Büyüyen ekonomilerin bir diğer karakteristik özelliği inşaat sektöründeki gelişmedir. Yeni binaların yapılması ve eski binalardaki onarım faaliyetleri, kaliteli inşaat ürünleri, onarımda kullanılan el cihazları gibi ürünlere olan talebi artırmıştır.
Ekonomik ve ticari alanda dünya piyasaları ile entegre olma yolunda ciddi adımlar atma sürecini başlatan Ukrayna, geniş iç piyasası, iyi eğitilmiş insan gücü ve coğrafi pozisyonuyla en kısa sürede ekonomik ve yapısal sorunları aşabilecek ve gelişmişlik açısından Avrupa’nın sayılı ülkeleri arasında yerini alabilecek altyapıya sahiptir. Ancak, dış ticarette karşılaşılan had safhadaki bürokratik işlemler, bu sürecin hızlı gelişmesi önündeki en büyük engeli oluşturuyor. Ukrayna’nın, bu engellerin kaldırılması için gerekli radikal tedbirleri alma kararlılığını ve cesaretini göstermesi halinde, gelecekte bölgenin en güçlü devletlerinden biri olması beklenmektedir.
Ukrayna’nın yabancı yatırımlara ihtiyaç duyduğu pek çok alanda, Türk girişimcileri ile Ukraynalı firmalar arasında işbirliği imkânları mevcuttur. İki ülke arasındaki teknik ve bilimsel işbirliğinin geliştirilmesinin de, uzun dönemde ticari ve ekonomik ilişkilerimize çok büyük katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Bu çerçevede, Türk firmalarının Ukrayna pazarına daha ciddi şekilde yönelmeleri, ofis ya da mağaza açarak satış ve dağıtım zincirleri oluşturarak ve hatta Ukraynalı firmalarla ortak yatırıma giderek bunu gerçekleştirmeleri her iki ülke çıkarları açısından oldukça önemlidir.
İŞADAMLARIMIZIN PAZARDA DİKKAT ETMESİ GEREKENLER
Vize:
Ukrayna Türk vatandaşlarına vize uygulamaktadır. Turistik, ticari, özel ziyaret, öğrenci, kültür, imigrasyon, transit, bilimsel ve taşımacı vizeler verilmektedir. Vize başvuruları, cumartesi ve pazar günleri dışında her gün saat 9.30 ile 12.40 arasında kabul edilir. Evrakların iadesi saat 16.30 ile 17.30 arasında yapılır. Vize rejimine ilişkin en güncel bilgiler Ukrayna’nın Türkiye’deki Büyükelçiliği’nden alınabilir (http://web.ttnet.net.tr/users/ukremb/)
Genel
Ukrayna’da iş ilişkileri kişisel ilişkilere dayanmaktadır. Bu yüzden güven ve dostluğa dayalı bir ilişki oluşturmak için gayret ediniz.
İş görüşmelerinde resmi kıyafet giyilir. Kartvizitin bir tarafının Ukraynaca diğer tarafının İngilizce olması tercih edilir. Tokalaşırken eldiven çıkarılır, kapıda iseniz elinizi eşik üzerinden uzatmayın. Yemek yerken, sigara içerken karşıdaki insanlara teklif etmeyi unutmayınız.
Hediye olarak ülkede zor bulunan batıya has ürünler takdirle karşılanmaktadır. Kravat, buna ilaveten çakmak, kırtasiye malzemeleri ve pahalı olmayan saatler çok uygun hediyelerdir.
Eğer birinin evine davet alırsanız çiçek, alkollü içecekler veya gıda ürünlerinden birini götürebilirsiniz.
Mesai Saatleri ve Günleri
Pazartesi-Cuma
Haftalık Çalışma Saati (Ortalama)
Haftalık çalışma süresi 40 saattir. Bunun üzerindeki çalışma fazla mesai olarak kabul edilmektedir. Yıllık fazla çalışma süresi 120 saati aşamaz ve bir çalışan üstüste iki gün 4 saatten fazla fazla mesaiye kalamaz. Fazla mesai ücreti normal saat ücretinin %200’üdür.
Zaman
Ukrayna (GMT+ 2) saat dilimindedir, yani Türkiye ile aynı saati kullanmaktadır.
İklim:
Kuzey iklim alanının ortasında yer alan Ukrayna’da dört mevsim de yaşanmaktadır. Ülkenin güney sahillerini oluşturan Kırım bölgesi Akdeniz iklimi özelliklerine sahiptir. Kiev’de yıllık ortalama sıcaklık 7,2 °C, m²’ye düşen yağış miktarı ortalama 600 mm’dir. En soğuk ay –5,8°C ortalamasıyla Ocak, en sıcak ay 19,3 °C ortalamasıyla Temmuz’dur.
Resmi Tatiller
1-2 Ocak :Yeni Yıl Tatili
7 Ocak :Noel (Ortodoks Kilisesi Takvimine göre)
8 Mart :Dünya Kadınlar Günü
17-19 Nisan :Paskalya (Ortodoks Kilisesi Takvimine göre)
1-2 Mayıs :İşçi Bayramı
9 Mayıs :Zafer Günü
24-25 Mayıs :Holy Trinity (Ortodoks Kilisesi Takvimine göre)
24 Ağustos :Ukrayna Bağımsızlık Günü
31 Aralık :Yeni Yıl Arifesi
YARARLI ADRESLER
T.C. Kiev Büyükelçiliği – Ticaret Müşavirliği
18, Arsenalna Str. 01901
Kiev / UKRAINE
Tel: +380 44 284 83 17
Fax:+380 44 285 24 16
E-mail: dtkiev@binet.com.ua
Ukrayna’nın Çeşitli Bakanlıklar Ve Devlet Kuruluşları
Dış Ekonomik İlişkiler Bakanlığı
Lvivska Square, 8 254655 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 226 27 33
Faks: 38 044 212 52 38
Ekonomi Bakanlığı
Grushevskogo Str. 12/2 252001 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 293 06 83
Faks: 38 044 293 63 71
Maliye Bakanlığı
Grushevskogo Str. 12/2 252008 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 293 41 37
Dış İlişkiler Bakanlığı
Mikhailovskaya Square 1, 2522018 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 212 82 86
Tarım Bakanlığı
Khreschatik Str. 24, 252001 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 266 34 66
Faks: 38 044 229 57 86
Ulaştırma Bakanlığı
Schorsa Str. 7/9, 252006 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 266 22 04
Faks: 38 044 268 22 02
Çeşitli Devlet Kuruluşları ve Uluslararası Kuruluşlar
Devlet Gümrük Komitesi
Dekthyareskaya Str. 11, KİEV-UKRARAYNA
Tel: 38 044 274 82 81
Faks: 38 044 274 82 81
Devlet Mülk Fonu
Kutuzova Str. 18/9, 252133 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 295 12 74
Faks: 38 044 296 69 84
Ukrayna Sanayi ve Ticaret Odası
33 Vul, Veylka Zhytomyrska 25 254655 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 229 73 94
Faks: 38 044 212 33 53
Ukrayna Merkez Bankası
Institutskaya U1, 9 252007 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 293 42 64
Faks: 38 044 293 16 98
Dünya Bankası Temsilciliği
Shovkovichne Str. 26, 2-3 K. 25024 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 293 40 45
Faks: 38 044 293 42 36
Avrupa Kalkınma ve İmar Bankası
Lypska Str. 5 No: 407 KİEV-UKRAYNA
Tel: 38 044 293 40 45
Faks: 38 044 293 42 36
Son Yorumlar