(MERMER-GRANİT-YAPI TAŞLARI-ARDUVAZ(sleyt))
ÇALIŞMA GRUBU RAPORU
ANKARA 2001
SEKİZİNCİ BEŞ YILLIK
KALKINMA PLANI
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/madencil/sanayiha/oik627.pdf
ISBN 975 – 19 – 2851 – 6 (basılı nüsha)
Bu Çalışma Devlet Planlama Teşkilatının görüşlerini yansıtmaz. Sorumluluğu yazarına
aittir. Yayın ve referans olarak kullanılması Devlet Planlama Teşkilatının iznini
gerektirmez; İnternet adresi belirtilerek yayın ve referans olarak kullanılabilir. Bu e-kitap,
http://ekutup.dpt.gov.tr/ adresindedir.
Bu yayın 500 adet basılmıştır. Elektronik olarak, 1 adet pdf dosyası üretilmiştir
Ö N S Ö Z
Devlet Planlama Teşkilatı’nın Kuruluş ve Görevleri Hakkında 540
Sayılı Kanun Hükmünde Kararname, “İktisadi ve sosyal sektörlerde
uzmanlık alanları ile ilgili konularda bilgi toplamak, araştırma yapmak,
tedbirler geliştirmek ve önerilerde bulunmak amacıyla Devlet Planlama
Teşkilatı’na, Kalkınma Planı çalışmalarında yardımcı olmak, Plan
hazırlıklarına daha geniş kesimlerin katkısını sağlamak ve ülkemizin
bütün imkan ve kaynaklarını değerlendirmek” üzere sürekli ve geçici
Özel İhtisas Komisyonlarının kurulacağı hükmünü getirmektedir.
Başbakanlığın 14 Ağustos 1999 tarih ve 1999/7 sayılı Genelgesi
uyarınca kurulan Özel İhtisas Komisyonlarının hazırladığı raporlar, 8.
Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlık çalışmalarına ışık tutacak ve toplumun
çeşitli kesimlerinin görüşlerini Plan’a yansıtacaktır. Özel İhtisas
Komisyonları çalışmalarını, 1999/7 sayılı Başbakanlık Genelgesi,
29.9.1961 tarih ve 5/1722 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe
konulmuş olan tüzük ve Müsteşarlığımızca belirlenen Sekizinci Beş
Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu genel çerçeveleri
dikkate alınarak tamamlamışlardır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ile istikrar içinde büyümenin
sağlanması, sanayileşmenin başarılması, uluslararası ticaretteki payımızın
yükseltilmesi, piyasa ekonomisinin geliştirilmesi, ekonomide toplam
verimliliğin arttırılması, sanayi ve hizmetler ağırlıklı bir istihdam
yapısına ulaşılması, işsizliğin azaltılması, sağlık hizmetlerinde kalitenin
yükseltilmesi, sosyal güvenliğin yaygınlaştırılması, sonuç olarak refah
düzeyinin yükseltilmesi ve yaygınlaştırılması hedeflenmekte, ülkemizin
hedefleri ile uyumlu olarak yeni bin yılda Avrupa Topluluğu ve dünya ile
bütünleşme amaçlanmaktadır.
8. Beş Yıllık Kalkınma Planı çalışmalarına toplumun tüm
kesimlerinin katkısı, her sektörde toplam 98 Özel İhtisas Komisyonu
kurularak sağlanmaya çalışılmıştır. Planların demokratik katılımcı
niteliğini güçlendiren Özel İhtisas Komisyonları çalışmalarının dünya ile
bütünleşen bir Türkiye hedefini gerçekleştireceğine olan inancımızla,
konularında ülkemizin en yetişkin kişileri olan Komisyon Başkan ve
Üyelerine, çalışmalara yaptıkları katkıları nedeniyle teşekkür eder,
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nın ülkemize hayırlı olmasını
dilerim.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/madencil/sanayiha/oik627.pdf
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/1 madencil/sanayiha/oik627.pdf
MADENCİLİK ÖZEL İHTİSAS KOMİSYONU
Başkan : İsmail Hakkı ARSLAN – ETİ GÜMÜŞ A.Ş.
Raportör : Ergün YİĞİT – ETİ HOLDİNG A.Ş.
Koordinatör : Pınar ÖZEL – DPT
ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER ALT KOMİSYONU
Başkan : Dr.İsmail SEYHAN – MTA
Başkan Yrd. : Ekrem CENGİZ – MTA
Raportör : Oya YÜCEL – MTA
Raportör : Mesut ŞAHİNER – MTA
YAPI MALZEMELERİ(MERMER-GRANİT)
Başkan : Levent YENER – CANMERSAN
Üye : Zeki KARACA – DEÜ
Üye : Selim İNSEL – AYMA
Üye : Emin PUTUN – SERBEST MÜH.
Üye : Mualla GÜNAY – DORUK MERMER
Üye : Güner KARTAL – TOPRAK MERMER AŞ
Üye : Sadık BAŞ – İST.MER.DERNEĞİ
Üye : Metin BALIBEY – GRANİTAŞ
Üye : Yrd.Doç.Dr.Mustafa
ERDOĞAN
- İTÜ
Üye : Prof.Dr.Erdoğan YÜZER – İTÜ
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/2 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Üye : Prof.Dr.Faruk
ÇALAPKULU
- DEÜ
Üye : Doç.Dr.Turgay ONARGAN – DEÜ
Üye : Recep KELEŞ – TÜRKMER
Üye : Kemal KEZER – İZMİR MER.ODASI
Üye : Sıtkı AYVAZOĞLU – AKTAŞ MERMER
Üye : Celalettin GÜREL – GÜRMER
Üye : Sadık CEYLAN – MADEN MÜH. ODASI
Üye : Liyaddin YEŞİLKAYA – AKÜ
Üye : Yrd.Doç.Dr.İ.Sedat
BÜYÜKSAĞIŞ
- AKÜ
Üye : Yrd.Doç.Dr.Hürriyet
AKDAŞ
- OSMANGAZİ ÜNİVER.
Üye : Halil ÇETİNKAYA – ESMAD
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/3 madencil/sanayiha/oik627.pdf
İ Ç İ N D E K İ L E R
DOĞAL TAŞLAR
1 Doğal Taşlar…………………………………………………………………………………………………………………………… 9
1.1. Ticari Mineralleri ……………………………………………………………………………………………………………………. 9
1.2. Özellikleri ……………………………………………………………………………………………………………………………. 10
1.3. Kullanım Alanları …………………………………………………………………………………………………………………. 10
1.3.1. Mermer………………………………………………………………………………………………………………………………… 10
1.3.2. Peyzaj Taşları……………………………………………………………………………………………………………………….. 11
1.4. Nitelik ve Sınıflandırmalar……………………………………………………………………………………………………… 11
1.4.1 Mermer………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
1.4.2 Peyzaj Taşları……………………………………………………………………………………………………………………….. 11
1.5. Ülkemizde ve Dünyada Rezerv,Üretim,Tüketim ve Ticaret …………………………………………………………. 12
1.5.1. Türkiye Doğal Taş Rezervleri………………………………………………………………………………………………….. 12
1.5.2. Dünya Doğal Taş Rezervleri……………………………………………………………………………………………………. 14
1.5.3. Türkiye Doğal Taş Üretimi ……………………………………………………………………………………………………… 16
1.5.4. Dünya Doğal Taş Üretimi ……………………………………………………………………………………………………….. 16
1.5.5. Türkiye Doğal Taş Tüketimi……………………………………………………………………………………………………. 17
1.5.6. Dünya Doğal Taş Tüketimi……………………………………………………………………………………………………… 18
1.5.7. Türkiye Doğal Taş Dış Ticreti …………………………………………………………………………………………………. 18
1.5.8. Dünya Doğal Taş Dış Ticareti………………………………………………………………………………………………….. 19
1.5.9. Fiyatlar ………………………………………………………………………………………………………………………………… 21
1.5.10. İstihdam ………………………………………………………………………………………………………………………………. 21
1.6. Pazarlama Koşulları, Başlıca Alıcı ve Satıcı Firmalar …………………………………………………………………. 21
1.6.1. Mermer………………………………………………………………………………………………………………………………… 21
1.6.2. Peyzaj Taşları……………………………………………………………………………………………………………………….. 22
1.7. Yerine Geçebilecek Ürünler ve Geri Kazanma Olanakları ………………………………………………………….. 22
1.7.1. Mermer………………………………………………………………………………………………………………………………… 22
1.7.2. Peyzaj Taşları……………………………………………………………………………………………………………………….. 22
1.8. Doğal Taş Sektörü Projeksiyonları ………………………………………………………………………………………….. 22
1.8.1. Türkiye Doğal Taş Sektörü Projeksiyonları………………………………………………………………………………. 22
1.8.2. Dünya Doğal Taş Sektörü Projeksiyonları………………………………………………………………………………… 23
1.9. Doğal Taş Sektörünün Temel Sorunları ve Çözüm Önerileri ……………………………………………………….. 24
1.9.1. Eğitim………………………………………………………………………………………………………………………………….. 24
1.9.2. Örgütlenme ………………………………………………………………………………………………………………………….. 25
1.9.3. Finansman, Pazarlama, Tanıtım……………………………………………………………………………………………….. 25
1.9.4. Teşvik………………………………………………………………………………………………………………………………….. 26
1.9.5. Mevzuat ………………………………………………………………………………………………………………………………. 26
YAPI TAŞLARI
1. Giriş ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 29
1.1. Tanımlar………………………………………………………………………………………………………………………………. 29
1.2. Uluslararası Piyasalardaki Spasifikasyonları ……………………………………………………………………………… 30
1.3. Doğal Yapı Taşları………………………………………………………………………………………………………………… 33
2. Mevcut Durum ve Sorunlar……………………………………………………………………………………………………… 34
2.1. Mevcut Durum……………………………………………………………………………………………………………………… 34
2.2. Türkiye’de Üretilen Doğal Yapı Taşları ……………………………………………………………………………………. 34
2.3. Yapıtaşlarının Türkiye’deki Hukuki Durumu……………………………………………………………………………… 35
2.4. Rezervler ……………………………………………………………………………………………………………………………… 36
2.5. Tüketim……………………………………………………………………………………………………………………………….. 36
2.6. Üretim…………………………………………………………………………………………………………………………………. 38
2.6.1. Yapıtaşı Üretim Yöntemi ve Teknolojisi …………………………………………………………………………………… 39
2.6.2. Ürün Standartları…………………………………………………………………………………………………………………… 40
2.6.3. Sektörde Üretim Yapan Önemli Kuruluşlar……………………………………………………………………………….. 41
2.6.4. Birim Üretim Girdileri ……………………………………………………………………………………………………………. 43
2.6.5. Mevcut Kapasiteler Ve Kullanım Oranları ………………………………………………………………………………… 43
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/4 madencil/sanayiha/oik627.pdf
2.6.6. Üretim Miktar ve Değerleri……………………………………………………………………………………………………… 43
2.6.7. Eğitim………………………………………………………………………………………………………………………………….. 45
2.6.8. İstihdam ………………………………………………………………………………………………………………………………. 45
2.7. Dış Ticaret……………………………………………………………………………………………………………………………. 46
2.7.1. Dış Tiçarette Etkili Önemli Kuruluşlar ……………………………………………………………………………………… 49
2.7.2. Gümrük Vergileri, Tavizler, Teşvikler………………………………………………………………………………………. 49
2.7.3. Fiyatlar ………………………………………………………………………………………………………………………………… 49
3. MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ …………………………………………………………………….. 50
3.1. Daha Önceki Dönemlerde Gelişmeler……………………………………………………………………………………….. 50
3.2. Mevcut Sorunlar……………………………………………………………………………………………………………………. 50
3.3. Dünyada Mevcut Durum…………………………………………………………………………………………………………. 51
4. SEKİZİNCİ PLAN DÖNEMİNDE BEKLENEN GELİŞMELER VE ÖNERİLER………………………… 52
ARDUVAZ
1. Tanımı, Kullanım Alanları ve Tarihçe ………………………………………………………………………………………. 55
2. Rezerv ve İşletmeler………………………………………………………………………………………………………………. 55
3. Üretim-Fiyat ve Dış Ticaret …………………………………………………………………………………………………….. 54
4. Amaçlar ve Planlanan Yatırımlar……………………………………………………………………………………………… 56
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/5 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Ekler :
1. Dünya Doğal Taş Piyasası (Tablo 1.1- Tablo 1.35)
2. Lider 18 Ülke Performansları (Tablo 2.1- Tablo 2.18)
3. Türkiye Doğal Taş Dış Ticareti (1995 – 1999) (Tablo 3.1-Tablo 3.14)
4. Türkiye’de İllere Göre Üretimin, Ruhsatların ve Başlıca Üreticilerin Dağılımı ve Birim Fiyat Cetveli
(Tablo 4.1-Tablo 4.5)
5. Doğal Taş ile İlgili Gümrük Tarife No.ları
6. Ülkelere Göre Doğal Taş Sektörü Örgüt ve Birlikleri
7. İhracata Yönelik Devlet Yardımları ve Doğal Taş Üreticileri ve Makinacıları Birliği ile Sektörel Dış Ticaret
Şirketleri Ana Sözleşme Taslağı
İçindekiler (Ek 1)
Tablo 1.1 Dünya Doğal Taş Endüstrisi – Ocak ve Fabrika Üretimleri (1998)
Tablo 1.2 Dünya Doğal Taş Endüstrisi Üretiminin Kayaç Cinslerine göre Tarihsel Gelişimi (1926-1998)
Tablo 1.3 Dünya Doğal Taş Endüstrisi Blok Üretiminin Ülke Gruplarına Göre Dağılımı (1998)
Tablo 1.4 Avrupa Birliği Doğal Taş Üretiminin Ülkelere Göre Dağılımı ( 1998 )
Tablo 1.5 Avrupa Birliği Dışındaki Avrupa Ülkelerinde Doğal Taş Blok
Üretimlerinin Dağılımı ( 1998 )
Tablo 1.6 Avrupa Ülkeleri Dışındaki Dünya Ülkelerinde Doğal Taş Blok Üretimlerinin Dağılımı ( 1998 )
Tablo 1.7 Dünya Doğal Taş Endüstrisi Mamul Üretiminin Nihai Kullanım Alanları (1998 )
Tablo 1.8 Karbonatlı Doğal Taş Blok Ürünleri (Kod 125,15)Ticaretinin Başlıca Ülkeler arasında Girdi-Çıktı
Dağılımı (1998)
Tablo 1.9 Silisli Doğal Taş Blok Ürünleri (Kod 25,16) Ticaretinin Başlıca Ülkeler arasında Girdi-Çıktı
Dağılımı (1998)
Tablo 1.10 Doğal Taş Kaba İşlenmiş Mamul Ürünleri (Kod 68,01) Ticaretinin Başlıca Ülkeler arasında GirdiÇıktı
Dağılımı (1998)
Tablo 1.11 Doğal Taş Mamul Ürünleri (Kod 68,02) Ticaretinin Başlıca Ülkeler arasında Girdi-Çıktı Dağılımı
(1998)
Tablo 1.12 Doğal Kaplama Taşları (Kod 68,03) Ticaretinin Başlıca Ülkeler arasında Girdi-Çıktı Dağılımı
(1998)
Tablo 1.13 Son 5 yılda Dünya Doğal Taş Ticaretinin Ürün tiplerine Göre Kategorik Dağılımı (1994-1998)
Tablo 1.14 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı (Miktar) (1998)
Tablo 1.15 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı (Yüzde Paylar) (1998)
Tablo 1.16 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı (Kategorik Paylar) (1998)
Tablo 1.17 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı Başlıca Ülkelerin İthalat Miktarı
(1998)
Tablo 1.18 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı Başlıca Ülkelerin Dünya
İthalatındaki Payları (1998)
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/6 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.19 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı Başlıca Ülkelerin İthalatının
Doğal Taş Tiplerine göre Kategorik Dağılımı (1998)
Tablo 1.20 Lider Ülkelerin Doğaltaş İhracat Miktarlarının Son Beş Yıldaki Değişimi (1994-1998)
Tablo 1.21 Lider Ülkelerin Doğaltaş İhalat Miktarlarının Son Beş Yıldaki Değişimi (1994-1998)
Tablo 1.22 AB Ülkelerinde Doğaltaş Dış Ticaretinde Fiyat Hareketleri (Kod No 25,15)
Tablo 1.23 AB Ülkelerinde Doğaltaş Ticareti Fiyat Hareketleri (Kod No 25.16)
Tablo 1.24 Tablo 1.22 AB Ülkelerinde Doğaltaş Dış Ticaretinde Fiyat Hareketleri (Kod No 68.02)
Tablo 1.25 AB Ülkelerinde Doğaltaş Dış Ticaretinde Fiyat Değişim Yüzdeleri (1997-1998)
Tablo 1.26 Japonya’ nın Silisli Doğaltaş İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı (1970.1998)
Tablo 1.27 Japonya’ nın Silisli Doğaltaş Mamul İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı (1989-1998)
Tablo 1.28 Japonya’ nın Silisli Doğaltaş İthalatının Özellikleri
Tablo 1.29 Çin Doğaltaş Ticaretinin Gelişimi (1994-1998)
Tablo 1.30 ABD Mamul Doğal taş İthalatının Özellikleri (1992-1998)
Tablo 1.31 İtalya Doğaltaş İhracatı (1992-1998)
Tablo 1.32 Dünyada Mermer Ve Doğaltaşların Toplam Kullanımı (1994-1998)
Tablo 1.33 Dünya Doğaltaş Tüketiminin Ülkelere Göre Miktar ve Oransal Dağılımı (1998)
Tablo 1.34 Dünya Doğaltaş Üretimi ve Tüketimindeki Artış Tahminleri Projeksiyonu(1996-2025)
Tablo 1.35 Dünya Doğaltaş Ticaretindeki Artış Tahminleri Projeksiyonları(1996-2025)
İçindekiler (Ek 2)
Lider 18 Ülke Performansları (1994-1998)
Tablo 2.1 İtalya
Tablo 2.2 Çin
Tablo 2.3 İspanya
Tablo 2.4 Almanya
Tablo 2.5 Hindistan
Tablo 2.6 ABD
Tablo 2.7 Japonya
Tablo 2.8 Portekiz
Tablo 2.9 Türkiye
Tablo2.10 Brezilya
Tablo2.11 Yunanistan
Tablo 2.12 Fransa
Tablo 2.13 Suudi Arabistan
Tablo 2.14 Hollanda
Tablo 2.15 Tayvan
Tablo 2.16 İsviçre
Tablo 2.17 Güney Afrika
Tablo 2.18 Güney Kore
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/7 madencil/sanayiha/oik627.pdf
İçindekiler (Ek 3)
Tablo 3.1. Türkiye’nin Son 5 Yıllık Blok veya Kaba Dilimlenmiş Karbonatlı Doğal Taş İhracatı (Kod No 25.15)
(1995-1999)
Tablo 3.2. Türkiye’nin Son 5 Yıllık Blok veya Kaba Dilimlenmiş Silisli Doğal Taş İhracatı (Kod No 25.16)
(1995-1999)
Tablo 3.3. Türkiye’nin Son 5 Yıllık Doğal Taş Mamul İhracatı (Kod No 68.02) (1995-1999)
Tablo 3.4. Türkiye’nin Son 5 Yıllık Toplam Doğal Taş İhracatı (Kod No : 25.15, 25.16, 68.01, 68.02, 68.03 )
(1995-1999)
Tablo 3.5. Türkiye’nin Son 5 Yıllık Blok veya Kaba Dilimlenmiş Karbonatlı Doğal Taş İthalatı (Kod No 25.15)
(1995-1999)
Tablo 3.6. Türkiye’nin Son 5 Yıllık Blok veya Kaba Dilimlenmiş Silisli Doğal Taş İthalatı (Kod No 25.16) (1995-
1999)
Tablo 3.7. Türkiye’nin Son 5 Yıllık Mamul Doğal Taş İthalatı (Kod No 68.02) (1995-1999)
Tablo 3.8. Türkiye’nin Son 5 Yıllık Toplam Doğal Taş İthalatı (Kod No: 25.15, 25.16, 68.01, 68.02, 68.03 )
(1995-1999)
Tablo 3.9. Türkiye’nin En Fazla Blok veya Kaba Dilimlenmiş Karbonatlı Doğal Taş İhracatı Yaptığı Ülkeler
(1996-1999) (Kod No 25.15)
Tablo 3.10. Türkiye’nin En Fazla Blok veya Kaba Dilimlenmiş Silisli Doğaltaş İhracatı Yaptığı Ülkeler (1996-
1999) (Kod No 25.16)
Tablo 3.11. Türkiye’nin En Fazla İşlenmiş Karbonatlı ve Silisli Doğal Taş İhracatı Yaptığı Ülkeler (1996-1999)
(Kod No 68.02)
Tablo 3.12. Türkiye’nin En Fazla Blok veya Kaba Dilimlenmiş Karbonatlı Doğal Taş İthal Ettiği Ülkeler (1996-
1999) (Kod No 25.15)
Tablo 3.13. Türkiye’nin En Fazla Blok veya Kaba Dilimlenmiş Silisli Doğal Taş İthal Ettiği Ülkeler (1996-1999)
(Kod No 25.16)
Tablo 3.14. Türkiye’nin En Fazla İşlenmiş Doğal Taş İthal Ettiği Ülkeler (Kod No 68.02)(1996-1999)
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/8 madencil/sanayiha/oik627.pdf
İçindekiler (Ek 4)
Tablo 4.1. İllere Göre Mermer Üretimleri (m3)
Tablo 4.2. Eylül 1999 İtibariyle Türkiye’deki Mermer Ruhsatlarının İllere Göre Dağılımı
Tablo 4.3. Türkiye Doğal Taş Sektöründe Faaliyet Gösteren Başlıca Firmaların İllere Göre Dağılımı ve Kesme
Makineleri Sayısı
Tablo 4.4. 1997 Yılı İstanbul Mermerciler Derneği Birim Fiyat Listesi (TL/m2)
Tablo 4.5. Doğal Taşlar ile İlgili 2000 yılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyatları ve Rayiçleri
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/9 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1.Doğal Taşlar
1.1.Ticari Mineralleri:
Mermer: Mermerin bilimsel ve ticari olmak üzere iki ayrı tanımı yapılmaktadır.
Bilimsel tanım: Başkalaşım (metamorfizma) süreci geçiren ve başkalaşımın izlerini taşıyan
kalker dolomit gibi karbonat bileşimli kayaçlara mermer denilir.
Ticari tanım: Ticari standartlara uygun boyutlarda blok verebilen, kesilip parlatılan veya yüzeyi
işlenebilen ve taş özellikleri (malzeme özellikleri) kaplama taşı normlarına uygun olan her
türden taş (tortul, magmatik ve metamorfik) ticari dilde mermer olarak bilinmektedir. Bu tanım
uyarınca kalker, traverten, kumtaşı gibi tortul; gnays, mermer, kuvarsit gibi metamorfik; granit,
siyenit, serpantin, andezit, bazalt gibi magmatik taşlar da mermer olarak isimlendirilmektedir.
Ticari tanımlamada mermer sözcüğü taş türünü belirtmediği için bu eksikliği gidermek amacıyla
taş adının sonuna mermer takısı eklenerek litolojik farklılık vurgulanmaya çalışılmaktadır. Ticari
alanda doğaltaşlar iki büyük grup olarak kümelenmektedir.
DOĞALTAŞ (Mermer)
Yapılarda genellikle yüzeyleri düzeltilerek parlatılmış doğaltaş
ürünleri kullanılır. Özel işlemlerle yüzeyi pürüzlü hale
getirilmiş ve parlatılmadan kullanılan cephe kaplaması ve
döşeme uygulamaları da son zamanlarda yaygınlaşmıştır.
Yapıların düşey yüzeylerinde (iç ve dış), taban döşemesinde,
merdiven basamaklarında ve dekoratif amaçlarla
gerçekleştirilen her türlü kaplamalarda kullanılan taşlar (taşın
doğası parlatmaya uygun olmasa da) ticari alanda mermer
adıyla anılır.
Doğaltaş türleri bazı kireçtaşı örneklerinde olduğu gibi amorf,
mermer, granit ve diğer kayaçlardaki gibi kristalin dokuludur.
Bazı mermerler tek tür, bazıları ise farklı türde kristal
topluluklarının bir araya gelmesiyle oluşur. Kumtaşı, çakıl taşı
(konglomera) ve breş türü tortul kayalarda taneler doğal bir
çimento ile bağlanmışlardır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/10 madencil/sanayiha/oik627.pdf
DOĞALTAŞ (Peyzaj Taşları)
Yapıtaşı sözcüğü, yol ve kaldırım döşemesi, bordür taşı, duvar
ve dayanma yapısı malzemesi, çatı örtüsü, kıyı tahkimatı,
dalgakıran ve baraj inşaatı, agrega üretimi gibi geniş bir
kullanım alanını belirtmek amacıyla kullanılmaktadır. Doğal taş
sektörü kapsamı içinde ise yalnızca peyzaj amaçlı kullanılan
yapı taşları dahil edilmektedir. Bunlar granit, siyenit gibi
plutonitler, bazalt, andezit gibi volkanitlerden müteşekkil
olabileceği gibi traverten, tüfit ve kumtaşları da bu amaçla
kullanılabilmektedir. Bu tür kullanım için yerinde kesme, doğal
süreksizliklerden yararlanma ve zayıf patlayıcı maddeler
kullanımı yoluyla ocak üretimi yapılır. Ürün boyutu ve
özellikleri kullanım alanına göre farklılıklar gösterir. Mermer
ocaklarında blok boyutu küçük olan malzeme de peyzaj taşı
olarak değerlendirilir. Bazı durumlarda ise doğal süreksizlikleri
boyunca plaka şeklinde ayrılan gnayslar, şistleşmiş kumtaşları
ve arduvazlar peyzaj taşı amacıyla kullanılmaktadır.
1. 2. Özellikleri:
Mermer: Kaplama ve döşeme amaçlı üretimlerde, blokların:
• Sağlam, olabildiğince çatlaksız, taşı oluşturan minerallerin ayrışmaya, oksidasyona ve güneş
ışığında renk değiştirmeye karşı dayanıklı,
• Yapı, doku, renk ve desen dağılımı yönünden homojen,
• Fiziksel ve mekanik özelliklerinin yapı ve kaplama taşı standartlarında öngörülen
kullanılabilirlik sınır değerlerinin üzerinde,
• Kesilebilir, şekillendirilebilir, parlatılabilir veya yüzeyi işlenebilir olması istenmektedir.
Peyzaj Taşları : Aranan özellikler malzemenin kullanılacağı yere göre değişmektedir. Kullanım
alanına ilişkin standartlar varsa taş özellikleri bu standarda uygun olmalıdır. Özgün bir standart
yoksa malzeme kullanımı için projede öngörülen koşullar geçerlidir.
1.3. Kullanım Alanları:
1.3.1. Mermer
Bloktan üretilen plakalar ve diğer boyutlu ürünler, inşaatlarda dış-iç cephe kaplamasında, taban
döşemesinde, merdiven basamağında, denizlikte, küpeştede, taşıyıcı sütün yapımında, mutfak
tezgahında, mezar düzenlemesinde; plastik güzel sanat malzemesi olarak heykelcilikte ve
süslemede, hediyelik eşya yapımında, masa, sehpa, mutfak tezgahı, lavabo üretiminde ve
mobilya sektöründe kullanılmaktadır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/11 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1.3.2. Peyzaj Taşları
Yapı temel ve duvarlarında, bahçe ve istinat yapılarında, bordür taşı üretiminde, yol, kaldırım ve
duvar kaplamasında, çatı örtüsünde, kent mobilyaları üretiminde peyzaj taşları kullanılmaktadır.
1.4. Nitelik ve Sınıflamalar :
Doğaltaşlar ile ilgili genel sınıflandırmanın yapıldığı uluslararası Gümrük Tarife Giriş Cetvelleri
ve 2000 yılı için Gümrük Vergi Oranları Ek 5’de verilmiştir. Burada Poz 25.15 Blok veya Kaba
Dilimlenmiş Karbonatları Taşları, Poz 25.16 Blok veya Kaba Dilimlenmiş Silisli Taşları
kategorize etmektedir. Poz 68.01 ve 68.02’de Kaba Dilimlenmiş veya Boyutlandırılmış Peyzaj
Taşları veya Kayagan Taşı yer almaktadır. Poz 68.02’de ise hem karbonatlı hem de silisli
işlenmiş taşlar yer almaktadır.
1.4.1. Mermer
Mermer ve yapıtaşlarına ilişkin nitelik tanımlamaları, yürürlükte bulunan yapı ve kaplama taşı
standartlarında, proje şartnamelerinde ya da taraflar arası sözleşmelerde belirtilir. Ürünün kalite
tanımları ile izin verilebilen alt sınırlamalar yine standart, şartname veya ikili sözleşmelerle
denetlenebilir. Aşağıda mermer ve yapıtaşları için Türk Standartları Enstitüsünce hazırlanmış
standartlar verilmiştir.
Üretilen ya da üretilecek olan mermer amaçlı bloktaş malzemesinin özellikleri,
a) TS 699, Tabii Yapı Taşlan Muayene ve Deney Metodları (1977),
b) TS 1910, Kaplama Olarak Kullanılan Doğal Taşlar (1977),
c) TS 2513, Doğal Yapı Taşları (1977),
standartlarına uygun olmalıdır
Kesilerek elde edilen plaka ya da diğer ürünlerin boyutlandırılmasına ilişkin herhangi bir
standart mevcut değildir. Malzeme boyutu ve uyulacak toleranslara ilişkin bağlayıcı hükümler
üretici, alıcı ve satıcı arasında oluşturulan ticari sözleşmelerle denetlenebilir.
1.4.2. Peyzaj Taşları
Peyzaj taşlarının nitelik ve sınırlama tanımları kullanım alanına ilişkin standartlarla belirtilmiştir.
Standartın bulunmadığı durumlarda özel şartnameler belirleyici olmaktadır. Kullanım amacına
göre yürürlüğe konmuş bazı peyzaj taşı standartları aşağıda belirtilmiştir. Bunlar,
a) TS 2809 Doğal Taşları (1977),
b) TS 699 Tabii Yapı Taşları (1987),
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/12 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1.5. Ülkemizde ve Dünyada Rezerv, Üretim, Tüketim ve Ticaret:
1.5.1. Türkiye Doğal Taş Rezervleri
Ülkemiz zengin doğal taş rezervlerine sahiptir. Burada belirtilen rezervler jeolojik ölçekte
verilmiştir. Jeolojik rezerv içindeki işletilebilir (görünür) rezervin oranı ülke geneli için belli
değildir. Türkiye’de masif niteliği gösteren metamorfik temeller içinde küçük yada büyük
yayılımlı mercek şeklinde mermer yatakları bulunmaktadır. Buna ek olarak ülkeye dağılmış
durumda Devoniyen, Triyas, Jura, Kretase ve Paleojen yaşlı kireçtaşları yüzeylenmektedir.
Traverten ve oniks rezervleri ülkemizin bilinen kırık hatları boyunca gelişmiştir. Ayrışma, kırıklı
yapı, anklav içeriği, renk ve homojenlik yönünden sorunlu olan magmatik taş (serttaş)
rezervlerimiz için ayrıntılı araştırma yapılmamıştır. Kırklareli, Kapıdağ, Ezine, Ayvalık, Kırşehir,
Yozgat, Aksaray, Ordu, Giresun, Rize ve Artvin dolaylarında açılan çok sayıdaki ocak
işletmesinden Kırşehir ve Aksaray’dakilerden olumlu sonuç alınmıştır. Magmatik taş
rezervlerinin artırılması açısından ülkemizin çok sayıda araştırmaya ihtiyacı vardır. Ülkemizin
bilinen mermer, kireçtaşı, traverten ve oniks rezervleri sırasıyla Çizelge 1,2, 3ve 4’te verilmiştir.
Çizelge 1. Türkiye İşletilebilir Mermer Rezervleri
Bölge İl
İşletilebilir
Rezerv
x 1000 m3
Balıkesir 1.300.000
Marmara Bursa 135.000
Kırklareli 33.500
Afyon 135.000
Aydın 9.000
İzmir 1.500
Muğla 181.000
Kütahya 200.000
Ege
Uşak 500.000
Ankara 2.000
Eskişehir 960.000
İç Anadolu Kırşehir 165.000
Niğde 250.000
Toplam 3.872.000
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/13 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Çizelge 2. Türkiye İşletilebilir Kireçtaşı Rezervleri
Bölge İl
İşletilebilir
Rezerv
xl000 m3
Adapazarı 3.500
Balıkesir 7.500
Marmara Bilecik 640.000
Bursa 240.000
Ege İzmir 175.000 Manisa 500
Adana 7.000
Akdeniz Burdur 2.000
Hatay 60.000
Ankara 16.000
Eskişehir 475.000
İç Anadolu Kayseri 3.000
Konya 70.000
Karadeniz Bartın 1.000.000
D.Anadolu Elazığ 20.000
GD.Anadolu Diyarbakır 9.000
Toplam 2.720.000
Çizelge 3. Türkiye İşletilebilir Traverten Rezervleri
Bölge İl
İşletilebilir
Rezerv
xl000 m3
Marmara Bursa 1.200
Afyon 120.000
Ege Denizli 500.000
Burdur 75.000
Çankırı 210.000
İç Anadolu Nevşehir 100
Sivas 75.000
Karadeniz Karabük,
Bolu
10.000
Toplam Rezerv 995.300
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/14 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Çizelge 4. Türkiye İşletilebilir Oniks Rezervleri
Bölge İl
İşletilebilir
Rezerv
xl000 m3
Karadeniz Bolu 300
Ege Manisa 1.000 Balıkesir 7
Toplam Rezerv 1.307
1.5.2. Dünya Doğal Taş Rezervleri
Genel hatlarıyla Alp-Himalaya kuşağı içinde kalan Portekiz, İspanya, İtalya, Yunanistan,
Türkiye, İran, Pakistan gibi ülkelerde karbonatlı kayaç (mermer, kireçtaşı, traverten ve oniks)
rezervlerinin fazla olduğu görülmektedir. İşletilebilir magmatik kayaç (serttaş) rezervlerinin
İspanya, Norveç, Finlandiya, Ukrayna, Rusya, Pakistan, Hindistan,Çin, Brezilya ve Güney
Afrika’da kümelendiği dikkati çekmektedir. Dünya mermer rezervlerine ilişkin sağlıklı sayısal
verilere ulaşmak oldukça güçtür. Avrupa, Asya, Afrika, Amerika ve Avustralya kıtalarının sahip
oldukları ve işlettikleri taş türleri Çizelge 5, 6, 7 ve 8’de belirtilmiştir.
Çizelge 5. Avrupa Kıtasında Doğal Taş Potansiyeli Bulunan Ülkeler ve Türleri
ÜLKE ADI MERMER VARLIKLARI
Almanya Kalker, granit, diyorit ve diğer magmatik taş rezervleri
bulunmaktadır. Bu yataklar halen işletilmektedir.
Avusturya Bej ve gri renkli kalker yatakları ile serpantin rezervleri
bulunmaktadır.
Belçika
Kireçtaşı rezervleri bulunmaktadır. Özellikle Devoniyen
yaşlı siyah kalker rezervleri önemlidir.
Bulgaristan Mermer, kireçtaşı ve granit oluşumları bulunmaktadır
Çekoslovakya kalker, breş ve granit yataklarına sahiptir
Finlandiya Granit, siyenit ve labradorit yatakları önemlidir
İngiltere Değişik renk ve litolojide mermer yatakları bulunmaktadır.
Özellikle gri renkli granitleri halen işletilmektedir.
İspanya Kireçtaşı, mermer ve granit rezervleri bulunmaktadır. Açık
pembe renkli zengin granit rezervlerine sahiptir
İsveç Granit, siyenit ve labradoritten oluşan magmatik taş
yatakları bulunmaktadır.
İsviçre Bej ve gri renkli kireçtaşı rezervleri bulunmaktadır.
İtalya
Her çeşit kayacın mermer olarak değerlendirildiği bu
ülkede Carrara Mermer yatakları, Sardunya Granitleri çok
önemlidir. Bunun dışında zengin kireçtaşı ve mermer
rezervleri bulunmaktadır.
Norveç Granit, diyorit, siyenit ve labradorit yatakları
bulunmaktadır
Portekiz Kalker, mermer ve granit yatakları bulunmaktadır.
Ukrayna Granit ve labradorit yatakları bulunmaktadır
Yugoslavya Kireçtaşı, mermer ve traverten yataklarına sahiptir
Yunanistan Kalker, mermer ve serpantin yataklarına sahiptir
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/15 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Çizelge 6. Asya Kıtasında Doğal Taş Potansiyeli Bulunan Ülkeler ve Türleri
ÜLKE ADI MERMER VARLIKLARI
Azerbaycan Granit oluşumları yer almaktadır.
Çin Değişik renk ve desenlerde kireçtaşı, mermer ve magmatik
taş rezervlerine sahiptir.
Güney Kore Değişik renk ve desende kalker ve granit rezervleri
mevcuttur
Hindistan Değişik renkli kalker ve mermer, granit, gabro ve diyorit
rezervleri bulunmaktadır.
Hong-kong Kalker ve magmatik taş rezervleri bulunmaktadır.
Iran Kalker, mermer oniks ve traverten rezervleri
bulunmaktadır.
Japonya kalker, gabro, diyorit ve granit rezervleri bulunmaktadır.
kuzey Kore Değişik renk ve desende kalker ve granit rezervleri
mevcuttur.
Suudi Arabistan kalker ve mağmatik taş rezervlerine sahiptir. Son yıllarda
granit rezervleri işletilmektedir.
Türki
Cumhuriyetler Kalker ve magmatik taş rezervleri bulunmaktadır.
Çizelge 7. Afrika Kıtasında Doğal Taş Potansiyeli Bulunan Ülkeler ve Türleri
ÜLKE ADI MERMER VARLIKLARI
G.Afrika Cumh. Farklı renk ve desende çok geniş granit ve diğer mağmatik
taş rezervlerine sahiptir.
Kongo Kalker, granit, gabro, diyorit ve amfibolit rezervleri
bulunmaktadır
Mısır – Sudan Kalker, granit, siyenit, gabro ve diyorit yatakları
bulunmaktadır.
Mozambik Kalker, granit ve siyenit rezervleri bulunmaktadır.
Nijerya Kalker ve granit rezervlerine sahiptir.
Çizelge 8. Amerika Kıtasında Doğal Taş Potansiyeli Bulunan Ülkeler ve Türleri
ÜLKE ADI MERMER VARLIKLARI
A.B.D Kalker, breş, konglomera, granit; siyenit, serpantin ve
diyabaz oluşumları bulunmaktadır.
Arjantin Zengin oniks, kalker ve granit rezervleri bulunmaktadır.
Brezilya Çok geniş granit rezervleri bulunmaktadır. Bunun dışında
kalker, oniks ve
Kanada Granit ve serpantin rezervleri bulunmaktadır
Meksika Oniks, traverten ve kalker rezervleri mevcuttur.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/16 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Çizelge 9. Okyanusya Kıtasında Doğal Taş Potansiyeli Bulunan Ülkeler ve Türleri
ÜLKE ADI MERMER VARLIKLARI
Avustralya
Çok farklı türde mermer rezervlerine sahiptir.
Son yıllarda granit yatakları işletilmeye
başlanmıştır.
Endonezya Bazı adalarda kalker, granit ve diyorit rezervleri
bulunmaktadır.
Yeni Zelanda Kalker ve granit oluşumları bulunmaktadır.
1.5.3. Türkiye Doğal Taş Üretimi
Türkiye mermer amaçlı bloktaş üretimine ilişkin veriler sağlıklı değildir. Bu konudaki en sağlıklı
veri 1989-1994 yıllarını kapsayan ve ülke düzeyindeki ocakların tek tek yerinde araştırılmasıyla
elde edilen DPT-Türkiye Mermer Envanteri Projesinin sonuçlarıdır. Bu verilerden ve her yıl yeni
açılan ocak sayısından hareketle blok üretimindeki artış oranı belirlenmiş ve 1994 yılından
sonraki üretim artışları kestirilmeye çalışılmıştır. Üretim verileri bilinen 1989-1994 aralığında
yıllık ortalama blok üretimi artışı oranı % 13’dür. 1995 ve daha sonraki yıllarına ait blok üretim
değerleri iç tüketim ve ihracattaki artış dikkate alınarak belirlenmeye çalışılmıştır. Ülkemizin son
on yıldaki üretim miktarları Çizelge 10’da verilmiştir. Blok üretiminin yaklaşık % 15’i
işlenmeden yurt dışına satılmakta, geri kalanı işlenerek içeride ve dışarıda tüketilmektedir. ( Ek 3,
Ek 4 )
Çizelge 10. Türkiye Blok Üretiminin Yıllara Göre Dağılımı
YILLAR BLOK ÜRETIMI
M3
1989 320,000
1990 366,000
1991 428,000
1992 481,000
1993 488,000
1994 541,000
1995 600,000
1996 665,000
1997 745,000
1998 835,000
1999 935,000
1.5.4. Dünya Doğal Taş Üretimi
Dünya doğal taş üretimi ile ilgili istatistikler Ek 1(Tablo 1.1-1.35) ve Ek 2’dedir.
1998 istatistiklerine göre, Dünya doğal taş blok üretimi 51.000.000 ton dur. 1986 yılında
21.700.000 ton dolayında olan Dünya üretiminin hızla artmasında Hindistan, İspanya, Türkiye ve
Çin’in payı büyük olmuştur. 1998 yılı verilerine göre üretici konumundaki ülkeler ve üretim
miktarları Çizelge 11’de verilmiştir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/17 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Üretici ülkeler performansları ile ilgili geniş bilgi Ek 1, Tablo 1.3, 1.4, 1.5 ve 1.6’dadır. Bu
çizelgede belirtilen Türkiye mermer üretimine ilişkin veriler gerçeği yansıtmamaktadır. 1998 yılı
için verilen 1.200.000 ton değeri 1993 yılına aittir. Türkiye’nin blok üretiminin yıllara göre
dağılımı Çizelge 10’da görülmektedir. Dünya bloktaş üretiminin % 50’sini Avrupa, % 30’unu
Asya ve % 14’ünü ise Amerika kıtası gerçekleştirmektedir. 1998 verilerine göre 51,000,000 ton
düzeyindeki toplam üretimin 19.000.000 (% 37) tonunu serttaş grubu, geri kalan 29.000.000 tonu
ise karbonatlı kayaç grubu oluşturmaktadır. Magmatik taş üreten ve ihracatını yapan belli başlı
ülkeler Brezilya, Çin, Hindistan, Norveç,Ukrayna, İspanya, Güney Afrika, İsveç ve
Finlandiya’dır. Bu ülkelerin dışındaki diğer ülkelerde de magmatik taş üretimi yapılmasına
rağmen üretimin tamamına yakın bir kısmı iç tüketimde kullanılmaktadır. Son yıllarda Çin ve
Hindistan’ın granit üretimi hızla artmıştır. Bu iki ülkenin 1994 ile 1998 yılları arasındaki üretim
artışları % 25 ile % 42 arasında gerçekleşmiştir. Doğal taş üretimindeki Dünya artış
ortalamasının % 6 dolayında kaldığı düşünüldüğünde Hindistan ve Çin’in blok üretiminde
gösterdikleri gelişmeler oldukça çarpıcıdır. ( Ek 1 ) (Ek 2 )
Çizelge 11. Önde Gelen Doğaltaş Üretici Ülkeler ve 1998 Yılındaki Üretim Miktarları
ÜLKELER Üretim
(x 1000 ton)
İtalya 8.350
Çin 8.150
İspanya 4.600
Hindistan 4.250
Portekiz 2.200
Brezilya 1.950
Yunanistan 1.750
ABD 1.650
Fransa 1.250
G.Kore 1.250
Türkiye 1.200
G. Afrika 1.200
Dünya peyzaj taşları üretimini belirten sayısal bilgiler ise Ek 1 ve Ek 2‘de 68.01 ve 68.03 poz
no.larla ile ilgili tablolardadır.
1.5.5. Türkiye Doğal Taş Tüketimi
Türkiye’nin iç tüketiminin miktarlarını gösteren sağlıklı sayısal veriler bulunamamıştır.
Enflasyonist baskılar ve işletme sermayesinin pahalı oluşu nedeniyle doğal taş sektöründe geniş
stoklarla çalışmak olanaksızdır. Diğer bir ifade ile yılda üretilen doğal taş miktarının ihracattan
sonraki bölümünün çok az bir kısmı ertesi yıla stok olarak devredilmekte ve geri kalan bölümü
ise yurt içinde tüketilmektedir. Uluslararası istatistiklerde Türkiye’nin 1998 yılı tüketimi eksik
olarak 7.420.000 m2 şeklinde yer almıştır (Bkz. Ek 1, Tablo 1.33). Oysa aynı yıl Türkiye iç
tüketimi 750.000 ton eşleniği olarak (18 m2/ton parametresi ile hesaplanmıştır) 13.500.000 m2
olarak tahmin edilmiştir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/18 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Bu durum, Türkiye iç tüketiminin miktarda Yunanistan, Suudi Arabistan, G. Kore, kişi başına
tüketimde ise Fransa ve İngiltere düzeyine ulaştığını göstermektedir (Ek 3, Ek 4).
1.5.6. Dünya Doğal Taş Tüketimi
Daha önce de değinildiği gibi Dünyanın yıllık blok üretimi 51.000.000 tonun (eşleniği
556.700.000 m2) üzerindedir. Üretilen mermerlerin yaklaşık % 30 una yakın bir kısmı her yıl
ihraç edilmektedir.
Doğal Taş tüketen ülkeler sıralamasında 59,9 milyon m2 ile Çin başta gelmektedir. Bu ülkeyi
İtalya ( 57 milyon m2), Almanya(45 milyon m2), İspanya ( 35 milyon m2), ABD (35 milyon
m2), Japonya (33 milyon m2), Hindistan (25 milyon m2), Fransa (22 milyon m2), Yunanistan
(16 milyon m2) ve diğer ülkeler izlemektedir. Tüketilen doğal taşların 8.000.000 ton’a yakın bir
kısmı ithalatla karşılanmaktadır (Ek1, Ek2).
1.5.7. Türkiye Doğal Taş Dış Ticareti
Türkiye doğal taş dış ticareti ile ilgili son 5 yıllık istatistikler Ek 3’de (Tablo 3.1-3.14) verilmiştir.
Türkiye doğal taş ihracatı toplamının yıllara göre dağılımı Çizelge 12’de görülmektedir. Doğal
taş ihracatının ülkelere göre dağılımı 1992 öncesine göre büyük farklılıklar göstermektedir.
1986-1992 yılları arasında Türkiye doğal taş ihracatının % 60’ı AB ülkelerine yapıldığı halde,
1999 yılına gelindiğinde bu oranın % 30’lara gerilediği görülmektedir. 1986 yılına kadar Türkiye
için önemli bir pazar konumunda olan Orta Doğu ülkelerinin 1986-1993 periyodunda gerilediği
ancak tekrar ilerleyerek 1999 yılında AB yaklaştığı dikkati çekmektedir. 1999 yılı verilerine göre,
doğal taş ihracatımız içindeki Uzak Doğu pazarının payı % 10 dolayına yükselmiştir. Toplam
100’e yakın ülke ile doğal taş ticaretinin geliştirildiği 1999 yılı faaliyet döneminde A.B.D.’ye
ihraç edilen doğal taş miktarında önemli artışlar dikkat çekicidir.
Yukarıda açıklanan bu bilgilerden görüldüğü gibi Türkiye doğal taş ihracatı geniş bir alana
yayılmış, kıta, bölge ya da ticari topluluklar şeklinde eskiden oluşan tek kutupluluk ortadan
kalkmıştır. 1999 yılında plaka ve blok ihracatımız bir önceki yıla oranla % 25,2 artış göstermiştir.
1999 yılında en çok ihracat yaptığımız ülkeler sıralamasında ABD (35,2×106$), İsrail (16,8×106
$), İtalya (18×106 $) Çin (Tayvan ve Hong Kong dahil) (14.3 x10 6 $ ), Suudi Arabistan (13,0
x10 6 $) ve Almanya (7,8×106 $) başta gelmektedir. Dünya dış satış potansiyeli içindeki
Türkiye’nin elde ettiği payın % 2,5 dolayında seyretmesi oldukça yetersizdir. Türkiye’nin sahip
olduğu geniş olanakları zaman içinde hızla değer1endireceği ve gerçek yerine en kısa sürede
ulaşacağı tahmin edilmektedir. Öte yandan, son yıllarda Türkiye’nin doğal taş ithalatının giderek
arttığı dikkati çekmektedir. 1995’te 8 milyon $ dolayındaki dışalımın 1999 yılında 42 milyon $
düzeyine yükseldiği görülmektedir. Daha çok serttaş grubundan oluşan bu ithalatın bir bölümü
blok, bir bölümü ise mamul olarak satın alınmaktadır (Ek 3).
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/19 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Çizelge 12. Türkiye Doğaltaş İhracatının Yıllara Göre Gelişimi
Yıl Bin $ Bin ton
1995 77,172 268
1996 91,672 314
1997 109,228 393
1998 126,004 451
1999 157,721 545
1.5.8. Dünya Doğal Taş Dış Ticareti
Doğal taş dış ticaretinde önde gelen ülkelerin 1998 yılında ihraç ve ithal ettikleri miktarlar
Çizelge 13 ve 14’de verilmiştir. Doğal taş dışsatımı yapan ülkeler arasında İtalya, Çin, Hindistan,
İspanya, Portekiz, Brezilya, Güney Afrika ve Türkiye başı çekerken, dışalımda en ileri ülkeler
Almanya, İtalya, Japonya, Tayvan, A.B.D., Çin, Fransa ve İspanya’dır. İhracatçı ülkelerden
İtalya ve İspanya, hem ithalatçı hem de ihracatçı konumundadırlar. Son yıllarda İsrail de bu
gruba dahil olmuştur. Reeksport yoluyla ülke içinde tutulan katma değerin boyutu önemli
miktarlara ulaşmaktadır.
İhracatçı ülkelerden İspanya, Portekiz, Çin, Hindistan ve Türkiye’nin son yıllarda gösterdikleri
gelişme Dünya ortalamasının iki katına yakındır.İthal edilen doğal taşların yaklaşık % 50’sini
blok ve kabaca dilimlenmiş taşlar oluşturmaktadır.
İşlenmiş ürünlerin % 30’u mezar taşı şeklinde, geriye kalan kısmı ise inşaat sektöründe
değerlendirilmektedir. Sanayileşmiş ülkelerde yürürlüğe sokulan çevre koruma yasalarının ocak
işletme ve kesme tesislerinin üretim maliyetlerine getireceği olumsuz etki ve bu ülkelerdeki
yüksek işçilik ücretleri, mamul ürün ticaretinde gelişmekte olan ülkeler lehine oluşacak artışın
kaçınılmazlığını ortaya koymaktadır (Ek 1, Ek 2).
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/20 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Çizelge 13: Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı (1998) Başlıca Ülkelerin
İhracat Miktarları (bin ton)
Ülkeler 25.15 25.16 68.01 68.02 68.03 Toplam
Belçika-Lüks. 122 54 113 92 5 386
Finlandiya — 275 2 24 — 301
Yunanistan 83 1 — 183 — 267
İtalya 635 217 205 2.415 36 3.508
Portekiz 96 373 382 212 1 1.064
İspanya 315 378 13 380 500 1.586
AB Toplamı 1.409 1.659 905 3.516 570 8.059
Norveç 4 211 5 1 15 236
Polonya 2 55 207 52 — 316
Türkiye 114 111 8 234 2 469
Ukrayna — 189 3 11 — 203
Çin 35 709 274 1,477 73 2.568
Hindistan 60 1.289 98 247 30 1.724
Brezilya 6 753 26 79 34 898
Kanada 2 240 — 139 16 397
ABD 29 220 2 85 28 364
Güney Afrika 1 839 — 23 4 867
Diğer 411 510 614 1002 43 2580
Toplam 2.073 6.785 2.142 6.866 815 18.681
Çizelge 14 : Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı Başlıca
Ülkelerin İthalat Miktarları (bin ton) (1998)
Ülkeler 25.15 25.16 68.01 68.02 68.03 Toplam
Belçika-Lüksemburg. 18 230 94 207 53 602
Fransa 63 242 129 148 252 834
Almanya 44 490 1.024 703 139 2.400
İtalya 317 1.692 49 69 5 2.132
Hollanda 106 123 189 137 21 576
İspanya 115 450 5 139 4 713
İngiltere 10 51 15 99 92 267
AB Toplamı 716 3.459 1.684 1.693 591 8.143
İsviçre 105 124 64 93 5 391
Çin 160 316 17 412 3 908
Hong Kong 86 90 2 416 4 598
Japonya 39 416 236 1.010 34 1.735
Lübnan 189 25 3 91 — 308
Suudi Arabistan 19 10 5 348 8 390
Tayvan 136 1.137 27 113 16 1.429
Kanada 7 90 3 85 13 198
ABD 34 180 6 1.028 72 1.320
Diğer 582 938 95 1.577 69 3.261
Toplam 2.073 6.785 2.142 6.866 815 18.681
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/21 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Hindistan, Çin, Portekiz, Türkiye, Yunanistan, G. Afrika gibi blok ihracatı yapan ülkelerin hızlı
bir şekilde kesme tesisi yatırımlarına girdikleri görülmektedir. Bu durum, işlenmiş mermer
ürünlerinin genel ihracat içindeki payının önümüzdeki yıllarda daha da artacağını göstermektedir.
1.5.9. Fiyatlar
Doğal taş sektöründe Türkiye iç piyasasında fiyatlar tam rekabet koşullarında gerçekleşmektedir.
Referans fiyat uygulaması olarak İstanbul ve İzmir Mermerciler derneklerinin belirli aralıklarla
yayımladığı fiyat listeleri esas alınmaktadır (Bkz. Ek 4, Tablo 4.4). Kamu kuruluşlarının
ihalelerinde ise Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Birim Fiyat Cetvellerinde yer alan rayiç değerler
esas alınmaktadır (Bkz. Ek 4, Tablo 4.5). Gerek iç piyasada, gerekse ihracatta doğal taş
ürünlerinin adlandırılmasında bir dağınıklık söz konusudur. Bu konuda Maden İhracatçı
Birlikleri, Sektör Örgütleri ve MTA Genel Müdürlüğü’ne büyük görev düşmektedir.
1.5.10. İstihdam
Türkiye’de aralıklı da olsa çalışan doğal taş ocak sayısı 900 civarındadır. Üretimin yoğunlaştığı
iller sırasıyla Muğla, Balıkesir, Bilecik, Afyon, Amasya, Eskişehir, Bursa, Antalya, Denizli,
Burdur’dur (Bkz. Ek 4, Tablo 4.1). Diyarbakır ve Elazığ’da da ocak üretimi artmaktadır. Beher
ocakta ortalama 10 kişinin istihdam edildiği varsayıldığında ocak istihdamı 9.000 kişi
civarındadır. Türkiye’de fabrika ölçeğinde faaliyet gösteren tesislerin sayısı 500 civarındadır.
(Bkz. Ek 4, Tablo 4.3). Beher tesiste ortalama 30 kişinin istihdam varsayıldığında fabrika
istihdamı 15.000 kişi civarındadır.
Türkiye’de atölye ölçeğinde faaliyet gösteren tesislerin sayısı 5000 civarındadır. Beher atölyede
ortalama 4 kişinin istihdam edildiği varsayıldığında atölye istihdamı 20.000 kişi civarındadır.
Türkiye’de yılda 13,5 milyon m2 taş montajı gerçekleştirilmektedir. Usta için ortalama 15
m2/yevmiye üzerinden hesap yapıldığında (300 gün/yıl) yardımcısı ile birlikte 6.000 kişilik bir
istihdam hacmine ulaşılır. Doğal taş sektörü toplamda doğrudan 50.000, dolaylı olarak 100.000
kişilik bir istihdam yaratmaktadır.
1. 6. Pazarlama Koşulları, Başlıca Alıcı ve Satıcı Firmalar:
1.6.1. Mermer:
Türkiye doğaltaşların 4 kategorisinde de (ömetamorfitler, plutonitler, volkanitler, tortul kayaçlar)
zengin renk ve desen çeşitliliğine sahiptir.Türkiye doğal taş endüstrisi ticari anlamda
sürekliliğini kanıtlamış 80’in üzerinde çeşidi piyasaya sürebilmektedir.
Ticari anlamdaki mermer blokları ve kesilerek boyutlu plaka haline dönüştürülen işlenmiş
ürünler pazarlarda talep bulmaktadır. Blok ve işlenmiş ürünlerin boyutları alıcı ile satıcı
arasındaki anlaşmalarla karara bağlanmaktadır.Türkiye blok ve plaka şeklinde mermer ihracatı
yapmaktadır. İhracat yapılan ülke sayısı 100 dolayındadır. Müşteri sayısı ise çok daha fazladır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/22 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Mermer ihracatında Amerika, İsrail, Suudi Arabistan, İtalya, Japonya, Almanya, Çin
( Hong Kong dahil), Tayvan, Rusya Federasyonu ön sıralarda yer almaktadır ( Ek 3 ).
1.6.2. Peyzaj Taşları :
Son 10 yıl içinde başta Ankara olmak üzere belediyelerin kent yaya yollarında andezit ve bazalt
kullanımı artmıştır. Avrupa kent peyzajı projelerinde dedoğaltaşlar tercih edilmektedir.
Yurt dışına yollanan granit parke taşlarının birim fiyatı parke boyutuna göre liman teslimi olarak
80 DM/ ton ile 100 DM/ton arasında değişmektedir. Bu ürünlerin ocak teslim fiyatı 40-60 DM/
ton dolayındadır. Son yıllarda Aliağa, Dörtyol, Osmaniye ve Diyarbakır’dan üretilen bazalt
parke taşı ve bloklar yurtdışından yoğun talep almaktadır.
1. 7. Yerine Geçebilecek Ürünler ve Geri Kazanma Olanakları:
1.7.1. Mermer
Mermer uygulamasının yerine geçebilecek belli başlı alternatif malzeme seramik ürünleri,
sentetik taş ürünleri ve plastik kaplama malzemeleridir. Mermer ürünlerinin, uygulandığı
yapıdan geri kazanılarak bir başka yerde kullanılması çoğu kez mümkün değildir.
1.7.2. Peyzaj Taşları
Gerek parketaşı ve gerekse kaplama taşı olarak kullanılan doğal taşların yerine bir dönem
çimento esaslı kompozit malzemeden üretilen yapay malzemeler geçmiştir. Kilitli parke, boyutlu
kaplama elamanı şeklindeki bu yapay ürünler bugün hala kentsel alanlarda ve peyzaj
projelerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Doğal peyzaj taşlarının avantajlarının tüketiciler
tarafından yeniden keşfi ile bu malzemelerin tüketiminde büyük artış beklenebilir.
1.8. Doğal Taş Sektörü Projeksiyonları
1.8.1. Türkiye Doğal Taş Sektörü Projeksiyonları (2001-2005)
Türkiye’de doğal taş sektöründe yatırım, üretim ve ihracat açısından son 15 yılda ulaşılan
büyüme hızı % 13,6 ile dünya ortalamasının iki katına ulaşmıştır. Ülke genelindeki rezervlerin
tamamına yakın bir kısmında üretim faaliyeti sürdürülmektedir. Anılan ocaklarda sağlam ve blok
verimi yüksek seviyelere henüz inilememiştir, Yakın bir gelecekte sağlam katmanlarda üretim
yapılabilecektir. Bu durumda yeni ocak yatırımı gerçekleştirilmese bile ülke doğaltaş üretimi, dış
ticareti ve tüketimim hızla artacaktır.
Türkiye doğal taş sektörü ile ilgili talep, üretim, ihracat ve ithalat projeksiyonları Çizelge 15’de
verilmiştir.Blok ve mamul üretimi artış oranı % 13, blok ve mamul ihracatı artış oranı % 18, blok
ve mamul ithalatı artış oranı %8 ve iç tüketim artış oranı %11 olarak alınmıştır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/23 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Çizelge 15. Türkiye Doğal Taş Projeksiyonları
2001 2002 2003 2004 2005
bin ton % bin ton % bin ton % bin ton % bin ton %
Blok Üretimi 3000 100,0 3390 100,0 3800 100,0 4300 100, 4900 100,0
Blok ve Mamul İthalatı 120 4,0 130 3,8 140 3,7 150 3,5 163 3,3
Blok ve Mamul Arzı 3120 104,0 3520 103,8 3940 103,7 4450 103,5 5063 103,3
Blok ve Mamul İhracatı 695 22,3 820 23,2 970 24,6 1140 25,6 1350 26,7
Blok ve Mamul Talebi 2425 81,7 2700 80,6 2970 79,1 3310 77,9 3713 76,6
İç tüketim (bin m2 eşleniği) 20.515 22.840 25.125 28.000 31.400
1.8.2. Dünya Doğal Taş Sektörü Projeksiyonları
Dünya doğal taş üretimi ve tüketimindeki artış tahminleri projeksiyonu (2000-2025) Ek 1, Tablo
1.34’de, doğal taş ticaretindeki artış tahminleri projeksiyonu (2000-2025) ise Ek 1, Tablo
1.35’de verilmiştir. Buna göre önümüzdeki 25 yıl içerisinde dünya doğal taş sektörü ortalama
% 6,75 oranında büyüyerek üretim 1998’deki 51 milyon tondan 2025 yılında 261 milyon tona
çıkacaktır. Aynı şekilde dış ticaret yılda % 7,95 oranında büyüyerek 1998 yılındaki
278,4 milyon m2’den 2.140,1 milyon m2’ye çıkacaktır.
1990 yılların başında dünya doğal taş üretiminin toplam satış hasılasının 10-12 milyar $ olduğu
hesaplanmıştır. Bugün, 2000 yılında bu rakam 15 milyar $’a yakındır. Dünya üretiminin % 4’üne
ulaşan ülkemizde, yıllık cironun 600 milyon $ civarında olduğu, bunun da 200 milyon dolarlık
kısmının ihraç edildiği söylenebilir. 2005 yılı için Türkiye toplam doğal taş üretiminin % 26,7’si
olarak tahmin edilen ihracat oranının daha da artarak daha fazla döviz girdisi sağlanması
mümkündür.
1990’lı yılların başında dünya doğal taş endüstrisinde makine parkının 12 milyar dolar,
istihdamın ise 75.000’i İtalya’ya ait olmak üzere 250.000 kişi olduğu hesaplanmıştır. Bu
rakamların arttığı bilinmektedir. Sadece Türkiye’de 100.000 kişinin doğrudan ya da dolaylı
olarak mermercilikten hayatını kazandığı ifade edilmektedir. Mermer kesme makineleri
imalatında İtalya ile çetin bir rekabete girmek üzere 2000’li yıllarda Türkiye’de, bu konuda
doğal taş projeksiyonlarına paralel olarak yatırımlar yapılmalıdır.
Bloktan levhaya katma değer artışı İtalya’da 2,3-3,4 misli olup, bu oran granitte 7 civarındadır.
Yabancı kaynaklarda 1995’de Türkiye’nin blok mermer fiyat ortalaması 103, Portekiz’in 197,
İtalya’nın 149 dolardır. Levha ve işlenmiş ürünlerde ise rakamlar sırası ile 149-341, 235-450 ve
378-574 dolar olarak görünmektedir. Gelecekte aleyhimize görünen bu fiyat oluşumu, kalite
yükseltilerek lehimize çevrilmelidir. Son yıllarda bu konuda pazarlar çeşitlendirilerek önemli
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/24 madencil/sanayiha/oik627.pdf
başarılar elde edilmiştir. Plan dönemi sonunda verilen hedeflere ulaşılırsa madencilik
üretimimizde doğal taşlar, linyitten sonra 2. sıraya, net döviz girdisi bakımından da ihracatta 1.
sıraya yükselecektir. Bunun için raporun sonunda ele alınan tedbirler ciddiyetle ele alınmalıdır.
1.9. Doğal Taş Sektörünün Temel Sorunları Ve Çözüm Önerileri
1.9.1. Eğitim
Ocak, Fabrika ve Atölyeler ile pazarlama ve yapılarda taş montajı işlerinde çalışacak mühendis,
formen, tekniker usta ve çırakların malzeme üretim teknolojisi, tasarım ve montajı konularında
eğitilmesi özel önem taşımaktadır.
Çözüm Önerileri
a- Meslek Liseleri mermer programlarının öğretmen açığı, müfredat ve alt yapı
sorunlarının çözümü.
İlgili Kuruluş: M.E.B.Mesleki Eğitim Genel Müdürlüğü.
b- Mermer teknikeri yetiştirmeye yönelik meslek yüksekokullarının öğretim elemanı
açığını kapamak üzere öğretim üyesi yetiştirilmesine yönelik olarak teknik eğitim
fakültelerinden birine program açılması ve alt yapılarının geliştirilmesi gerekmektedir.
İlgili Kuruluş: YÖK, Üniversitelerin ilgili birimleri.
c- Mimarlık, İnşaat ve Peyzaj Mimarlığı Fakültelerine; Mimari yapılarda ve peyzaj
projelerinde doğal taş kullanımı ve malzemelerin özelliklerini öğretmeye yönelik derslerin
konulması. Mezunlara yönelik meslek içi eğitim seminerleri düzenlenmesi,
İlgili Kuruluş: Mimar ve Mühendis Odaları, İlgili Fakültelerin Dekanlıkları.
d- Meslek içi Eğitim Merkezleri, Halk Eğitim Merkezleri, Usta-Çırak okulları ve
KOSGEB bünyelerinde mermer ustaları yetiştirilmesi, mesleki seviyelerinin tespit edilmesi ve
çalışanların diplomalı olmalarına yönelik çalışmalar yapılmalıdır.
İlgili Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı, TESK, Sanayi Odaları, Meslek Kuruluşları.
e- Tüketicinin bilinçlendirilmesine yönelik eğitim seminerlerinin yapılması, Türkiye
ihracatında doğal taş sektörünün önemi ile ilgili yayın organlarının harekete geçirilmesi
gerekmektedir.
İlgili Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tüketici Kuruluşları, Basın Yayın
Kuruluşları, Meslek Örgütleri, İZFAŞ.
f- Maden ve Jeoloji Mühendisliği eğitimi veren fakültelerin müfredat programlarında doğal
taş aranması ve ocak ve fabrika işletmeciliği ile ilgili derslerin ağırlığının artırılması
gerekmektedir.
İlgili Kuruluşlar : İlgili Fakülte ve Dekanlıkları
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/25 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1.9.2. Örgütlenme
Halen iki Maden İhracatçı Birliği, iki Mermerciler Odası ve Mermerci Dernekleri ile
koordinasyonu sağlanmaya çalışılan sektör, Teknik, Ticari ve Sosyal bilgi iletişimi açısından
ciddi kopukluklar göstermektedir. Bunda en önemli etken şirketlerin aile şirketi hüviyetinde
olmaları, kurumlaşmanın henüz gelişmemiş olmasıdır. Dünyada ise sektör etkin bir örgütlenme
içindedir. ( Ek 6 – Dünya Doğal Taş Sektör Birlikleri)
Çözüm: Meslek bilincinin artırılması ve müşterek menfaatlerin tanıtımı ile sağlanabilecektir.
Kurulması gerekli ilgili kuruluşlar: Doğaltaş Sektörü Üreticileri Üst Birliği( Öneri Tüzük Ek
7.1’de yer almaktadır), Türkiye Doğaltaş Araştırma Enstitüsü, Türkiye Doğaltaş Kültürünü
Geliştirme Vakfı
1.9.3. Finansman, Pazarlama, Tanıtım
- Doğal Taş Sektöründe 300.000 m2 /yıl üretim için ocak ve fabrika yatırım tutarı
yaklaşık 5.000.000 $ olup bu yatırım düzeyine ulaşabilmek uzun bir süreç
almaktadır,
- Ocak yatırımlarında risk yüksek olup büyük kuruluşlar, ocak yatırımlarına ya
sınırlı girmiş ya da yeni yeni girmektedir. Ocak yatırımları fabrika yatırımlarının
gerisinde kalmıştır.
- Sektörün yapısı itibariyle Ocak, Fabrika ve Atölye yatırımlarının tek başına
başarıya ulaşması mümkün olamamaktadır. Bu nedenle diğer sektörlerden farklı
olarak bu sektörde başarılı olabilmek için hammadde üretimi (ocak), ürün
işlemesi (Fabrika ve Atölye), montaj ve pazarlama bir saç ayağıdır. Üçünün
birlikte koordine edilmesi için güçlü finansman ve Deneyimli personel
gerekmektedir.
- Şirketler kendi bünyelerinde pazarlama ve montaj için özerk bir yapı
kuramadıkları için her işi yapan elemanlarıyla pazarlamayı da yapmaya
çalışmaktadır.
Çözüm Önerileri : Halen sektörü tanıtan üç ciddi dergi yayınlanmaktadır.
Ülkemizde her yıl düzenlenen ihtisas fuarları uluslararası düzeyde faaliyet
göstermektedir. Sektör sınırlı da olsa dış ülkelerdeki fuarlara katılma gayreti
içindedir. Bu fuarlara katılım Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından öncelikli olarak
desteklenmektedir.
Bu sektörde bölgesel bazda çok sayıda Sektörel Dış Ticaret Şirketi kurulmalı ve
özellikle dış ticaret işlevini üstlenmeye çalışmalıdır. Kurulacak bu şirketler Dış
Ticaret Müsteşarlığı tarafından bilgi ve Eximbank kredileri açısından
desteklenmelidir. Sektörde faaliyet gösteren şirket ve derneklerin
faydalanabilecekleri devlet yardımları Ek 7.2’de, Sektörel Dış Ticaret Şirketleri
Modeli ile ilgili bilgiler Ek 7.3’de yer almaktadır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/26 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1.9.4. Teşvik
Mermer öncelikli sektör kapsamındadır. Bu imkanı kullanan bir çok şirket öncelikle fabrika
yatırımlarını gerçekleştirmiştir
Ocak yatırımlarının buna paralel gelişmeyişi fabrikalarda atıl kapasitelerin ortaya çıkmasına
neden olmuştur. Ocaklardan katraklık blok üretiminin sınırlı kalışı, çok lamalı katrakların
çalışmalarını sınırlandırmış, kapasitesi büyük katraklara küçük blokların bağlanmasını zorunlu
kılmıştır.
Yeni ocakların açılmasının ve mevcutların geliştirilmesinin teşvikine ihtiyaç duyulmaktadır.
Çözüm Önerileri :
- Madencilik Fonundan ocaklar için arama ve işletme dönemi yatırımları düşük
faizle kredilendirilmelidir.
- Mermer ocaklarının Yol, Elektrik ve Su ihtiyaçlarına yönelik alt yapılar
gerçekleştirilmeli, maden sahibi kullanımına bağlı olarak borçlandırılmalı veya
yatırım tutarı kullanılan elektriğe şarj edilmelidir.
- Karayolları Gabari sınırlamaları ile ortaya çıkan blok taşıma sorunlarının çözümü
için Sektörel Dış Ticaret Şirketine Nakliye Filosu kurmak üzere düşük faizli kredi
imkanı sağlanmalıdır.
- Sektöre teşviklerden yararlanmasını öğretmek amacıyla kilit personelin eğitilmesi
bürokratik prosedürün kolaylaştırılması ve mevcut teşvik mevzuatının tanıtımı
sağlanmalıdır.
- İtalya’da olduğu gibi; bir taraftan üretim primi ve alt yapı desteği gibi gizli
sübvansiyon sağlanırken, diğer taraftan kent içi peyzaj projelerinde ve kamusal
mekanlarda belirli bir oranda yerli doğal taş kullanma zorunluluğu getirilmeli ve
özellikle otobüs terminalleri, havaalanları, kent umumi alanları gibi mekanlarda
yerli taş kullanılması özendirilerek iç piyasa hareketlendirilmeli ve yerli taş
üreticileri özendirilmelidir.
1.9.5. Mevzuat
Doğal taş sektörü, yasaların bir ülke kalkınmasındaki önemini göstermek açısından örnek bir
sektördür. Mermer 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamına alınması ile birlikte ihracatı 1985
yılında 3,2 milyon dolar iken günümüzde 160 milyon doların üzerine çıkmıştır. Bunun temel
nedeni 1901 yılında hazırlanan Taş Ocakları nizamnamesindeki hantallığa ve güvence
eksikliğine karşın Maden Kanununun getirdiği pratiklik ve güvendir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/27 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Halen mermer sahalarının çoğunluğu orman alanı içinde kalmaktadır. Bu durum ağaç olmasa
dahi ağaç yetişebilir alanların da orman alanı içinde kabul edilmesi sonucu Orman Genel
Müdürlüğü ile ocakçıları karşı karşıya bırakmakta, mevzuat ve maliyet açısından zorluklar
çıkartmaktadır.
Doğal taşların işletilmesi ÇED Yönetmeliğinde yapılan düzenlemeler ile daha da güçleştirilmiş
bulunmaktadır. Bu konuda yapılan çalışmaların yatırımcıyı caydırıcı olmaktan çok düzenleyici
ve kolaylaştırıcı olması beklenmelidir. Ön ÇED için dahi 13-19 kurumun görüşü alınmaktadır.
Karayolları Taşımacılığında istiab haddi sınırlaması (7 m3 bir blok 21 ton gelmektedir) ile
blokların ocaktan karayolu ile fabrikalara nasıl taşınacak sorusu yanıtsız kalmaktadır.
Milli Emlak kira bedellerinin tespiti ve kiralanacak alanların imalat alanı ile sınırlı olmaması bir
çok ilde sorun yaratmaktadır.
Madencilik sektörü %5 devlet hakkı, %5 fon kesintisi, varsa %2 belediye hakkı, % 2 buluculuk
hakkı + Gelir Vergisi ile devlete en çok ödeme yapan sektör konumundadır. Bu durumda
sektörün ne derece teşvik edildiği sorgulanmaktadır.
Çözüm Önerileri :
Mevzuatın getirdiği kısıtlayıcı ve engelleyici hükümler için Sektör Örgütleri ile Devletin Kanun
Koyucu ve İcra Organları gerekli Çalışma Grupları oluşturup sektörün önünü daha da açacak
önlemleri almalıdır. ÇED Yönetmeliğinde yapılacak değişiklik ile mermer alanları arama ve ön
işletme safhasında ÇED’den muaf tutulmalıdır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/28 madencil/sanayiha/oik627.pdf
MADENCİLİK ÖZEL İHTİSAS KOMİSYONU
Başkan : İsmail Hakkı ARSLAN – ETİ GÜMÜŞ A.Ş.
Raportör : Ergün YİĞİT – ETİ HOLDİNG A.Ş.
Koordinatör : Pınar ÖZEL – DPT
ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER ALT KOMİSYONU
Başkan : Dr.İsmail SEYHAN – MTA
Başkan Yrd. : Ekrem CENGİZ – MTA
Raportör : Oya YÜCEL – MTA
Raportör : Mesut ŞAHİNER – MTA
YAPI MALZEMELERİ (YAPI TAŞLARI)
Başkan : Yrd.Doç.Dr.Hürriyet AKDAŞ – OSMANGAZİ ÜNİ.
Üye : Halil ÇETİNKAYA – ESMAD
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/29 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1.GİRİŞ
1.1. Tanımlar :
Dünyadaki teknolojik ve bilimsel gelişmeye paralel olarak insanoğlunun hayat ve yaşam anlayışı
da değişmiş ve değişmeye devam etmektedir. Bu gelişmeler insanoğlunu çevre bilinciyle birlikte,
daha sakin ve doğal ortamlarda yaşama arzusuna ve özlemine yönlendirmektedir.
Son yıllarda ülkemizde de özellikle büyük şehirlerde ve turistik yörelerde, hem yapılarda hem de
topluma açık ve kapalı alanlarda doğal taşlar kullanılmaya başlanılmıştır. Öncelikle burada bazı
kavramların net olarak tanımlanması gereklidir. “Doğal taş” deyimi ticareti yapılan yada
yapılmayan ve doğada olduğu gibi bulunan her türlü kayaçlar için kullanılan çok genel bir
tanımdır. “Ticari doğal taşlar” yasal izinle üretilerek işlemeden ve/veya işleyerek yada
boyutlandırmadan yada boyutlandırılarak piyasada işlem gören kayaçlar olarak anlaşılmalıdır.
Bu tanım altında ticareti yapılan doğal taşları teknik isimleriyle ve kullanım alanları
birleştirilerek gruplandırılabilinir. Örneğin mermer, granit, bazalt, tüf, andezit gibi. Daha ileri bir
örnek olarak eski yıllardaki mermer anlamı ile günümüzdeki mermer anlamı değişmiştir. Bugün
parlatılabilen (cilalanabilen) tüm kayaçlar mermer olarak işlem görmektedir. Teknolojinin
gelişmesiyle birlikte granit gibi parlatılabilen kayaçlar literatürde hem mermer olarak işlem
görmekte hemde sert taş olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle mermerler kendi içinde daha
detaylı olarak sınıflandırılmalıdır. Granit, andezit, bazalt v.s. gibi kayaçlar parlatılmış olsun veya
olmasın ayrı ayrı ele alınarak kullanım alanları ile birlikte ayrıntıları verilmelidir.
“Yapıtaşları” çok genel bir deyim olup yapı sektöründe kullanılan, her türlü kayaç anlaşılabilir.
Çünkü kireçtaşından tutun mermer ve granite kadar çoğu kayaçlar yapı sektörü için üretilmekte
ve ticareti yapılmaktadır. Bu nedenle yukarıda belirtildiği üzere Yapı Malzemeleri ana başlığı
altında Ticari Doğal taşlar alt ana başlığı ile spesifik olarak bir başlık kullanılması uygun olabilir.
Bugünkü konumda yapı taşlarını mermerden ayrı tutabilecek husus parlatılmamasıdır. Bu
sebeple parlatılmayan doğal kaplama ve döşeme taşları gibi bir başlık uygun görülürse verilebilir.
Ya da mermer kapsamı içinde ayrı bir alt başlık dahilinde bu doğal yapıtaşları konusu işlenebilir.
Bu da “Mermer ve boyutlandırılmış doğal yapıtaşları” şeklinde düşünülebilir.
Bu raporda “Yapıtaşları” deyimiyle parlatılmadan hatta yüzeyleri pürüzlendirilerek değişik
boyutlarda sadece elmas disklerle kesilerek yada el aletleri ile şekillendirilerek veya yontularak,
yapılarda ve çevre düzenlemelerinde kullanılan ticari doğal taşlar anlaşılmalıdır. Daha açık
ifadelerle yapı temellerinde ve duvarlarında, dış kaplamalarda, bahçe duvarlarında, park ve
bahçe düzenlemelerinde, kaldırım, yol ve yaya yolu döşemelerinde, tarihi eserlerin
restorasyonunda, cami, minare ve peyzaj mimari gibi çalışmalarda kullanılan ticari doğal taşlar
anlaşılmalıdır. Ayrıca son yıllarda mermerlerin de yüzeyleri pürüzlendirilerek bu amaçla
kullanıldığı da önemle dikkate alınmalıdır. Ülkemizin bu konuda fevkalede zengin ve çeşitli
ticari doğal yapı taşlarına sahip olduğu açık olarak bellidir. Buna anlamak için hemen en yakın
tarihi yapılara bakmak yeterlidir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/30 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1.2.ULUSLARARASI PİYASALARDAKİ SPESİFİKASYONLARI
Madencilik ve taş ocakçılığı için önerilen Uluslararası Standart Sanayi Sınıflamasına göre (USSS
Rev.3) yapıtaşları metalik olmayan madenler bölümü 14 ve grup 141 olarak tanımlanmaktadır.
Buna göre yapıtaşlarının sınıfları şöyledir.
Sınıf Tanım
141 02 YAPITAŞLARI – Calcareous building stone
14 100 201 Tüvenan – Run of mine
14 100 202 Kalınlığı 25cm <= olarak kesilmiş yapı taşları
14 100 203 Kalınlığı 25cm > olarak bloklar halinde kesilmiş yapı taşları
141 003 GRANİT- Granite
14 100 301 Tuvenan – Run of mine
14 100 302 Kalınlığı 25cm <= olarak kesilmiş granit
(Granite, merely cut into slabs, 25cm<= thick)
14 100 303 Kalınlığı 25cm > olarak bloklar halinde kesilmiş granit
(Granite, merely cut into slabs, 25cm> thick)
141 004 GRE – Sandstone
14 100 401 Tuvenan-Run of mine
14 100 402 Kalınlığı 25cm <= olarak kesilmiş gre
(Sandstone, merely cut into slabs, 25cm<= thick)
14 100 403 Kalınlığı 25cm > olarak bloklar halinde kesilmiş gre
(Sandstone, merely cut into slabs, 25cm> thick)
141 005 BAZALTTAŞI – Basalt stone
14 100 501 Tuvenan-Run of mine
141 006 KİREÇTAŞI –Lime stone
14 100 601 Tuvenan-Run of mine
14 100 602 Ayıklanmış – Separated
14 100 603 Kırılmış – Broken
141 030 KAYAĞANTAŞI – Slate
141 103 001 Tuvenan-Run of mine
USSS sınıflamasında yapıtaşları başlığı altında genel olarak verilmekte olup, niteliklerine göre
fazla ayrıntı verilmemiştir. Yukarıdaki bazı kayaçlar hem parlatılarak ticareti yapılmakta hem de
yapıtaşı olarak da işlem görmektedir (örneğin granit gibi). Bu nedenle yukarıdaki USSS
sınıflaması daha geniş olarak (mermer dışında) verilmiştir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/31 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Doğal yapıtaşlarının dünya pazarındaki spesifikasyonunu içeren Brüksel Tarife Sınıflaması
(G.T.İ.P.) (Brussels Tariff Nomenclature, BTN) aşağıda verilmektedir. Burada Gümrük Tarife
İstatistik ve Pozisyon Numarası (G.T.İ.P.) 2515 ile başlayanlar mermer, traverten, su mermerini
tanımlarken, 2516 ve 6802 ile başlayanlar ise hem mermer ile ilgili hem de doğal yapıtaşlarını
tanımlamaktadır.
25.16 pozisyon no ile belirtilen, volkanik kökenli diğer sert taşlar (syenite, gneiss, trachyte, lav
taşı, diabase, diorite, phonolite gibi) ile yontulmaya veya inşaata elverişli olup da 25.15
pozisyonu haricinde kalan kireç taşları (inşaatta kullanılan kireç taşı veya portlant taşı dahil) ve
aynı zamanda tabii magnezyum silikatten ibaret olup, 25.15 pozisyonuna girmeyen somaki
(serpantine) ve yeşil somaki (ophite) taşlarını da içine almaktadır.
Bu pozisyonda yer alan taşlar, 25.15 pozisyonundaki taşlar gibi şekil verilmiş veya işçilik
görmüş olabilir. Ancak, bunların kırılarak makadam şekline sokulmuş olanları 25.17
pozisyonuna girmekte ve kaldırım taşları, kaldırım kenar taşları veya döşeme taşları şekline
sokulmuş olanları da (sadece yontma veya testere ile kesme suretiyle elde edilmiş olsalar dahi)
68.01 pozisyonunda yer almaktadır.
Bazen küçük granit, Belçika graniti veya Flander graniti olarak bilinen ekosinler 25.15
pozisyonuna ve eritilmiş bazalt da 68.15 pozisyonuna dahil bulunmaktadır. Bu pozisyonda yer
alan taşların küçük parça ve kırıntıları ile toz halinde olanları 25.17 pozisyonunda yer alır.
68.01 pozisyon, kayağan taşından olanlar hariç umumiyetle kaldırımlarda, kaldırım kenarlarında,
döşemelerde vb. gibi yerlerde kullanılacak şekilde hazırlanmış tabii taşları (Kum taşı (gre),
granit, porfir vb.) içine almaktadır. Bu şekilde hazırlanmış taşlar ; aynı zamanda başka maksatlar
için kullanılmaya elverişli olsalar bile bu pozisyonda yer alır. Her nevi çakıl taşları ile yol
inşaatında kullanılan benzeri şekilsiz taşlar 25.17 pozisyonuna dahil olur.
Bu pozisyonda yer alan taşlar el veya makine ile biçilmesi, kabalarının alınması ve şekil
verilmesi suretiyle elde edilir. Kaldırım ve kaldırım kenar taşları umumiyetle dikdörtgen (kare
dahil) olmakla beraber, döşeme taşları uzunluk ve genişliklerine göre daha ince, kaldırım taşları
ise düzgün olmayan küpler halinde veya tepeleri kesilmiş piramitler şeklindedir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/32 madencil/sanayiha/oik627.pdf
G.T.İ.P. Tanım
25.16.
2516.11.00.00.00
2516.12.00.00.00
2516.12.10.00.00
2516.12.90.00.00
2516.21.00.00.00
2516.22.00.00.00
2516.90.00.00.00
Granit, porfir, bazalt, gre, ve yontulmaya veya inşaata elverişli diğer taşlar
(kabaca yontulmuş veya testere ile yahut başka surette dikdörtgen şeklinde
(kare dahil) bloklar veya kalın dilimler halinde sadece kesilmiş olsun
olmasın ;
GRANİT:
Ham veya kabaca yontulmuş
Testere ile yahut başka surette dikdörtgen şeklinde (kare dahil) bloklar veya
kalın dilimler halinde sadece kesilmiş
Kalınlığı 25 cm’ yi geçmeyenler
Diğerleri
GRE
Ham veya kabaca yontulmuş
Testere ile yahut başka surette dikdörtgen şeklinde (kare dahil) bloklar veya
kalın dilimler halinde sadece kesilmiş.
Yontulmaya ve inşaat elverişli diğer taşlar
68.01.
68.02
6802.10
6802.10.00.10.00
6802.10.00.90.11
6802.10.00.90.19
6802.22.00.00.00
6802.23.00.00.00
6802.29.00.00.00
6802.29
6803.00
6803.00.10.00.00
6803.00.90.00.00
Tabii taşlardan kaldırım taşları ve kaldırım kenar taşları ile döşeme taşları
(Kayağan taşından olanlar hariç)
Yontulmaya veya inşaata elverişli işlenmiş taşlar (Kayağan taşı hariç) ve
mamulleri (68.01 pozisyonunda yer alanlar hariç); tabii taşlardan (Kayağan
taşı dahil) mozaik için küp şeklinde taşlar ve benzerleri (takviye edilmiş
olsun olmasın); tabii taşardan (Kayağan taşı dahil) suni olarak boyanmış
granüler, küçük parçalar ve tozlar
Karolar, küpler ve benzeri eşya (dikdörtgen ve kare şeklinde olsun
olmasın)( en geniş yüzleri, bir kenarı 7 cm.den az alan kare içine
girebilecek olanlar); suni olarak boyanmış granüler küçük parçalar ve tozlar
Kayağan taşından mozaik için küpler ve benzerleri ve suni olarak boyanmış
granüller, küçük parçalar ve tozlar
Kalkerli taşlardan veya su mermerinden
Diğerleri
Yontulmaya veya inşaata elverişli diğer taşlar ve bunlardan eşya (basitçe
kesilmiş veya yontulmuş, yüzeyleri düz ve yassı olanlar)
Diğer kalkerli taşlar
Granit
Diğer taşlar
Diğer kalkerli taşlar
İşlenmiş Kayagantaşı ve kayagan taşından veya aglomera kayağan taşından
eşya:
Çatı veya duvar için olanlar
Diğerleri
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/33 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Kaldırım kenar taşları düz veya kavisli olabilir, bunların kesitleri normal olarak dikdörtgen (kare
hariç) şeklindedir. Kaldırım, kaldırım taşları, döşeme taşları olduğu anlaşılabilecek şekilde
sadece biçilmek veya kabaca dört köşe yontulmak suretiyle elde edilen taşlar bu pozisyona dahil
olunmaktadır. Keza, bu pozisyonda yer alan taşlar, yontularak veya çekiçle vurularak düzgün
şekle sokulmuş, kenarları yuvarlatılmış, yiv ve set açılmış veya yol inşaatında hususiyet arz eden
kısımlarda kullanılacak şekilde işlenmiş (su birikintilerinin süzülmesini temin edecek şekilde
sokulmuş, vb.) de olabilir. Seramikten mamul döşeme taşları (Fasıl 69) ile betondan veya suni
taşlardan kaldırım taşları vb. (68.10 pozisyonu) bu pozisyon haricinde kalmaktadır.
1.3. Doğal Yapı Taşları
Bu bölümde yapıtaşı olarak kullanılan kayaç ve kayaç grupları kısaca özellikleri ile birlikte
verilmektedir.
Bazalt : İnce taneli, yoğun, sert, dayanıklı ve koyu renkli (siyah) bir magmatik kayaç olan
bazalt gabro grubunun volkanik türüdür. Homejen yapısı nedeniyle düzgün kırılma yüzeyleri
vermesi açısından yapıtaşları konusunda özellikle yaya ve yolların döşenmesinde zartaşı olarak
üretimi açısından aranan bir kayaçtır. En önemli özelliklerinden biri arazide altıgen prizmalar
şeklinde ve sütunlar halinde meydana gelmiş olmasıdır.
Granit : Magmatik kökenli olan granit iri taneliden ince taneli feldspar ve kuvars mineralleri
içeren sert bir kayaçtır. Feldspar rengine bağlı olarak değişik renkler alabilmektedir. Mineraller
çok büyük olursa pegmatit, çok ince taneli olursa aplit olarak adlandırılır. Yapıtaşı olarak
granitlerde orta ve özellikle ince mineral taneli olmasına ilaveten düzgün kırılabilme özelliği
aranmaktadır. Yörelere göre farklı özelikler veren granitlerin özellikle gri renkli, ince mineral
taneli olanları parke taşı imalatında kullanılmaktadır. İri mineral taneli ve farklı renkli granitler
daha çok mermer gibi parlatılarak plakalar şeklinde kullanılmaktadır.
Andezit : Volkanik kökenli olan andezit kayaçları renk, doku ve sertlik açısından uygun olan
bazı türlerinden parke taşı, döşeme taşı, kaplama taşı ve yapılarda değişik amaçlı olarak mimari
tasarımlarda ve tarihi yapılarda kullanılmaktadır. Su emmeyen, suda dağılmayan özelliği, sıkı
dokulu ve koyu kırmızı renkli olmasının yanı sıra kırıldığında ve disk kesicilerle kesildiğinde
düzgün yüzey veren andezitler, aranan özellikleridir. İç Anadolu Bölgesinde (Ankara, Çankırı,
Afyon) andezit üretimi son yıllarda büyük artış göstermiştir.
Kumtaşı : Kumtaşı silisli veya kum taneciklerinin çökelmesi ve bunların çimentolanması ile
oluşmuş sert bir kayaçtır. Özellikle ince taneli ve gri renkli olan ve silisce zengin tabakalı
kumtaşları parke taşı olarak tercih edilmektedir. Türkiye’deki üretimi küçük ölçekte olup iç
piyasaya yöneliktir.
Kireçtaşı: Krem veya beyaza yakın renklerdeki kireçtaşlarından hem doğal parke taşı hemde
diğer amaçlı yapı taşları üretilmektedir. Parke taşı olarak yurtdışına küçük miktarlarda ihraç
edilmektedir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/34 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tüfler : Volkanik küllerin konsolide bir hale gelmesiyle oluşmaktadır. Özellikle volkaniklere
bağlı riyolit – dasit türü tüfit kayaçlar ilgi görmektedir. Bünyelerinde serbest olarak kuvars
mineralleri bulunabilir. Tüfler sedimanter kayaçlar gibi tabakalanma gösterebilmektedir. Doğal
olarak değişik renkteki özellikle beyaz, pembe, sarı-kırmızı desenli ve yeşil renklerin hakim
olduğu tüfler üretilmektedir.
Kayağan taşı (Kayraktaşı, slate, arduvaz) : Metamorfik bir kayaç olan kayağan taşı,
çamurtaşları, silttaşları, şeyller ve volkanik küllerin farklı kompozisyonlarını içerir.
Metamorfizma nedeniyle oluşan klivaj yapıları, bu taşların doğal olarak plaka halinde
ayrılmasına sebep olur. Çok farklı mineral ve kompozisyonları nedeniyle, değişik renkler ve
desenler verebilmektedir. İhraç potansiyeli yüksek olan kayağan taşı çatı kaplamalarında,
döşemelerde ve dış kaplamalar ile birlikte peyzaj mimari amaçlı olarak kullanılmaktadır.
Diabaz : Sert bir kayaç olan diabaz hem mermer hem de yapıtaşı olarak işlem görmektedir.
Ülkemizin değişik yörelerin de diabaz oluşumları (Tokat, Adana, Antalya) bilinmesine rağmen
sadece sınırlı oranda Gemlik’ te üretim bulunmaktadır.
Yukarıda yaygın olarak bilinen yapıtaşlarına ilaveten siyenit, diyorit, gabro, gneiss, grovak,
şist ve değişik özelliklerde kumtaşları da olabilir. Bunların dışında da yeni yapıtaşlarının ortaya
çıkması her zaman mümkündür.
Granit, diyorit, siyenit vb. gibi mermer olarak da kullanılabilecek niteliklerdeki magmatik orijinli
kayaçlar eski kristalin masiflerle ilgili olarak bulunur. Bazı kıtalarda örneğin; Kuzey Avrupa’da,
İsveç, Finlandiya ve Güney Afrika’da olduğu gibi çok geniş alanlarda Granit oluşumlarının
bulunduğu jeolojik olarak bilinmektedir. Siyenit adı ise Mısır’daki Siena’dan gelmekte olup,
Piramitler Eski Mısırlılar tarafından siyenitlerden inşa edilmişlerdir.
2.MEVCUT DURUM VE SORUNLAR
2.1. Mevcut Durum
2.2. Türkiye’ de üretilen doğal yapıtaşları
Ülkemizde doğal yapıtaşlarının tarih boyunca hemen hemen her bölgede üretimi yapılmıştır. Ege
bölgesi bu konuda ilk sırayı almaktadır. Ege bölgesinin bu konuda ilk sırayı almasının sebebi
limanlara yakın olmasıdır. Yani yurt dışına pazar kolaylığı ve avantajına sahiptir. Bu sebepten
doğal taş ve yapıtaşları üretimi ve gelişimi, limanlara yakın bölgelerde daha çok gelişmiştir.
Diğer bölgelerdeki üretimler daha çok yakın çevrelere ve iç piyasaya yöneliktir.
Türkiye’de doğal yapıtaşları oldukça zengin ve bir o kadar da çeşitlilik arz etmektedir. Doğal
yapı taşlarımız çoğunlukla isimlerini bulundukları yöreye göre alırlar.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/35 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Bazen de renk, görünüm ve teknik ismiyle de anılabilmektedir. Türkiye’de tespit edilebilen ve
üretimi yapılan yapıtaşı ocakları aşağıda çıkarılmıştır.
1. Ünye taşı Ünye
2. Kandra taşı Kandra
3. Küfeki taşı İstanbul
4. Armutlu taşı Gebze
5. Kestanbol graniti Çanakkale
6. Çan taşı (desenli yapı taşı) Çan
7. Kayağan taşı Muğla, Bodrum, Denizli
8. Bazaltlar İzmir, Diyarbakır, Uşak, Gediz, Muş, Bitlis
İskenderun, Boyabat, Eskişehir, Van,
9. Diabaz Gemlik
10. Nevşehir taşı Nevşehir
11. Kireçtaşı Eskişehir
12. Kumtaşı Afyon (Sincanlı, Sandıklı, Bolu (Göynük),
Eskişehir (Sarıcakaya), Ankara (Kalecik)
13. Andezitler Ankara, Çankırı, Afyon, Uşak, Dikili
14. Porsuk taşı Eskişehir
15. Kayseri taşı Kayseri
16. Keşan taşı Keşan
17. Saray taşı Saray
18. Güllük graniti Güllük
19. Narman taşı Erzurum
20. Yeşil tüf Gümüşhane
21. Kırşehir taşı Kırşehir
22. Foça taşı Foça, İzmir
23. Urfa taşı Urfa
24. Sarı kumtaşı Beypazarı, Ankara
Yukarıda verilen yapıtaşları listelerine fazla tanınmamış ve/veya sadece o yörede az miktarlarda
kullanıma açık yapıtaşlarının isim ve yörelerini de ilave etmek mümkündür. Örneğin ülkemizde
kırsal kesimin inşa etmekte kullandığı çoğunlukla şekilsiz, boyutlandırılmamış tüvenan
kireçtaşları ve tüfler, hemen hemen her bölgede üretilerek temel, duvar, bahçe gibi alanlarda
kullanılmaktadır.
2.3. Yapıtaşlarının Türkiye’deki Hukuki Durumu
Mermer, 15 haziran 1985 tarihinde yayınlanan 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamına alınırken,
yapıtaşları bu kanun kapsamı dışında tutularak “Taş Ocakları Nizamnamesi” kapsamında
bırakılmıştır. Mevcut maden kanunda :
“ Kesilip parlatılabilme özelliğini taşımayan kaba inşaat veya yol yapımı gibi v.s. işlerinde
kullanılan taşlar bu kanunun kapsamı dışındadır.”
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/36 madencil/sanayiha/oik627.pdf
“Ancak yürürlükte olan taş ocağı ruhsat sahasında işletmeye elverişli olan madenin rezerv
durumu da dikkate alınarak sanayiin hammaddesi veya ihraç konusu olduğunun, ruhsat
sahibince belgelenmesi halinde bu madde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının teklifi ve
Bakanlar Kurulu Kararı ile Maden Kanunu kapsamına alınabilir” olarak ifade edilmiştir.
Bu raporda tanımlanan özellikteki yapıtaşları maalesef mevcut kanun kapsamı dışında tutulduğu
açık olarak bellidir. Ancak bu yapı taşlarından yurtdışı satışı yapılırsa ve bakanlık teklifi ile
Bakanlar kurulu kararı ile ancak maden kanunu kapsamına alınabilmektedir.
Halbuki pek çok yapıtaşları parlatılmadan yapıların restorasyonunda ve dış kaplamalarında, park
ve bahçe düzenlemelerinde, doğal görünüm kazandırmak için kullanılabilmektedir. Bu konuda
bazı yapı taşlarımız hem yurt içi hem de yurtdışında önemli isim yapmış bulunmaktadır.
Örneğin Bazalt parke taşları, granit parke taşları, andezit, Çan taşı (desenli yapıtaşı), kayağan taşı
gibi. Bu yapıtaşlarına hem yurt içi hem de yurt dışı yoğun talepler olmasına karşın üreticilerimiz
bu taleplere cevap verememektedir. Bir kısım üreticiler mermer kapsamı ile çalışırken, çoğu taş
ocakları kapsamında çalışmaktadır. Taş ocakları nizamnamesine göre çalışan üreticiler ruhsat
süreleri, yatırım, planlama ve çevre kısıtlamaları nedeniyle uzun dönem planlı yatırımı
gerçekleştirememektedir. Bu durumun mutlaka Maden kanunda değişiklik yapılamasına ve bu
sektörün önünün açılmasına ihtiyaç olduğunu göstermektedir.
2.4. Rezervler
Yapıtaşları konusunda önemli bir rezerv çalışmaları mevcut olmayıp, Türkiye’ nin mevcut
jeolojik yapısı ile ilgili olarak tespitler yapılabilir. Rezerv açısından bir sıkıntı yada sınırlama
beklenmemektedir. Bu konuda önemle edüt çalışması yapılarak envanter ve kaynak
oluşturulmalıdır. Özellikle yapı sektöründe, çevre düzenlemelerinde kullanılabilecek
yapıtaşlarının araştırılarak ekonomiye kazandırılması planlanmalıdır.
2.5. Tüketim
Yapıtaşlarının kullanım alanları ve tüketimi oldukça geniş alanlara yayılmaktadır. Başlıca
tüketim alanı inşaat sektörüdür. Çoğunlukla da dış kaplama olarak kullanılmakla birlikte iç
mimari tasarımlarda da kullanılmaktadır. Binaların dışında park ve bahçe düzenlemeleri ile
birlikte anıt gibi büyük öneme sahip projelerde son zamanlarda çok geniş olarak kullanımına yer
verilmektedir. Büyük şehirlerimizin plansız ve programsız gelişmeleri ve devamlı beton yığınları
şeklindeki görünümleri ve çevre bilincinin de gelişmesiyle beton ağırlıklı seçenekler son yıllarda
yerini doğal yapıtaşlarına bırakmaya başlamıştır. Özellikle büyük şehirlerin hayata geçirdikleri
toplum yararına kullanılan alanlarda hem doğallık kazandırmak hem de çok dayanıklı
olmalarından dolayı tercih edilmektedir ve edilmelidir. Bunların dışında yine minare ve cami
gibi yapılarda da yapıtaşları eskiden beri kullanılmış ve yenilerinde de kullanılmaya devam
edilmektedir.
Özellikle ülkemizin turizm potansiyelinin anlaşılmasıyla birlikte turizm yörelerindeki turizm
amaçlı otel, motel, site ve tatil köyleri gibi yatırımlarda doğal yapıtaşlarının kullanımı son
yıllarda büyük artışlar göstermiştir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/37 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Bu gibi yatırımlarda doğal yapıtaşlarının kullanımı ile daha estetik bir görünüm verilmekle
beraber turistlerin daha doğal ortamda tatil tercihlerine katkıda bulunulmaktadır. Turizm ülkesi
olan ülkemizin bu yörelerinde doğal yapı taşlarının kullanılmasına önem verilmeli ve projelerde
kullanımı tercih edilmelidir. Bu yörelerde hem doğallığı hemde modern yaşam tarzını ve
çevreciliği doğal estetiklik ile birleştirerek harikulade projelerin geliştirilmesi turizme kesinlikle
katkı sağlayacağı düşünülmelidir.
Türkiye’ de İç Anadolu Bölgesinde yaygın olarak bulunan andezit oluşumları önemli bir yer
tutmaktadır. Andezitler kaldırım, bordür, parke taşı, kaplama taşları (yaya yolları, park ve bahçe
düzenlemeleri v.b.), merdiven basamakları, istinat duvarları, çeşitli profiller (harpuşta, takoz),
tarihi bina ve alanların restorasyonu, kent mobilyaları (Oturma grupları, çiçeklik, çöp kutuları
v.b.) ve mezar taşları olarak kullanılmaktadır.
Andezitler homojen, solmayan, renkleri ve cilasız, silinmiş, çekiçlenmiş veya kaba yontulmuş
yüzey biçimleri ile son on yılda yurtiçi ve yurtdışı doğal taş kullanıcılarının tercihi olan “rustik”
tarz, tarihi dokuyu anımsama, pastel ve dingin renk formatıyla birebir uyuşmaktadır. Bu
özelliğine atmosferin bozuşturma tesirlerine karşı dayanıklılığı ve ısı-ses izolasyonu sağlama
özellikleri eklenince bir çok projede kaplama taş olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bir örnek
olarak Ankara’ da bugüne kadar 100 km uzunluğunda andezit bordür ve 300 000 m2’ yi aşan
andezit kaldırım taşı döşenmiştir. Bu tercihin en önemli sebepleri arasında yapay beton bordür
ve döşemelerin 4-5 yıl gibi süre içersinde atmosferik koşullardan etkilenerek dağılması ve
bozulmasının yanı sıra çok sık olarak tamir ihtiyacı gösterilebilir. Halbuki andezit bordür ve
kaldırım taşları 60 – 70 yıl süreyle bozulmadan kullanılabilmektedir. Bu nedenle yaya trafiğinin
yoğun bölgelerinde andezit gibi dayanıklı doğal yapı taşlarının kullanımı geçen birkaç yıl içinde
önemi ve özellikleri anlaşılarak pek çok şehrimizde kullanılmaya başlanmıştır. Andezit doğal
yapıtaşı ürünlerini kullanan iller arasında Ankara, İstanbul, İzmir, Afyon, Konya, Uşak,
Çanakkale sayılabilir. Belediyelerin doğal taşlara yönelmesi ile andezit tüketiminin halen
tahmini 500 000 m2/yıl dan önümüzdeki yıllarda iki misline çıkması beklenmektedir.
Türkiye’de bazalt tüketimi çok yaygın olmamakla birlikte potansiyel açısından önemli bir parke
taşıdır. Özellikle İzmir Bölgesi Aliağa – Çaltıdere Köyü civarında üretilen bazalt parke taşlarının
(zar taşları) büyük kısmı yurt dışına ihraç edilmektedir. Bazalt parke taşları özellikle yol,
kaldırım, park ve meydanlarda aşınmaya karşı yüksek mukavemete sahip oldukları için döşeme
amaçlı olarak kullanılmaktadır. Koyu siyah renkli bazalt parke taşları diğer taşlardan üretilen
parke taşları ile desen oluşturacak şekilde yaygın olarak kullanılmaktadır. Nispeten büyük blok
olarak elde edilen yada sökülen bazaltlar dekoratif amaçlı olarak piyasaya verilmektedir.
Yoğun olarak granitlerden de özellikle İzmir Bergama, Kozak Aşağıcuma ocakları, Balıkesir,
Erdek Ocaklar Köyü ocakları, Eskişehir, Sivrihisar Koçaş Köyü ocakları parke taşı olarak üretim
yapmaktadır. Üretim hem yurtdışı hem de yurtiçinde tüketilmektedir. Tüketim daha çok döşeme
amaçlı olarak parke, bordür, yaya kaldırımı, park ve bahçe düzenlemelerinde kullanılmaktadır.
Benzer şekilde Ülkemiz de üretilen kumtaşları zartaşı olarak tüketildiği gibi değişik boyutlarda
da döşeme ve mimari amaçlı olarak park ve bahçeler de kullanılmaktadır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/38 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Arduvaz yada sleyt olarak da bilinen kayağan taşı bileşimlerde ve değişik renklerde
olmalarının yanı sıra kullanım alanları da oldukça geniştir. En çok yapı sektörü ve dekoratif
amaçlı olarak çevre düzenlemelerinde kullanılmaktadır. Özellikle ABD ‘de çatı kaplama
malzemesi ve doğal dekoratif amaçlı yaygın olarak uygulanmaktadır. Bunların dışında arduvaz
tozları dolgu malzemesi, çimentoya katkı malzemesi, ısı yalıtımlı uygulamalarda ve agrega
olarak da tüketilmektedir. Bilhassa çatı kaplamalarında kullanılan arduvazların yüzyılı aşkın
süre dayandığı belirtilmektedir. Avrupa ve Amerika’da yeşil, siyah ve gri-mavi renkli arduvazlar
çatı kaplaması yönünde tercih edilmektedir. Arduvaz, zor aşınan ve atmosferik şartlardan
etkilenmeyen özelliği nedeniyle taban döşemelerinin yanı sıra yapılarda ince kaplama malzemesi
olarak kullanılmaktadır. Arduvazların artıkları ise endüstrinin bazı alanlarında katkı ve dolgu
malzemesi olarak değerlendirilmektedir. Kuzey Avrupa’da, kaba kırılmış arduvazların bahçe
yollarında döşeme amaçlı olarak kullanımı hayli popülerdir. Yukarıdaki tüketim alanlarına
ilaveten mineral yünü elde etmede ve çatı kiremitlerini kaplamada da tüketilmektedir. Ülkemizde
Kayrak taşı olarak da bilinen arduvazların Muğla ve Bodrum yöresinde üretimi yapılmaktadır.
Yurtdışına da satılan kayrak taşı, yurt içinde dekoratif amaçlı duvar kaplamaları, şömine barbekü,
baca, fırın vb. ile yaya, araç yolları döşemelerinde, park ve düzenlemelerinde hem doğal olarak
hem de ebatlanmış olarak kullanılmaktadır. Özellikle Akdeniz ve Ege Bölgesi turizm
yörelerinde çevre düzenlemelerinde dekoratif amaçlı yoğun olarak kullanılmaktadır.
Ülkemizdeki üretilen volkanik tüfler 3-4 kata kadar yığma binaların taşıyıcı olarak duvarlarının
oluşturulmasında, cami, minare gibi yapılarda tüketilmektedir. Bahçe duvarları, peysaj mimari
çalışmalarda, yaya yolu, park bahçe düzenlemelerinde kullanılmaktadır. Kaplama amaçlı olarak,
tuğla, perde beton ve briket duvarların kaplanmasında da kullanılmaktadır. Yapılarda ve
bahçelerde değişik amaçlı olarak şömine, barbekü, çiçeklik ve heykel yapımında da
tüketilmektedir. Yine Çan taşı yada desenli yapıtaşı olarak bilinen Riyolitik tüf türü olan yapı
taşlarının üretimi yöredeki ocaklarda basit tekniklerle yapılarak inşaat sektörüne verilmektedir.
Çoğunlukla turizm yörelerinde ve sahil kenarlarında, Çan taşları, yapılara dekoratif amaçla
kaplama olarak, şömine, barbekü gibi yerlerde tüketilmektedir. Yöredeki ocaklar iç talebe cevap
vermekte zorlanmaktadır. Artık üretim küçük atölyelerde işlenerek vazo, küllük, kalemlik gibi
süs eşyası yapımında değerlendirilmektedir ve özellikle de Almanya çok iyi bir pazar olarak
yerini almaktadır.
2.6. Üretim
Çok genel olarak yapıtaşı üretim aşamalarında kullanılan ekip ve ekipmanlar aşağıda
verilmektedir.
Patlayıcı maddeler ve malzemeleri,
İşçilik (Vasıflı, vasıfsız, makinist, operatör, taş ustası gibi)
Makinalar ( Hidrolik kırma makineleri, kesme makineleri, Kompresör ve yardımcı
malzemeleri)
Ekskavatörler,
Enerji gereksinimi,
Nakliyat,
olarak verilebilir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/39 madencil/sanayiha/oik627.pdf
2.6.1. Yapıtaşı Üretim Yöntemi ve Teknolojisi
Yapıtaşlarının ocaklardan üretimi ve işlenmesi, üretilen taşın cinsine göre değişmektedir.
Bazaltlardan üretilen yapıtaşları açık işletme teknikleriyle ana kayaç kütlesinden üretilmektedir.
Bazaltlar genellikle sütunlar halinde bir yapı verdiğinden bunlar basit tekniklerle ana kayaçtan
ayrılarak alınabilmektedir. Ana kayaçtan sütun bazalt blokları çoğunlukla bir ekskavatör
yardımıyla sökülmektedir. Sökülen irili ufaklı bazalt blokları damperli kamyonlarla işleme
alanına getirilmektedir. İşleme alanına getirilen kütleler burada balyoz ve manivela yardımıyla,
insan gücüne dayalı olarak kademe adı verilen şekle indirgenmektedir. Kademeden gelen
bazaltlardan 2, 4 veya 6 parça zartaşı (parke taşı) üretilebilmektedir. Son işlem de kademeden
gelen bazaltlar ucunda elmas bulunan küçük madırgalar (çekiçler) ile son boyutları verilmektedir.
Kademeden zar taşına geçerken, çalışan işçiler hangi boyutu uygun görürse, taşı o boyuta
indirmektedir. Bazaltlardan parke taşı yapımında ocak çalışması dışında fazla bir mekanize
üretim sistemi bulunmamaktadır. Bir işçi ortalama olarak bir günde 250-300 adet zartaşı
üretebilmektedir. Üretilen zartaşları stok sahasında biriktirilmektedir. Ayrıca doğal olarak
ocaklardan çıkan düzgün ve uygun şekilli bazalt bloklar parçalanmamakta ve sütun olarak
dekoratif amaçlı piyasaya sunulmaktadır.
Aynı şekilde kumtaşlarından da benzer şekilde üretim yapılmaktadır. Öncelikle açık ocaklardan
blok üretimi delme ve kamalama tekniği ile bloklar elde edilmektedir. Kumtaşı bazalt gibi sert ve
kırılgan olmadığından balyozla kademe pozisyonuna getirmek mümkün değildir. Bu nedenle,
kompresör yardımı ile değişik boylarda matkaplarla ve kamalarla kumtaşları bölünerek çalışma
alanında elmas uçlu madırgalar ile parke taşı yada döşeme taşı üretimi gerçekleştirilmektedir.
Granitlerden yapıtaşı üretiminin ilk aşaması olan ocak çalışmaları genel olarak mermer
ocaklarında yapılan işlemlere benzerdir. Açık işletmelerde genellikle iş makineleri olarak
ekskavatör, kompresör ve değişik boylarda delme makine ve matkapları kullanılmaktadır.
Ancak mermer işletmeleri daha büyük ve yoğun olurken yapıtaşı amaçlı ocaklarda daha az
sayıda işçi ile daha küçük ölçekte işler yapılmaktadır. Açık ocaklardan gelen blok granitler
atölyelerde düzgün parçalara ayrılarak boyutları küçültülmektedir. Küçültme ve boyutlandırma
işlemi, parke taşı ve kaldırım taşı üretimi için geliştirilen İtalyan menşeli “hidrolik taş kırma
presi” yada “Pakon” adı verilen makinelerle yapılmaktadır. Bu makine bazaltları
boyutlandırmaya uygun olamadığı için granitlerden parke üretiminde yaygın olarak
kullanılmaktadır.
Ülkemizin değişik yörelerinde üretilen tüflerin ise daha farklı teknolojik yöntemlerle üretimi söz
konusudur. Tüflerdeki üretim doğrudan ana kayaçtan kesilerek elde edilmektedir. Ocakta kesim
işi iki uzun ray üzerinde dairesel iki elmas disk kesici (biri yatay diğeri düşey) bulunan bir
makine ile yapılmaktadır. Elde edilen kesilmiş bloklar ytong ve tuğlaya benzemektedir. Üretilen
standart (15×20x40cm) ürünler duvar örme amaçlı olmaktadır. Tüfler cephe kaplama
malzemesi için genellikle 5×10x40 cm ebatlarında da üretilmektedir. Değişik amaçlı ve
istenilen boyutlarda da üretim söz konusudur.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/40 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Andezitlerde üretim yöntemleri daha gelişmiştir. Bunun sebebi bu konuda şirket bazında
ve ciddi anlamda çalışmaların yanı sıra andezitlerin mermere benzer tarzda da işlenerek
üretilebilmesi, çeşitlendirilmesi, özellikle de teknolojinin bu taşların üretiminde kullanılmasıdır.
Desenli yapıtaşı olarak adlandırılan Çan taşının üretimi yöredeki ocaklardan basit tekniklerle
yapılmaktadır. Açık ocaklardan delme patlatma ile gevşetilen ve parçalanan tüvenan üretimden
işçiler tarafından triyajla bol silisli ve renksiz kısımlar ayrılarak pasa sahasına verilmektedir. Bu
ayırma işlemi sonucu üretimin yaklaşık %50 si pasa sahasına verilmektedir. Ocaklarda stok
sahasında biriktirilen desenli ve renkli bloklar atölyelere, şekillendirmek ve boyutlandırmak
için gönderilmektedir. Plaka şeklinde üretim, dairesel elmaslı testerelerde istenilen boyutlarda
kesilip, biçilmek suretiyle elde elde edilmektedir. Bu blokların kesilmesi esnasında zaiyat
artmaktadır. Zaiyatın artmasının en önemli nedeni açık ocaklarda delme ve patlatma ile üretim
yapıldığından bloklarda ince çatlaklar oluşmaktadır.
2.6.2. Ürün Standartları
Doğal yapıtaşları kullanım ve üretim çeşitlerine göre hem belli standartlar dahilinde hem de
farklı ölçülerde üretilerek piyasaya verilmektedir. Ayrıca çoğu şirketler isteğe bağlı olarak da
farklı boyutlarda yada serbest ölçülerde üretim yapmaktadır.
Doğal parke taşlarında, Haziran 1977 tarihinde çıkarılan Türk Standartları Enstitüsü (TSE) TS
2809 sayılı standart ile yapılmaktadır. Avrupa da ise DIN 18502 nolu standart ile belirtilmiştir.
Ülkemizde İzmir civarında (Bergama ve Aliağa) üretilen parke taşları (zar taşları) DIN 18502
standarda uygun olarak üretilerek Avrupa’ya özelliklede Almanya ‘ya ihraç edilmektedir.
Büyüklük
Sırası ZARTAŞLARI GRUPLARI
Boy (cm) En (cm) Yükseklik
(cm)
A Büyük Zartaşları
1
2
3
22-16
20-14
18-12
16
14
12
16
15
13
B Küçük Zartaşları
1
2
3
10
9
8
10
9
8
10
9
8
C Mozayik Zartaşları
1
2
3
6
5
4
6
5
4
6
5
4
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/41 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Parke taşları için oluşturulan TS 2809 ‘a göre üst yüz kenarları birbirlerine dik açılı olmalı,
yüzey girinti ve çıkıntıları 5 mm den fazla olmamalıdır. Üst yüz ile alt yüzün birbirine paralel
olmaları, yan yüzlerin üst yüze dik olmaları ve girinti ve çıkıntılarının 5 mm’ den fazla
olmaması istenir. TS 2809 şekilselliğin yanı sıra özgül ağırlık, gözeneklilik, su emme, basınç
dayanımı, darbe dayanımı, eğilmede çekme, dona ve asitlere dayanıklılık gibi özelliklerin
aranmasına da yer vermiştir. Bu özellikler TS 699 göre belirlenmesi öngörülmüştür.
Parke taşı olarak kullanılan zartaşları boyutlarına göre büyük, küçük ve mozayik zartaşları olarak
üç gruba ayrılırlar. Bu grupların ölçüleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Üretilen parke taşlarının standarda uyup uymadığının kontrolü içinde TS 2809 üretilen
ürünlerden alınacak kontrol için örnek sayısı 1000 – 20 000, 20 001- 100 000 ve
100 001- 200 000 üretim sayısı grupları için sırasıyla 40, 80, 100 adet örnek alınıp kontrol
edilmelidir.
Daha önce de belirtildiği gibi yapıtaşı üreticilerinin çoğu talep edilen ölçülerde veya serbest
ölçülerde üretim yapmaktadırlar. Örneğin andezit üretimlerinde 30×30x6 cm ve 40×40x6 cm,
boyutlarında kesilmiş, yüzeyi pürüzlendirilmiş olarak da yaygın şekilde döşeme taşı
üretilmektedir. Yine serbest şekillerde ve ölçülerde kesilerek değişik şekillerde bordür taşları
üretimi andezitlerden gerçekleştirilmektedir. Bunun yanı sıra andezitlerden küp şeklinde
Arnavut kaldırım taşı veya zar taşları hem kesilerek hem de yontularak üretimi de yapılmaktadır.
Bunların dışında serbest ölçülerde de andezitlerden pek çok yapıtaşı ürünü söz konusudur.
Taş ocakları nizamnamesine göre üretilen Çan taşları (desenli yapı taşları) da çoğunlukla serbest
ölçülerde kaplama ve dekoratif amaçlı üretilmektedir. Genellikle, kalınlığı 1.5-2.0 cm ve
genişlikleri 15-20 cm arasında üretilen Çan taşları inşaat sektörüne kaplama amaçlı olarak
verilmektedir. Plaka haline getirilemeyen tüvenan Çan taşları (ort. 25×10 cm.) küçük atölyelerde
işlenerek süs eşyasına dönüştürülmektedir.
Eskişehir Bölgesindeki porsuk taşları (tüfler) serbest ölçülerde üretildiği gibi 15×20x40 cm
boyutlarında duvar ve bahçe duvarı için üretilmektedir. Cephe kaplama için ise 5×10x40 cm.
olarak üretim söz konusudur.
Kayağan taşları da serbest ölçülerde üretilerek kullanıldığı gibi farklı kalınlıklarda doğal plakalar
halinde paladyan döşeme ve dekoratif amaçla duvarlar kaplanarak yapılara doğal görünüm
kazandırılmaktadır.
2.6.3. Sektörde Üretim Yapan Önemli Kuruluşlar
Özellikle, doğal yapıtaşı üretimi, İç Anadolu ile Batı Anadolu Bölgelerinde yoğunlaşmıştır.
Doğal yapıtaşları sektöründe faaliyet gösteren çok sayıda küçük işletme ve ocaklar yurt çapına
yayılmıştır. Bu sektörün çok dağınık olması mermer sektörü ile girdili olarak çalışması, hem
mermer hem de taş ocakları nizamnamesine göre çalışmaların yapılması nedeniyle kesin
tespitlerin yapılması imkansız gözükmektedir. Bu nedenle burada tespiti yapılabilen kuruluşların
isimleri verilmektedir
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/42 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Esmad Eskişehir
İzmir Bazalt İzmir
Aldur İzmir
Naturel Madencilik İzmir
Taşımpeks İzmir
Bertaş İzmir
Fema Muğla
Ece Mermercilik S. T. L. Şti. İzmir
Hazar Yapı. S. T. L. Şti. Eskişehir
Balcı Madencilik Tic. S. Ltd. Eskişehir
Şahin Madencilik Çan, Çanakkale
Çanmersan Kursunlu, Çankırı
Hastaş Gölbaşı, Ankara
Gürtaş Gölbaşı, Ankara
Surtaş Gölbaşı, Ankara
Kartel Gölbaşı, Ankara
Doğataş Gölbaşı, Ankara
Ankarataş Gölbaşı, Ankara
Ülkerler Gölbaşı, Ankara
Ayma Madencilik Çubuk, Ankara
Rutmer Saray, Ankara
Kanatoğlu İşçehisar, Afyon
Yörükbeyi Madencilik İşçehisar, Afyon
Utaş Uşak
Diabaz Mad. Mer. S. T. A.Ş. Gemlik
Doğaltaşlar Madencilik İzmir
Betamer Diyarbakır
Berat Mermer S. Ve T. Ltd. Ş. İstanbul
Ada-Mer Mermer granit iml. .. İzmir
Kandıra Taş Mermer San. .. İstanbul
Üntaş A.Ş. İstanbul
Diabas Mermercilik ve M. … Gemlik, Bursa
Sert-taş Madencilik San. … İstanbul
Dicle Ticaret Cizre, Şırnak
Yukarıda verilen kuruluşlar dışında, küçük çapta çalışan kişilerinde sayısının oldukça fazla
olduğu düşünülmelidir. Özellikle küçük çaplı üreticiler iç piyasaya yönelik olarak faaliyet
göstermektedirler. Örnek olarak Ankara, Gölbaşı’nda atölye bazında irili ufaklı 20 işyeri,
Çanakkale Çan yöresinde ise isim bazında çalışan ocaklar ve atölyeler faaliyet halindedir ve
İzmir Bergama ilçesi Kozak nahiyesinde pek çok kişi hidrolik kırma makineleri ile evlerinde
parke taşı üreterek ihracatçı şirketlere vermektedir. Yurdun değişik yörelerinde faaliyet gösteren
ocakların ve işletmelerin varlığı bilinmesine rağmen yeterli bilgi elde edilememiştir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/43 madencil/sanayiha/oik627.pdf
2.6.4. Birim Üretim Girdileri
Yapı taşlarının cinsi ve özelliğine göre değişik ve basit yöntemlerle üretimi
gerçekleştirilmektedir. Örneğin tüfler direk olarak açık ocaklardan kesilerek ve ölçülendirilerek
piyasaya verilirken, bazıları değişik üretim kademelerinde işlenerek üretilmektedir. Bir kısmı ise
(Örn. andezit) hem mermer tarzında ocaklardan çıkarılmakta hem de atölye ve fabrikalarda
işlenmektedir. Kayaçların cinsine ve nihai ürüne bağlı olarak birim üretim girdileri her yapıtaşı
için değişmektedir. Bu nedenle birim üretim girdilerinin belirlenmesi değişik yapı taşları için
ayrı ayrı ele alınması gerekmektedir ve bunun tespiti de zor olmaktadır.
2.6.5. Mevcut Kapasiteler ve Kullanım Oranı
Yapıtaşı üreten kişi ve kuruluşların kapasitelerini yükseltmek ve geliştirmek mümkündür. Çoğu
yapıtaşları üretim kademelerinde büyük ölçüde kalifiye işçiye ve teknik elemana ihtiyaç olduğu,
ayrıca daha ileri mekanizasyon ile geliştirilebileceği ve üretimin arttırılabileceği tahmin
edilmektedir. Genellikle açık ocakların küçük olması, az sayıda işçi ve ekipman ile çalışılması ve
mevsimlik çalışma yapılmasıyla kapasite kullanım oranı düşmektedir. Sadece eğitim ve tanıtım
ile bu sektörün kullanım oranının birkaç yıl içinde 2-3 misli arttırılabileceği tahmin edilebilir.
Son üç dört yılın üretim ve ihracat rakamlarından bu durumu tahmin etmek de mümkündür.
Dağınık bir sektör olması, farklı ürünlerin üretilmesi, mermer sektörü ile de iç içe çalışması
nedeniyle yaklaşık olarak bile kapasite kullanım oranını belirlemek mümkün değildir. Sektör
çoğunlukla arz-talep ilişkisi dahilinde ve pazar durumu dahilinde faaliyetlerini göstermektedir.
2.6.6. Üretim Miktar ve Değerleri
Türkiye taş ocakları nizamnamesi dahilinde DİE’ne göre yapıtaşları üretimi 1996 ve 1997
yıllarına göre aşağıdaki tablolarda verilmiştir.
1996 Yılı Üretim Miktarı
(ton)
Birim Fiyat
(Ort.) (T.L.) Değer (x 1000) T.L.
Yapı taşı
Tuvenan 12 372 026 316 427 3 914 836 929
Granit
(Peg.)
Tuvenan
235 298 326 712 76 874 630
Bazalttaşı
Tuvenan 346 882 537 775 186 544 500
Kayağan
Taşı — — —
Kaynak DİE.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/44 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1997 Yılı Üretim
Miktarı
(ton)
Birim Fiyat
(ort.) (TL.)
Değer (x 1000) TL.
Yapıtaşı
Tüvenan
14 878 735 607 211 9 034 537 662
Granit (Peg)
Tüvenan
142 555 769 974 109 763 612
Bazalttaşı
Tüvenan
519 500 706 270 332 300 000
Kayağan Taşı – - -
Kaynak: DİE
Tahmini olarak Ege Bölgesi bazalt parke taşı (zar taşı) üretimi Aliağa İlçesi Çaltılıdere Köyünün
civarında üç şirket tarafından üretilmektedir. Bazalt parke taşı üretimi çoğunlukla el emeği ile
gerçekleştirilmektedir. Bu bölgede ocaklardan üretilen bazalt, sütunlar halinde bulunmaktadır.
Ocaklarda pasa miktarı zaman zaman %80’lere kadar çıkabilmektedir. Bu bazalt oluşumunun
rengi koyu siyah ve ince mineral taneli olmasından dolayı üretimin büyük bölümü (Tahmini %90
nın üzerinde) yurt dışına özellikle de Almanya’ya verilmektedir. Avrupa da bu yöremizin
bazaltları çok iyi isim yapmış ve aranan bir yapıtaşı olmuştur. Pahalı olmasından dolayı yurt içi
tüketimi azdır. Ayrıca hidrolik kırma makineleri ile üretim uygun olmamaktadır. Bu bölge de
tahmini olarak son üç yılın parke taşı üretimi aşağıdaki tabloda verilmiştir.
İzmir Aliğa Bazalt Üretimi (ton)
Şirketler 1997 1998 1999
ESMAD 9 000 13 000 7 000
İZMİR BAZALT 7 500 9 000 8 000
ALDUR 6 500 8 000 7 000
Toplam 23 000 30 000 22 000
Yine İzmir ili Bergama İlçesi, Kozak nahiyesinde üretilen granit parke (zar taşı) üretimi önemli
bir yer tutmaktadır. Burada etkili dört şirket önemli miktarda paya sahip olup üretimlerinin
% 70 – 80 ‘ini ihracat olarak gerçekleştirmektedirler. İç piyasa da ise 15 000 – 20 000 granit
parke taşı tüketilmektedir.
Bergama, Kozak Granit Parke Taşı Üretimi (ton)
Şirketler 1997 1998 1999
Naturel
Madencilik 25 000 20 000 30 000
Taşımpeks 20 000 15 000 17 000
İzmir Bazalt 15 000 20 000 18 000
Bertaş 10 000 5 000 5 000
Toplam 70 000 60 000 70 000
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/45 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Kireçtaşından parke taşı üretimi ise Eskişehir Bölgesinde yıllık olarak talebe bağlı olarak 2000
ton civarında üretilmektedir ve Almanya’ ya verilmektedir.
Yaklaşık olarak Çan yöresinde 20 adet taş ocakları nizamnamesine göre ruhsatlı saha
bulunmaktadır ve 12 işyeri faaliyet halindedir. Yıllık üretim tahmini olarak 5000 ton civarındadır.
Kayağan taşı üretimi Muğla ve Bodrum yöresinde yapılmaktadır. Hukuksal problemler nedeniyle
belli oranlarda üretim rakamı belirtmek mümkün gözükmemektedir. Kayağan taşı üreticileri
hukuksal yönden yoğun problemleri nedeniyle yatırım ve üretim çalışmalarını planlı ve
programlı yapamamakta ve sadece bir yıl bazında talebi karşılamaya çalışmaktadır. Yurt
dışından çok yoğun talep olmasına rağmen mevcut sorunlar nedeniyle yeterince üretim
yapılamamakta ve taleplere cevap verilememektedir.
2.6.7. Eğitim
Yapıtaşları konusunda eğitim yok denecek kadar azdır. Sektörde çalışanlar, usta – çırak ve
çevreden görerek ve deneyerek yetişmektedir. Buna en güzel örnek Afyon, Nuh kasabası
çevresinde ikamet edenler verilebilir. Bu yörede yaşayanlar yapı taşlarının üretiminde kendi
kendilerini yetiştirmektedir. Benzer tarzda Bergama yöresinde granit parke taşı üretimi de örnek
olarak gösterilebilir. Eğitim konusu sektör için büyük bir sıkıntı kaynağıdır ve vasıflı eleman
ihtiyacı önemli boyutlardadır. Türkiye’ deki mevcut orta öğretim düzeyinde meslek liselerinin
mermer teknolojisi olan bölümlerinde yapı taşları konusunda uygulamalı eğitim verilmelidir.
Ara eleman ve vasıflı işçi eğitim planı geliştirilmelidir. Bunlara ilaveten Üniversitelerin
Yerbilimleri ile ilgili (özellikle Maden ve Jeoloji Müh. Böl.) Fakülte ve Bölümlerinde yapıtaşları
konusunda eğitim mutlaka verilmelidir. Bu konu Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Maden ve
Jeoloji Bölümlerinde bu sene mermer dersleri kapsamında verilmeye başlanmıştır.
2.6.8. İstihdam
Daha öncede belirtildiği gibi doğal yapı taşları, dağınık bir sektör olması, mermer sektörü ile iç
içe çalışması, çoğu taş ocakları nizamnamesine göre ve mevsimlik çalışmalar nedeniyle, üretilen
yapıtaşı cinsine ve yöntemine göre farklılık göstermesi nedeniyle istihdam konusunda rakamlar
vermek mümkün değildir. Bazı örneklerle buna açıklık getirilebilir. İstihdam konusunda
sektörün önü açık olup sürekli eleman ihtiyacı bulunmaktadır. 1996 ve 1997 yılları için DİE’nin
verilerine göre yapıtaşı üretiminde işyeri sayısı ve çalışanlar ortalaması aşağıdaki tablolarda
verilmektedir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/46 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1996
İş yeri
sayısı
Çalışanlar
Ort.
Toplam Üretimde
Çalışanlar
İdare ve
diğer
işlerde
Yıllık Toplam
Ödeme x103
Yapıtaşı (tuv.) 163 861 776 703 73 170 767 852
Granit (Peg.) 6 34 30 25 5 5 537 102
Bazalttaşı 8 59 57 47 10 15 104 748
Toplam 177 954 863 775 88 191 409 702
Kaynak DİE
1997
İş yeri
sayısı
Çalışan-lar
Ort.
Toplam Üretimde
Çalışanlar
İdare ve
diğer
işlerde
Yıllık Toplam
Ödeme x103
Yapıtaşı (tuv.) 198 1299 1165 1070 95 1 736 701 346
Granit (Peg.) 6 17 13 12 1 4 271 050
Bazalttaşı 8 83 83 74 9 33 404 000
Toplam 212 1399 1261 1156 105
Kaynak DİE
2.7. Dış Ticaret
Yapıtaşları konusunda ithalatımız konusunda bir kayda rastlanmazken, önü açık olan sektör
ihracatının önümüzdeki yıllarda önlemlerin ve teşviklerin geliştirilmesiyle önemli oranda
arttırılabileceği göz önüne alınmalıdır. Türkiye’nin son beş yıllı ihracat değerleri mermer, granit,
traverten hariç aşağıdaki tabloda verilmektedir.
Son beş yılın değerleri incelendiğinde 1995 ile 1996 yıllarında azalma görünürken 1997 ve 1998
yıllarında %100 üzerinde ihracatta artışlar görülmektedir. Bu tabloda en büyük payı inşaata
elverişli ham taşlar grubu almaktadır.
Sadece 1997 ve1998 yılları karşılaştırıldığında tabii taşlardan yapılmış karo ve ranül, tabii
taşlardan yapılan kaldırım taşları ve inşaata elverişli ham taşların ihracatında önemli ölçüde
azalmalar kaydedilmiştir. Buna karşın kayağan taşı ihracatında 1998 ve 1999 yıllarında artış
önemli ölçüde devam etmiştir. Bunun sebebi doğal malzemelerin kullanımının Avrupa’da tercih
edilmesi yaygınlaşmasıdır. Genel olarak bakıldığın da yapıtaşları konusunda ihracata son beş
yılda bir gelişmenin olduğu söylenebilir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/47 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Dikkat edilirse ihracat potansiyelimizin rahatlıkla şu anda ki mevcut kapasite ve olanaklar
dahilinde rahatlıkla 10 milyon dolar üzerine çıkması mümkün gözükmektedir. Yapıtaşlarının tüm
doğal taşlar ihracatında payı 1997 yılında %6.02, 1998 yılında %4.66 ve 1999 yılında ise
%4.35 olarak gerçekleşmiştir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/48 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1995
1996 1997 1998 1999
Yapı Taşı
Sınıfı
Miktar
(Kg)
Değer
($)
Miktar
(Kg)
Değer
($)
Miktar
(Kg)
Değer
($)
Miktar
(Kg)
Değer
($)
Miktar
(Kg)
Değer
($)
Kayağan taşı
20 665 000 1 273 820 17 000 15 121 93 684 42 897 184 505 105 352 1 340 235 652 435
Kaldırım ve
Döşeme Taşları 783 000 66 773 525 000 50 504 19 547 027 396 206 2 047 921 124 590 676 413 18 899
Karo ve Benzeri
—— —– —— —— 3 297 067 1 368 613 1 612 386 615 597 6 463 368 1 825 862
İnşaata elverişli
Diğer taşlar
(ham) 25 384 000 2 631 276 956 000 118 107 67 450 253 2 564 924 55 437 387 2 942 729 26 928 156 1 965 003
İnşaata elverişli
Diğer taşlar
(işlenmiş) 640 000 221 624 109 000 36 440 3 504 887 2 821 498 50 021 773 2 209 461 11 782 689 2 102 288
47 472 000 4 193 493 1 607 000 220 172 93 892 918 7 194 138 109 303 972 5 997 729 47 190 861 6 564 477
Kaynak:İMMİB.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/49 madencil/sanayiha/oik627.pdf
2.7.1. Dış Ticarette Etkili Önemli Kuruluşlar
Esmad Eskişehir
İzmir Bazalt İzmir
Aldur İzmir
Naturel Madencilik İzmir
Taşımpeks İzmir
Bertaş İzmir
Ayma Madencilik Ankara
Fema Muğla
2.7.2. Gümrük Vergileri, Tavizler ve Teşvikler
Türkiye’ nin yapıtaşları ve ilgili ürünlerine ithalatçı ülkelerin büyük çoğunluğu sıfır gümrük
uygulamaktadır. İhracatın hemen hemen tamamı başta Almanya olmak üzere Avrupa
ülkelerine verilmektedir.
1980 ‘li yıllardan bu yana mermer sektörü nasıl Maden Kanununa alınıp, sektörün önü
açılmışsa aynı yada benzer önlemlerle yapıtaşı sektörünün de gelişmesi ve yurtdışına açılması
sağlanabilir. Ülkemizin çok çeşitli yapıtaşlarını ekonomiye kazandırmak ve ihracatta payını
arttırmak için planlı bir politikaya ihtiyaç vardır. Maden Kanunu kapsamına alınarak teşvik
programlarından sektörün yararlandırılması gereklidir. Düşük faizli kredi ile sektör ve
yatırımları desteklenmelidir. Özellikle, sektörde üretilen yapıtaşları, ulusal ve uluslar arası
fuarlara katılımının sağlanması ve tanıtımı teşvik edilmelidir. Madencilik fonundan
yararlandırılmalı, yapıtaşlarının gümrük işlemlerinde indirime tabi tutulmasın gerekmektedir.
Örnek olarak gümrük işlemlerinin parke taşına olan maliyet yaklaşık olarak %30 civarındadır.
2.7.3. Fiyatlar
Doğal yapıtaşlarında fiyatlar taşın cinsine ve işlenme kalitesine göre değişmektedir. Ayrıca
talebe bağlı olarak serbest ölçülerde üretim yapıldığından birim fiyat belirlemek mümkün
değildir. Burada 1999 yılına ait ortalama değer olduğu tahmin edilen bazı örnekler
verilmiştir. Bazalttan yontularak elde edilen küp şeklindeki zar taşlarının satış fiyatı 26 – 28
DM/m2 iken aynı amaçla betondan yapılan parke taşlarının fiyatı 22 –24 DM /m2 civarındadır.
Keza granitten ve kumtaşından üretilen parke taşlarının maliyetini bazalt taşına göre birkaç
Alman Markı daha düşüktür. Andezitler de ise kaplama taşı olarak fabrika teslimi kesme
teknolojisindeki gelişmelerin etkisiyle 10-15 USD/m2 dolaylarına inmiştir. Çan taşları ise
ocaklarda ortalama 5 000 000 TL/m3 ‘ den, işlenmiş olarak plaka halinde ise 10 000 000
TL/m2 olarak atölye teslimi olarak ortalama işlem görmüştür. Bir başka örnek olarak
Kayağan taşı kalınlığa bağlı olarak 14 000 – 22 000 TL/Kg arasında yurt içinde
pazarlanmaktadır. Yurt dışı için Kayağan taşının ocakta tonu 40$ olmasına rağmen İzmir de
(FOB) teslime kadar 50 $ / ton yeterli olmaktadır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/50 madencil/sanayiha/oik627.pdf
3. MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ
3.1. Daha Önceki Dönemlerde gelişmeler
Yapıtaşları konusunda istatistiksel verilere ulaşmak zor olmaktadır. Buna ilaveten çeşitlilik de
ilave edilince kesin bir değerlendirme yapmak daha da zorlaşmaktadır. Ancak Üretici şirketler
ile yapılan görüşmelerden kesinlikle bu sektörün daha çok üretim yapabileceği
anlaşılmaktadır. Küçük olsun büyük olsun bu sektördeki firmalar bir yıllık plan dahilinde
çalışabilmektedirler ve ileriye dönük planlama ve yatırım yapmaları mevcut yasal
uygulamalar ile mümkün gözükmemektedir. Ayrıca bu yapıtaşlarına hem yurt içi hem de yurt
dışı yoğun talep olmasına rağmen üretici şirketler ruhsat, çevre ve yasal sorunlar nedeniyle
talepleri karşılamak için anlaşma yapmamaktadırlar. Bazı üretici firmalar yapıtaşlarının
bazılar için (andezit, bazalt gibi) mermer ruhsatı alarak çok hızlı bir gelişme göstermiştir.
3.2. Mevcut Sorunlar
Yapıtaşları konusundaki üreticilerin sorunları aşağıda maddeler halinde verilmektedir.
1. En önemli sorun bu ocaklarda kısa süreli olan ruhsatların İl Özel
idarelerinden alınmasıdır. Milli Emlak kira bedelleri nedeniyle ruhsatların
alınması çok zor olmaktadır. Bu kamu kuruluşlarında uzman kişilerin
bulunmaması ve uzun süreli ruhsat taleplerinde yatırımcılardan çok yüksek
meblağlar istenmesi en önemli sorun olarak gözükmektedir. Kısa süreli
alınan ruhsatlar ise süre bitiminde ihale yolu ile yenilenmesinden dolayı
ruhsat çok kolaylıkla başkalarına geçebilmekte ve bu nedenle ruhsat
sahipleri yasal olarak bir ruhsat garantisi olmadığından yatırım ve
geliştirme programı yapamamaktadırlar ve çoğu bir yıl bazında
çalışabilmektedirler. Kısacası Taş ocakları nizamnamesine göre alınan
ruhsatların güvenliği yoktur
2. Ruhsat güvenliği olmayan girişimciler ileriyi göremediklerinden yatırım,
tanıtım, üretimi arttırma ve ihracata yönelme gibi hususlara hiç
girememektedirler. Maden kanunu kapsamında çalışan şirketlerin daha
gelişmiş olduğu ve ihracat yaptıkları gözlenmektedir. Taş ocakları
nizamnamesine göre alınan ruhsatlar nedeniyle aşağıdaki hususlar sektörün
gelişimini engellemektedir
a) Teknolojik yatırım yapılmamaktadır ve dolayısıyla gelişme
sağlanamamaktadır.
b) Teşvik uygulaması bulunmamaktadır.
c) İhracatta vergi iadesi uygulaması bulunmamaktadır.
d) İşcilik yoğun olduğu için üretimlerde kayıp çok fazla olmaktadır.
e) Üretici şirket yada kişiler ruhsat ve yatırım güvenceleri olmadığı
için hem ulusal hem de uluslararası düzeyde fuar, tanıtım ve
pazarlama faaliyetlerine ihtiyaç duymamaktadır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/51 madencil/sanayiha/oik627.pdf
3. Çevresel etki değerlendirilmesi için yasal olarak alınması gereken izinler
yönünde yoğun problemler yaşanmaktadır. Hem mermer hem de
yapıtaşları konusunda yapılan üretim aşamalarında sıfır düzeyde çevreyi
kirletecek bir kimyasal kullanılmamaktadır. Ayrıca ÇED konusun da
raporların hazırlanması ve izinin alınması çok uzun zaman almaktadır. Bu
da sektörün ivmesini düşürmektedir. Bu tür ocaklara verilmesi gereken
ÇED için gerekli olandan fazla ayrıntı aranmaktadır.
4. Ruhsat alma süresi de oldukça uzundur. Bunun yanı sıra önce Ruhsat sonra
ÖNÇED alınmalıdır. Bugün uygulama da önce ÖNÇED sonra Ruhsat
alınmaktadır.
5. Bu tür yapıtaşlarının taş ocakları nizamnamesine göre ruhsatlandırılması ve
bürokratik işlemlerin uzun sürmesi nedeniyle ekonomiye kazandırılmayan
Bodrum Kayrak taşında olduğu gibi kaçak üretimler söz konusu olmaktadır.
Ruhsatlı çalışanlar kaçak üretim yapanlarla rekabet edememektedirler.
Hatta Kayağan taşına yurt içi ve yurt dışı yoğun talep olmasına rağmen
yasal problemler nedeniyle bazı şirketler, üretimi bırakarak başka
sektörlerde faaliyet göstermeyi planlamaktadır.
6. Teknik ve teknolojik problemler yoğun olarak ön plana çıkarken, bu
konuda vasıflı işçi ve teknik elemana yoğun olarak talep bulunmaktadır.
Sektörün bazı üretim çeşitlerinde (örneğin granit parke taşı üretimi gibi)
mekanizasyona ihtiyaç duyulmaktadır.
3.3. Dünyadaki Mevcut Durum :
Parke taşları konusunda Avrupa pazarında etkili ilk iki ülke olarak Portekiz ve Çin
gözükmektedir. Parke taşları konusunda Portekiz’in granit üretimi mekanize olduğu için ve
Avrupa ülkelerine yakın olmasının da avantajı ile lider konumdadır. Çin ise uzak olmasının
dezavantajına rağmen işçiliğin ucuz olmasından dolayı bu sektörde ikinci sırayı almaktadır.
Türk Parke taşlarının ise Avrupa pazarında ki yerinin üçüncü veya dördüncü sırada olduğu
tahmin edilmektedir. Kayağan taşı konusunda Hollanda, İngiltere Almanya, Fransa ve
Amerika’dan talep edilmesine karşın belirtilen yasal ve hukuksal problemlerden dolayı ihracat
anlaşmaları ve bağlantı yapılması hususunda şirketler cesaret edememektedir. Aynı şekilde de
Diabaz konusunda da benzer problemler yaşanmaktadır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/52 madencil/sanayiha/oik627.pdf
4. SEKİZİNCİ PLAN DÖNEMİNDE BEKLENEN GELİŞMELER VE ÖNERİLER
Ülkemizde mermer çeşitleri gibi doğal yapıtaşları da çok çeşitli ve farklı özelliklerdedir.
Zengin bir çeşitliliğe sahip olduğumuzu biliyoruz fakat geliştirme, kullanım ve ihracat
konularında bir politika izlenmemektedir. Son yıllarda ülkemizde bazı belediyeler ve bazı
önemli projelerde doğal yapıtaşları kullanılmışsa da hala yeterli düzey de tüketildiği
söylenemez.
Bu doğal yapıtaşlarının şehirlerde kullanılması betonlaşmanın verdiği rahatsızlığı gidermesi,
doğal ortam sağlaması ve çok uzun yıllar boyunca eskimemesi açısından önemlidir. Dünya
ülkelerinde çevreye verilen önem ve modern yaşamın getirdiği sorunlar nedeniyle
toplumlarda doğal malzemelerin kullanılmasına yönelim artmaktadır. Önümüzdeki yıllarda
ülkemizde de bu yönde artış beklenmelidir. Ayrıca önemli bir nokta olarak turizm yörelerinde
ve tesislerinde halen kullanılmakta olan bu doğal yapıtaşları doğal görünüm kazandırmakla
birlikte yabancı turistlerin de ilgisini çekmekte ve dolayısıyla tanıtımı yapılmaktadır. Bu
nedenle turizm yörelerinde betonlaşma yerine doğal yapıtaşları ile yapıların geliştirilmesi hem
turizm sektörü için hem de çevreye uyum açısından ülkemizin yararına olacağı açıktır.
Bu sektörün üçüncü bölümde de belirtildiği gibi en önemli sorunu yasal sorundur. Bu sektör
de faaliyet gösteren şirketlerin bir kısmı Maden Kanunu kapsamında bir kısmı ise taş ocakları
nizamnamesine göre çalışmaktadır. Bu durum sektörün sahipsizliğinin ve ilgisizliğin
belirtisidir. Bu sektörün atılım yapması ve yurtdışına açılabilmesi için mutlaka doğal taşlar
Maden Kanunu kapsamına alınmalıdır.
Daha önce mermere uygulanan teşvik programları Sekizinci Plan döneminde yapıtaşları
sektörüne de uygulanmalıdır.
Yine ihracat yönünde sektöre kolaylıklar ve teşvikler getirilmelidir.
Sektörün ürünlerinin tanıtımı yönünde bir planlama yapılmalıdır. Özellikle hem ulusal hem de
uluslar arası fuarlara katılımın sağlanması gerekmektedir.
Yine sektörün ileriye dönük olarak yeni yatırımları için uygun kredi olanakları yaratılmalıdır.
Modernizasyon, mekanizasyon ve organizasyon yönünden sektör geliştirilmesi yönünde
tedbir ve kolaylıklar getirilmelidir.
Doğal yapıtaşları sektörünün en büyük sıkıntılarından biri nakliyat problemidir. Doğal
yapıtaşlarının ucuz fakat ağır olmasından dolayı nakliyat maliyeti ikiye katlanmaktadır.
Sektöre vasıflı elaman yetiştirme konusunda Üniversiteler, Meslek Yüksek Okulları ile
Meslek liselerinde Doğal yapıtaşları konularında programlı ve uygulamalı olarak eğitim
verilmelidir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/53 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Sekizinci Plan döneminde ocaklar için istenen ÇED yeniden ele alınarak değerlendirilmelidir.
Önemli ölçüde zararı olmayan mermer ve taş ocaklardan detaylı ÇED raporlarının istenmesi
doğru değildir. ÇED sektörün önünü ve gelişimini engellemektedir. Üstelik üretilen ürünler
çoğunlukla çevre düzenleme amaçlı olmasına rağmen engel ÇED yönetmeliklerinden
gelmektedir.
Bir diğer önemli husus doğal yapıtaşları hakkında etraflı ve ayrıntılı bir envanterin
oluşturulması gereğidir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/54 madencil/sanayiha/oik627.pdf
MADENCİLİK ÖZEL İHTİSAS KOMİSYONU
Başkan : İsmail Hakkı ARSLAN – ETİ GÜMÜŞ A.Ş.
Raportör : Ergün YİĞİT – ETİ HOLDİNG A.Ş.
Koordinatör : Pınar ÖZEL – DPT
ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER ALT KOMİSYONU
Başkan : Dr.İsmail SEYHAN – MTA
Başkan Yrd. : Ekrem CENGİZ – MTA
Raportör : Oya YÜCEL – MTA
Raportör : Mesut ŞAHİNER – MTA
YAPI MALZEMELERİ (ARDUVAZ(Sleyt))
Başkan : Dr.İsmail SEYHAN – MTA
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/55 madencil/sanayiha/oik627.pdf
1. Tanımı, Kullanım Alanları ve Tarihçe
Arduvaz kil yataklarının diajenez sonucu şistleşmesinden oluşan ince tabakalı kayaçlardır.
Şistleşme, genellikle tabakalaşmaya paralel olup kayacın ince tabakalar halinde
dilimlenmesini sağlar. Genellikle koyu gri renkli olan arduvaz mika, kuvars ve klorit gibi
mineraller ihtiva eder. Bu mineraller az çok silisleşmiş killi ve marnlı bir hamurla
bağlanmıştır. SiO2 oranı %50-68 arasında bulunmuştur. Oldukça sert olan arduvaz su
geçirmez ve atmosfer şartlarına dayanıklıdır. Arduvaz eğer pirit ve kalsit ihtiva ederse kolay
bozuşur, açığa çıkan sülfürik asit çakılan çivileri de paslandırdığından arduvazı çatı kaplama
malzemesi olarak kullanılamaz hale getirir. Minerolojik bileşimdeki değişimler, mermer ve
diğer dekorasyon taşlarında olduğu gibi, arduvazı da renk ve desen bakımından farklı
özelliklere kavuşturulabilir.
Arduvaz, diğer adı ile sleyt 900 kg cm2 basınca dayanıklıdır. Gerek çatı, gerekse dış yüzey
kaplamalarında ebad ve kalınlık hususunda belli standartlar yürürlüktedir. Çatı arduvazlarının
birkaç yüz yıl dayandığına dair kayıtlar bulunmuştur. İstanbul Haydarpaşa tarihi gar binası
Almanya’dan ithal edilen arduvaz ile kaplanmıştır. Binanın ön cephesindeki kitabede bu
arduvazlar hakkında bilgi vardır. Ankara’da Ulus ve İstasyon civarındaki bazı eski ve tarihi
binaların çatıları da arduvazlarla kaplanmıştır. İngiltere’nin Galler bölgesinde arduvazın 1750
yılından beri çatı kaplama malzemesi olarak kullanıldığı bilinmektedir. 1898 yılında İngiltere
arduvaz üretimi 650.000 ton ile zirveye ulaşmıştır.
Arduvaz çatı ve duvar kaplama malzemesi olma dışında iyi bir döşeme ve dekarasyon
malzemesi olarak da pazar bulmuştur. Pul ve toz sleyt ise hem asfalt agregası, hem de lastikplastik
ve ilaç sanayiinde dolgu maddesi olarak kullanılmaktadır. Genleşen sleytler ise hafif
yapı malzemesi olarak değerlendirilir.
2. Rezerv ve İşletmeler
Ülkemizde arduvaz yatakları Zonguldak-Kastamonu yöresinde bulunmakta ve mahallen
kullanılmaktadır. Paleozoik şist formasyonları sleyt yatakları için bütün dünyada ana
kayaçlardır. Ege bölgesinde de bazı yatakların değerlendirildiği bilinmektedir. Başkale-
Hakkari yolu boyunca, muhtemelen üst kretase yaşlı fliş formasyonlarına ait arduvazlar çok
büyük boyutlu levhalar halinde görülmektedir. Arduvaz yataklarında hem açık hem de kapalı
işletme yapılmaktadır. Açık ocak işletmelerinde bazen 1200 m2 ye ulaşan büyük hacimli
boşluklar oluşturulmakta, buradan önce 1-3 tonluk bloklar çıkarılmaktadır. Daha sonra bu
bloklar en fazla 15 cm. kalınlığındaki levhalara ayrılıp elmas testere ile kesilmekte ve nihayet
dilimlere ayrılmaktadır. Agrega ve dolgu maddesi olan sleytler ise kırma ve öğütme işlemleri
sonucu pul ve toz sleyt haline getirilmektedir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/56 madencil/sanayiha/oik627.pdf
3. Üretim-Fiyat ve Dış Ticaret
Ülkemizde bazı yörelerde tabii haliyle, çatı kaplama malzemesi olarak sleyt kullanıldığı
bilinmektedir. Bazı tüketicilerin de yılda 10t. Seviyesinde pul ve toz arduvaz ithal edip dolgu
maddesi olarak kullandıkları zaman zaman görülmüştür. Dekorasyon amacı ile Ege
bölgesinden yurt dışına sleyt ihraç edildiği de söylenmektedir.
DİE nın 1998 yılı ihracat listesinde görülen Gre-ham ve dörtgen blok-kalın dilim olarak
adlandırılan ürünün sleyt olma ihtimali vardır. 40.000 dolar değerinde 420 ton ihracat
yapıldığı görülmektedir.
Avrupa’da üretim a- ince tabaka: 3-6 mm, b- Orta kalınlık: 6-10 mm. ve c-Döşeme taşı >10
mm. olarak sınıflanmaktadır.
İspanya 420.000 t./y. üretimi ile bilinen en büyük üreticidir ve ürettiği sleytin % 80 nini ihraç
etmektedir. 1995 ve 1996 yıllarında Fransa’nın üretimi 30.000t, İngiltere ve Almanya’nın
20.000t ve Portekiz’in 55.000t olmuştur. Diğer üreticiler Çin, Norveç, Hindistan, Brezilya,
Kanada ve G. Afrika’dır. Bu ülkelerin 1995 yılında Avrupa Birliğine yaptıkları toplam sleyt
ihracatı 46.678t olmuştur. İtalya 1990 yılında yer altı işletmelerinden 100.000 t sleyt
üretmiştir. Bunun büyük kısmı bilardo masası yapımında kullanılmıştır.
Birinci kalite-geleneksel boyutlu (325 mm x 220 mm.) arduvazın 1000 adedinin satış fiyatı
960 ECÜ’dür. Ekonomik kalite için bu fiyat 600 ECÜ, extra kalite için ise 1500 ECÜ’dür.
Avrupa Birliğinde halen sleytin sağlamlık-dayanıklılık, donmaya mukavemet ve su emme
gibi özellikleri standartlaştırılmaya çalışılmaktadır.
4. Amaçlar ve Planlanan Yatırımlar
Kıymetli tarım toprakları ve yüksek enerji kullanılarak yapılan kiremit yerine arduvaz
kullanımının özendirilmesi gerekir. Kiremite göre daha hafif olduğu için depreme dayanıklı
konut amacına da arduvaz daha uygundur. Plan döneminde MTA’nın, arduvaz bakımından
ümitli olduğu bilinen bölgelerde ve formasyonlarda prospeksiyon ve detay etütler yaparak
kaynaklarımızı bütün özellikleri ile ortaya çıkarması gerekmektedir. Bulunan yatakların
işletilmesi ve kullanılması için de müteşebbisler teşvik edilmelidir. Ayrıca arduvaz da
Taşocakları nizamnamesi kapsamından çıkarılarak Maden Kanunu kapsamına alınmalıdır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/madencil/sanayiha/oik627.pdf
Ek.1.
DÜNYA DOGAL TAS PIYASASI
KAYNAK : Montani, C. ; Stone 99 ; World Marketing Handbook ; Grappo Editoriale Faenza
Editrice S.p.A. İtalya
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/58 madencil/sanayiha/oik627.pdf
İÇİNDEKİLER ( EK 1 )
Tablo 1.1 Dünya Doğal Taş Endüstrisi – Ocak ve Fabrika Üretimleri
Tablo 1.2 Dünya Doğal Taş Endüstrisi Üretiminin Kayaç Cinslerine göre
Tarihsel Gelişimi
Tablo 1.3 Dünya Doğal Taş Endüstrisi Blok Üretiminin Ülke Gruplarına Göre
Dağılımı
Tablo 1.4 Avrupa Birliği Doğal Taş Üretiminin Ülkelere Göre Dağılımı ( 1998 )
Tablo 1.5 Avrupa Birliği Dışındaki Avrupa Ülkelerinde Doğal Taş Blok
Üretimlerinin Dağılımı ( 1998 )
Tablo 1.6 Avrupa Ülkeleri Dışındaki Dünya Ülkelerinde Doğal Taş Blok
Üretimlerinin Dağılımı ( 1998 )
Tablo 1.7 Dünya Doğal Taş Endüstrisi Mamul Üretiminin Nihai Kullanım
Alanları ( 1998 )
Tablo 1.8 Kalkerli Doğal Taş Blok Ürünleri
Tablo 1.9 Silisli Doğal Taş Blok Ürünleri
Tablo 1.10 Doğal Taş Kaba İşlenmiş Mamul Ürünleri
Tablo 1.11 Doğal Taş Mamul Ürünleri
Tablo 1.12 Doğal Kaplama Taşları
Tablo 1.13 Son 5 yılda Dünya Doğal Taş Ticaretinin Ürün tiplerine Göre
Kategorik Dağılımı
Tablo 1.14 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı
Tablo 1.15 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı
Tablo 1.16 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı
Tablo 1.17 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı
Başlıca Ülkelerin İthalat Miktarı
Tablo 1.18 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı
Başlıca Ülkelerin Dünya İthalatındaki Payları
Tablo 1.19 Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı
Başlıca Ülkelerin İthalatının Doğal Taş Tiplerine göre Kategorik Dağılımı
Tablo 1.20 Lider Ülkelerin Doğaltaş İhracat Miktarlarının Son Beş Yıldaki
Değişimi
Tablo 1.21 Lider Ülkelerin Doğaltaş İhracat Miktarlarının Son Beş Yıldaki
Değişimi
Tablo 1.22 AB Ülkelerinde Doğaltaş Dış Ticaretinde Fiyat Hareketleri
Tablo 1.23 AB Ülkelerinde Doğaltaş Ticareti Fiyat Hareketleri
Tablo 1.24 Tablo 1.22 AB Ülkelerinde Doğaltaş Dış Ticaretinde Fiyat
Hareketleri
Tablo 1.25 AB Ülkelerinde Doğaltaş Dış Ticaretinde Fiyat Değişim Yüzdeleri
Tablo 1.26 Japonya’ nın Silisli Doğaltaş İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı
Tablo 1.27 Japonya’ nın Silisli Doğaltaş Mamul İthalatının Ülkelere Göre
Dağılımı
Tablo 1.28 Japonya’ nın Silisli Doğaltaş İthalatının Özellikleri
Tablo 1.29 Çin Doğaltaş Ticaretinin Gelişimi
Tablo 1.30 ABD Mamul Doğal taş İthalatının Özellikleri
Tablo 1.31 İtalya Doğaltaş İhracatı
Tablo 1.32 Dünyada Mermer Ve Doğaltaşların Toplam Kullanımı
Tablo 1.33 Dünya Doğaltaş Tüketiminin Ülkelere Göre Miktar ve Oransal
Dağılımı
Tablo 1.34 Dünya Doğaltaş Üretimi ve Tüketimindeki Artış Tahminleri
Projeksiyonu
Tablo 1.35 Dünya Doğaltaş Ticaretindeki Artış Tahminleri Projeksiyonu
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/59 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.1. Dünya Doğal Taş Endüstrisi-Ocak ve Fabrika Üretimleri (1998)
Üretim Alanları
Bin ton
Bin m3
%
Kg/kişi
Toplam Ocak İstihracı 103.500 38 100
Ocak Artıkları Miktarı(1) 52.500 19 5
Blok Üretimi 51.000 18 4
Fabrika Artıkları Miktarı (2) 20.910 2
Net Fabrika Mamul Üretimi 30.090 11 2
(1) Ocakta blok üretilirken çıkan artıklar çoğunlukla kum, agrega ve kalsit tozu
üretiminde kullanılmaktadır.
(2) Kesim ve ebatlama artıkları fabrikada işlenen blok toplamının % 41’i olarak
kabul edilmektedir.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/60 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.2. Dünya Doğal Taş Endüstrisi Üretiminin Kayaç Cinslerine Göre Tarihsel Gelişimi (1926-1998)
1926 1976 1986 1996 1997 1998
Kayaç
Cinsi bin ton % bin ton % bin ton % bin ton % bin ton % bin ton %
Kalkerli
Taşlar 1.175 65,6 13.600 76,4 13.130 60,5 26.450 56,9 27.650 55,8 29.400 57,6
Silisli
Taşlar 175 9,8 3.400 19,1 7.385 34,0 17.625 37,9 19.350 39,1 19.000 37,3
Kayagan
Taşı 440 24,6 800 4,5 1.195 5,5 2.425 5,2 2.500 5,1 2.600 5,1
Toplam 1.790 100,0 17.800 100,0 21.710 100,0 46.500 100,0 49.500 100,0 51.000 100,0
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/61 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.3. Dünya Doğal Taş Endüstrisi Blok Üretiminin Ülke Gruplarına Göre
Dağılımı (1998)
Ülkeler bin ton Pay (%) Birikimli Pay
(%)
M2 karşılığı
(bin m2)
Avrupa Birliği 20.850 40,9 40,9 227.570
Diğer Avrupa
Ülkeleri 4.750 9,3 50,2 51.830
Avrupa
Toplamı 25.600 50,2 50,2 279.400
Kuzey
Amerika 2.750 5,4 55,6 30.000
Latin Amerika 2.750 5,4 61,0 30.000
Amerika
Toplamı 5.500 10,8 61,0 60.000
Afrika 2.400 4,7 65,7 26.300
Çin 8.150 16,0 81,7 88.950
Hindistan 4.250 8,3 90,0 46.390
Diğer Asya
Ülkeleri 4.950 9,5 99,5 52.910
Asya Toplamı 17.250 33,8 99,5 188.250
Okyanusya 250 0,5 100,0 2.750
Dünya
Toplamı 51.000 100,0 100,0 556.700
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/62 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.4. Avrupa Birliği Ülkelerinde Doğal Taş Ocak Ülkelerinin Dağılımı (1998)
Ülkeler bin ton
Dünya
Üretimindeki
Payı (%)
Birikimli Pay
(%)
AB içindeki
Payı (%)
bin m2
eşleniği
İtalya 8.350 16,4 16,4 40,0 91.150
İspanya 4.600 9,0 25,4 22,1 50.210
Portekiz 2.200 4,3 29,7 10,6 24.000
Yunanistan 1.750 3,4 33,1 8,4 19.100
Fransa 1.250 2,5 35,6 6,0 13.640
Belçika 750 1,5 37,1 3,6 3.190
Almanya 750 1,5 38,6 3,6 8.190
Finlandiya 500 1,0 39,6 2,4 5.460
İsveç 300 0,6 40,2 1,4 3.260
Avusturya 200 0,4 40,6 0,9 2.180
İngiltere 100 0,1 40,7 0,5 1.090
İrlanda 50 0,1 40,8 0,2 550
Danimarka 50 0,1 40,9 0,2 550
Hollanda = – - = -
Toplam 20.850 40,9 40,9 100,0 227.570
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/63 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.5. Avrupa Birliği Dışındaki Avrupa Ülkelerinde Doğal Taş Ocak
Üretimlerinin Dağılımı (1998)
Ülkeler Bin ton
Dünya
Üretimindeki
Payı (%)
Birikimli Pay (%) bin m2 eşleniği
Türkiye 1.200 2,4 13.100
Rusya 600 1,2 6.550
Polonya 500 1,0 5.460
Çek Cumhuriyeti 450 0,9 4.900
Ukrayna 450 0,9 4.900
Norveç 400 0, 4.370
İsviçre 400 0, 4.370
Hırvatistan 200 0,3 2.180
Bulgaristan 150 0,3 1.630
Slovakya 150 0,3 1.630
Makedonya 100 0, 1.090
Macaristan 50 0, 550
Romanya 50 0, 550
Diğer 50 0, 550
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/64 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.6. Avrupa Ülkeleri Dışındaki Dünya Ülkelerinde Doğal Taş Ocak
Üretimlerinin Dağılımı (1998)
Ülkeler Bin ton
Dünya
Üretimindeki
Payı (%)
Birikimli Pay
(%)
bin m2
eşleniği
Çin 8.150 16,0 16,0 88.950
Hindistan 4.250 8,3 24,3 46.400
Brezilya 1.950 3,8 28,1 21.280
ABD 1.650 3,2 31,3 18.000
Güney Kore 1.250 2,5 33,8 13.640
Güney Afrika 1.200 2,4 36,2 13.100
Meksika 650 1,3 37,5 7.090
Sudi Arabistan 600 1,2 38,7 6.550
Kanada 450 0,9 39,6 4.900
Japonya 400 0,8 40,4 4.370
Tayvan 400 0,8 41,2 4.370
Arjantin 300 0,6 41,8 3.260
Australya 150 0,3 42,1 1.630
Diğer 4.000 7,7 49,8 43.660
Toplam 25.400 49,8 49,8 277.200
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/65 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.7. Dünya Doğal Taş Endüstrisi Mamul Üretiminin Nihai Kullanım Alanları
(1998)
Uygulama Alanları Bin m2 Bin ton % Pay
Taban Döşemeleri 203.200 10.980 36,5
Dış Duvar Kaplamaları 58.400 3.160 10,5
Basamaklar 22.300 1.200 4,0
İç duvar kaplamaları 50.100 2.710 9,0
Özel İşler 55.700 3.000 10,0
Yapı Sektörü Alt Toplamı 389.700 21.050 70,0
Heykel İşleri 61.300 3.310 11,0
Mezar İşleri 91.800 4.960 16,5
Diğer İşler 13.900 750 2,5
Diğer İşler Alt Toplamı 167.000 9.020 30,0
Toplam 556.700 30.090 100,0
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/66 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.8. Kalkerli Doğal Taş Blok Ürünleri (Kod : 25.15) Ticaretinin Başlıca Ülkeler Arasında Girdi-Çıktı Dağılımı (1998) (bin ton)
İthalat
İhracat
İtalya
Almanya
Fransa
İspanya
Portekiz
Belçika
Hollanda
İngiltere
İsviçre
Avusturya
S.Arabistan
Kuveyt
Lübnan
İsrail
Singapur
Hong-kong
Tayvan
Çin
Güney Kore
Japonya
Kanada
ABD
Diğer
TOPLAM
İtalya = 9 13 66 1 2 1 3 2 1 12 2 122 2 7 20 20 67 0 11 1 10 263 635
Almanya 3 = 0 0 0 1 0 0 14 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 20
Fransa 2 2 = 0 0 13 0 3 14 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 6 41
İspanya 52 3 4 = 1 1 0 2 0 0 1 6 10 5 1 45 24 11 0 4 0 18 127 315
Portekiz 24 2 8 32 = 0 6 0 0 0 0 0 5 0 0 0 0 0 0 6 0 0 13 96
Belçika 0 2 24 0 0 = 96 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 122
Yunanistan 7 4 0 1 0 0 1 0 0 0 4 0 2 0 0 0 11 4 1 0 0 0 48 83
Türkiye 53 3 0 6 0 0 1 0 0 0 1 0 8 7 1 0 2 3 0 0 0 0 29 114
Hindistan 25 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 3 1 27 0 0 0 1 1 60
Çin 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 15 1 = 3 13 0 1 1 35
Filipinler 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 40 1 0 0 0 0 1 43
ABD 2 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 2 5 = 17 29
Meksika 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 3 4 10
Brezilya 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 1 6
Diğer 145 19 14 9 1 1 1 1 75 4 1 1 42 0 4 3 35 44 1 1 1 1 60 464
Toplam 317 44 63 115 3 18 106 10 105 6 19 10 189 14 16 86 136 160 5 39 7 34 571 2073
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/67 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.9. Silisli Doğal Taş Blok Ürünleri (25.16) Ticaretinin Başlıca Ülkeler Arasında Girdi Çıktı Dağılımı (1998) (bin ton)
İthalat
İhracat
İtalya
Almanya
Fransa
İspanya
Portekiz
Belçika
Hollanda
İngiltere
İsviçre
Avusturya
Lübnan
Singapur
Hong-kong
Tayvan
Çin
Güney Kore
Japonya
Kanada
ABD
Australya
Diğer
TOPLAM
İtalya = 80 13 3 0 5 9 5 9 18 7 3 2 3 2 1 1 6 4 0 46 217
Almanya 0 = 0 0 0 2 29 0 76 2 0 1 0 0 3 0 0 0 0 0 3 116
Fransa 12 15 = 2 0 14 1 1 3 1 0 0 0 0 1 0 2 0 1 0 0 53
İspanya 166 17 14 = 41 4 2 1 0 0 7 1 9 63 7 0 3 0 1 1 41 378
Portekiz 17 135 33 104 = 7 10 29 19 1 0 0 1 1 2 0 12 0 0 0 2 373
Belçika 1 26 8 0 0 = 13 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 54
Hollanda 0 8 0 0 0 22 = 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 33
Norveç 56 23 23 22 2 9 17 4 0 0 1 1 0 12 6 0 1 4 1 1 28 211
İsveç 11 10 10 0 3 1 8 5 0 1 0 0 0 2 1 0 3 0 1 0 80 136
Finlandiya 107 19 10 38 0 2 0 3 0 0 3 0 3 32 11 0 15 1 0 0 31 275
Güney Afrika 241 16 42 72 15 65 1 0 0 1 1 0 2 70 50 5 63 15 15 0 165 839
Hindistan 474 52 42 26 1 37 24 3 2 1 1 3 12 285 114 3 60 5 7 4 133 1289
Çin 9 63 0 0 0 26 3 0 0 0 0 10 48 316 = 94 120 1 1 1 17 709
Güney Kore 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 42 0 0 0 14 57
Kanada 8 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 18 1 0 58 = 144 0 8 240
ABD 44 1 0 5 0 1 0 0 0 0 0 0 2 2 6 1 18 50 = 0 90 220
Brezilya 385 11 45 142 8 22 3 0 0 1 2 0 0 82 4 0 8 6 5 1 28 753
Diğer 161 14 2 36 3 13 3 0 15 0 3 1 8 251 107 3 10 1 0 3 198 832
Toplam 1692 490 242 450 73 230 123 51 124 28 25 20 90 1137 316 108 416 90 180 11 889 6785
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/68 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.10 . Doğal Taş Kaba İşlenmiş Mamul Ürünleri (Kod 68.01) Ticaretinin Başlıca Ülkeler Arasında Girdi Çıktı Dağılımı (1998) (bin ton)
İthalat
İhracat
İtalya
Almanya
Fransa
İspanya
Portekiz
Belçika
Hollanda
İngiltere
İsviçre
Avusturya
Hong-kong
Tayvan
Çin
Güney Kore
Japonya
Kanada
ABD
Diğer
TOPLAM
İtalya = 110 27 0 0 7 1 1 24 27 0 0 1 0 2 0 0 5 205
Almanya 3 = 6 0 0 3 1 0 9 23 0 0 0 0 0 0 0 8 53
Fransa 0 4 = 0 0 7 2 0 4 0 0 0 0 0 0 0 2 2 21
İspanya 0 7 2 = 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 13
Portekiz 5 199 21 0 = 16 8 5 24 0 0 0 0 0 0 0 0 104 382
Belçika 0 16 11 0 0 = 85 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 113
Hollanda 0 81 0 0 0 10 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 95
Çek
Cumhuriyeti
0 137 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 142
Polonya 0 199 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 8 207
Türkiye 0 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 8
Hindistan 0 46 1 1 0 21 1 3 0 0 0 9 11 0 0 0 1 4 98
Çin 5 98 1 1 0 3 84 2 0 0 2 1 = 5 69 0 1 2 274
Güney Kore 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 = 1 0 0 0 1
ABD 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 = 0 2
Meksika 4 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 1 7
Diğer 32 124 60 3 1 27 7 4 3 12 0 17 5 0 164 1 0 61 521
Toplam 49 1024 129 5 2 94 189 15 64 62 2 27 17 5 236 3 6 213 2142
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/69 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.11. Doğal Taş Mamul Ürünleri (Kod 68.02) Ticaretinin Başlıca Ülkeler Arasında Girdi-Çıktı Analizi (1998) (bin ton)
İthalat
İhracat
İtalya
Almanya
Fransa
İspanya
Portekiz
Belçika
Hollanda
İngiltere
İsviçre
Avusturya
S.Arabistan
Kuveyt
Lübnan
İsrail
Singapur
Hong-kong
Tayvan
Çin
Güney Kore
Japonya
Kanada
ABD
Avustralya
Diğer
TOPLAM
İtalya = 498 56 77 2 28 35 32 68 63 198 72 34 44 36 144 30 77 13 39 21 345 29 474 2415
Almanya 5 = 1 2 0 9 3 1 5 6 0 0 0 3 0 0 0 0 0 1 0 4 0 6 46
Fransa 3 24 = 2 1 30 4 6 8 5 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 14 1 6 106
İspanya 14 41 38 = 41 14 6 9 2 0 10 3 0 0 11 30 4 25 5 4 7 54 3 59 380
Portekiz 7 16 18 33 = 14 3 16 5 1 47 1 5 0 1 1 1 0 1 3 2 16 0 21 212
Belçika 0 13 22 0 0 = 32 9 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 15 92
Yunanistan 5 10 1 6 0 1 2 2 1 2 37 0 1 6 1 25 3 9 0 0 0 16 2 53 183
Türkiye 7 8 1 2 0 5 7 2 1 1 36 0 9 43 1 4 5 1 0 0 0 36 1 64 234
Hindistan 3 22 1 2 0 6 11 12 1 1 2 0 0 2 13 12 3 35 2 11 8 69 7 24 247
Çin 9 26 9 1 0 26 17 6 0 0 2 0 2 3 31 131 36 = 29 864 3 30 4 248 1477
Güney Kore 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 = 30 0 0 0 0 32
Tayvan 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 2 60 = 27 0 8 2 16 0 1 119
Güney Afrika 0 1 0 0 0 0 4 2 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 11 0 0 0 3 23
Kanada 0 0 0 0 0 7 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 3 0 = 124 0 3 139
ABD 1 0 0 0 0 0 4 0 0 0 1 0 0 0 4 2 2 1 2 1 31 = 0 36 85
Meksika 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 0 2 75 0 5 84
Arjantin 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 5 8
Brezilya 8 1 0 1 0 5 1 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 1 1 50 1 8 79
Diğer 6 42 1 13 0 61 8 1 2 5 15 2 40 3 3 5 28 234 13 36 8 177 1 201 905
Toplam 69 703 148 139 44 207 137 99 93 84 348 78 91 105 108 416 113 412 68 1010 85 1028 49 1232 6866
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/70 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.11. Doğal Taş Mamul Ürünleri (Kod 68.02) Ticaretinin Başlıca Ülkeler Arasında Girdi-Çıktı Analizi (1998) (bin ton)
İthalat
İhracat
İtalya
Almanya
Fransa
İspanya
Portekiz
Belçika
Hollanda
İngiltere
İsviçre
Avusturya
S.Arabistan
Kuveyt
Lübnan
İsrail
Singapur
Hong-kong
Tayvan
Çin
Güney Kore
Japonya
Kanada
ABD
Avustralya
Diğer
TOPLAM
İtalya = 498 56 77 2 28 35 32 68 63 198 72 34 44 36 144 30 77 13 39 21 345 29 474 2415
Almanya 5 = 1 2 0 9 3 1 5 6 0 0 0 3 0 0 0 0 0 1 0 4 0 6 46
Fransa 3 24 = 2 1 30 4 6 8 5 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 14 1 6 106
İspanya 14 41 38 = 41 14 6 9 2 0 10 3 0 0 11 30 4 25 5 4 7 54 3 59 380
Portekiz 7 16 18 33 = 14 3 16 5 1 47 1 5 0 1 1 1 0 1 3 2 16 0 21 212
Belçika 0 13 22 0 0 = 32 9 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 15 92
Yunanistan 5 10 1 6 0 1 2 2 1 2 37 0 1 6 1 25 3 9 0 0 0 16 2 53 183
Türkiye 7 8 1 2 0 5 7 2 1 1 36 0 9 43 1 4 5 1 0 0 0 36 1 64 234
Hindistan 3 22 1 2 0 6 11 12 1 1 2 0 0 2 13 12 3 35 2 11 8 69 7 24 247
Çin 9 26 9 1 0 26 17 6 0 0 2 0 2 3 31 131 36 = 29 864 3 30 4 248 1477
Güney Kore 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 = 30 0 0 0 0 32
Tayvan 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 2 60 = 27 0 8 2 16 0 1 119
Güney Afrika 0 1 0 0 0 0 4 2 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 11 0 0 0 3 23
Kanada 0 0 0 0 0 7 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 3 0 = 124 0 3 139
ABD 1 0 0 0 0 0 4 0 0 0 1 0 0 0 4 2 2 1 2 1 31 = 0 36 85
Meksika 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 0 2 75 0 5 84
Arjantin 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 5 8
Brezilya 8 1 0 1 0 5 1 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 1 1 50 1 8 79
Diğer 6 42 1 13 0 61 8 1 2 5 15 2 40 3 3 5 28 234 13 36 8 177 1 201 905
Toplam 69 703 148 139 44 207 137 99 93 84 348 78 91 105 108 416 113 412 68 1010 85 1028 49 1232 6866
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/71 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.12. Doğal KaplamaTaşları (Kayagan Taşı) (Kod 68.03) Ticaretinin Başlıca Ülkeler Arasında Girdi Çıktı Analizi (1998) (bin ton)
İthalat
İhracat
İtalya
Almanya
Fransa
İspanya
Belçika
Hollanda
İngiltere
İsviçre
Singapur
Hongkonog
Tayvan
Çin
Güney Kore
Japonya
Kanada
ABD
Avustralya
Diğer
TOPLAM
İtalya = 1 0 1 1 0 3 2 0 0 1 1 0 0 3 21 1 1 36
Almanya 0 = 2 0 0 2 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 9
Fransa 0 1 = 0 3 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 7
İspanya 0 128 244 = 36 1 67 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 21 500
Portekiz 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1
Belçika 0 3 0 0 = 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5
Norveç 0 1 0 0 1 13 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 15
Türkiye 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 2
Hindistan 0 0 0 2 3 1 1 0 2 0 1 1 0 0 2 5 1 11 30
Çin 0 3 0 0 4 1 7 0 2 3 3 = 2 26 1 16 1 4 73
Kanada 0 0 4 0 0 0 4 0 0 0 0 0 0 0 = 7 0 1 16
ABD 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 5 = 1 20 28
Brezilya 1 1 0 0 4 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 12 1 12 34
Diğer 4 1 2 1 1 1 6 0 0 1 11 1 0 5 1 10 0 14 59
Toplam 5 139 252 4 53 21 92 5 4 4 16 3 3 34 13 72 6 89 815
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/72 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.13. Son 5 yılda Dünya Doğal Taş Dış Ticaretinin Ürün Tiplerine Göre Kategorik Dağılımı (1994-1998)
1994 1995 1996 1997 1998
Tip
Kodlar 1000 ton % 1000 ton % 1000 ton % 1000 ton % 1000 ton %
25.15 1390 9.2 1396 9 1533 8.8 1987 10.3 2073 11
25.16 6356 42.1 6024 38.7 6562 37.8 7515 39.2 6785 36.3
Toplam 7746 51.3 7420 47.7 8095 46.6 9502 49.5 8858 47.3
Blok veya Kaba
Dilimlenmiş
eşdeniği
(milyon m2) 84.5 (34.8) 81,0 (34.9) 88,4 (34.1) 103,7 (36.6) 96,7 (34,7)
68.01 1727 11.4 1903 12.2 2278 13.2 2245 11.7 2142 11.5
68.02 5029 33.4 5606 36 6267 36.2 6675 34.8 6866 36.8
68.03 581 3.9 644 4.1 700 4 769 4 815 4.4
Toplam 7337 48.7 8153 52.3 9245 53.4 9689 50.5 9823 52.7
Kaba İşlenmiş veya
Mamul
Eşdeniği
(milyon m2) 135,7 (61.6) 150,8 (65.1) 171,0 (65.9) 179,2 (63.4) 181,7 (65,3)
Genel Toplam 15083 100 15573 100 17340 100 19191 100 18681 100
Eşdeğeri (milyon m2) 220.2 100 231,8 100 259,4 100 282,9 100 278,4 100
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/73 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.14. Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı (1998) Başlıca Ülkelerin
İhracat Miktarları (bin ton)
Ülkeler 25.15 25.16 68.01 68.02 68.03 Toplam
Avusturya 87 16 5 11 — 119
Belçika-Lüks. 122 54 113 92 5 386
Danimarka — 1 7 16 — 24
Finlandiya — 275 2 24 — 301
Fransa 41 53 21 106 7 228
Almanya 20 116 53 46 9 244
Yunanistan 83 1 — 183 — 267
İrlanda — 4 — 16 — 20
İtalya 635 217 205 2.415 36 3.508
Hollanda 3 33 95 9 — 140
Portekiz 96 373 382 212 1 1.064
İspanya 315 378 13 380 500 1.586
İsveç — 136 6 2 — 144
İngiltere 7 2 3 4 12 28
AB Toplamı 1.409 1.659 905 3.516 570 8.059
Bulgaristan 13 2 14 10 — 39
Hırvatistan 112 1 — 16 — 129
Çek Cumh. — 27 142 42 1 212
Macaristan 1 1 — 3 — 5
Norveç 4 211 5 1 15 236
Polonya 2 55 207 52 — 316
Romanya 1 1 — 8 — 10
Rusya 1 8 — 1 — 10
İsviçre 1 41 1 9 — 52
Türkiye 114 111 8 234 2 469
Ukrayna — 189 3 11 — 203
Çin 35 709 274 1,477 73 2.568
Hindistan 60 1.289 98 247 30 1.724
İran 93 2 — 48 — 143
Japonya — 2 — 1 1 4
Lübnan 5 — — 5 — 10
Filipinler 43 1 — 8 — 52
Suudi Arabistan 3 16 2 42 — 63
Singapur 2 3 — 13 1 19
Güney Kore — 57 1 32 — 90
Tayvan 4 25 1 119 27 176
Arjantin 1 4 1 8 5 19
Brezilya 6 753 26 79 34 898
Kanada 2 240 — 139 16 397
Meksika 10 3 7 84 — 104
ABD 29 220 2 85 28 364
Avustralya — 13 16 3 4 36
Mısır 107 2 — 23 — 132
Güney Afrika 1 839 — 23 4 867
Diğer 14 301 429 527 4 1.275
Toplam 2.073 6.785 2.142 6.866 815 18.681
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/74 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.15. Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı (1998) Başlıca
Ülkelerin Dünya Ticaretindeki Payları (%)
Ülkeler 25.15 25.16 68.01 68.02 68.03 Toplam
Avusturya 4,2 0,2 0,2 0,2 — 0,6
Belçika-Lüks. 5,8 0,8 5,3 1,3 0,6 2,1
Danimarka — 0,3 0,2 — 0,1
Finlandiya — 4,1 0,1 0,3 — 1,6
Fransa 2,0 0,8 1,0 1,5 0,9 1,2
Almanya 1,0 1,7 2,5 0,7 1,1 1,3
Yunanistan 4,0 — — 2,7 — 1,4
İrlanda — 0,1 — 0,2 — 0,1
İtalya 30,6 3,2 9,6 35,2 4,4 18,8
Hollanda 0,1 0,5 4,4 0,1 — 0,7
Portekiz 4,6 5,5 17,8 3,1 0,1 5,7
İspanya 15,2 5,6 0,6 5,5 61,3 8,5
İsveç — 2,0 0,3 — — 0,8
İngiltere 0,3 — 0,1 0,1 1,5 0,1
AB Toplamı 68,0 24,5 42,3 51,2 69,9 43,1
Bulgaristan 0,6 — 0,7 0,1 — 0,2
Hırvatistan 5,4 — — 0,2 — 0,7
Çek Cumh. — 0,4 6,6 0,6 0,1 1,1
Macaristan 0,1 — — 0,1 —
Norveç 0,2 3,1 0,2 — 1,8 1,3
Polonya 0,1 0,8 9,7 0,8 — 1,7
Romanya 0,1 — — 0,1 — 0,1
Rusya 0,1 0,1 — — — 0,1
İsviçre 0,1 0,6 — 0,1 — 0,3
Türkiye 5,4 1,6 0,4 3,4 0,1 2,5
Ukrayna — 2,8 0,1 0,2 — 1,1
Çin 1,7 10,4 12,8 21,5 9,0 13,7
Hindistan 2,9 19,0 4,6 3,6 3,7 9,2
İran 4,5 — — 0,7 — 0,8
Japonya — — — 0,1
Lübnan 0,2 — — 0,1 — 0,1
Filipinler 2,1 — — 0,1 — 0,3
Suudi Arabistan 0,1 0,2 0,1 0,6 — 0,3
Singapur 0,1 0,1 — 0,2 0,1 0,1
Güney Kore — 0,8 — 0,5 — 0,5
Tayvan 0,2 0,4 — 1,7 3,3 0,9
Arjantin 0,1 0,1 — 0,1 0,6 0,1
Brezilya 0,3 11,0 1,2 1,2 4,2 4,8
Kanada 0,1 3,5 — 2,0 2,0 2,1
Meksika 0,5 0,1 0,3 1,2 — 0,6
ABD 1,4 3,2 0,1 1,2 3,4 1,9
Avustralya — 0,2 0,7 0,1 0,5 0,2
Mısır 5,2 — — 0,3 0,5 4,6
Güney Afrika 0,1 12,4 — 0,3 — 0,7
Diğer 0,7 4,4 20,0 7,6 0,5 6,8
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/75 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.16. Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı (1998) Başlıca Ülkelerin
İhracatının Doğal Taş Tiplerine Göre Kategorik Dağılımı (%)
Ülkeler 25.15 25.16 68.01 68.02 68.03 Toplam
Avusturya 73,1 13,4 4,2 9,3 — 100,0
Belçika-Lüks. 31,6 14,0 29,3 23,8 1,3 100,0
Danimarka — 4,2 29,2 66,6 — 100,0
Finlandiya — 91,4 0,7 7,9 — 100,0
Fransa 18,0 23,2 9,2 46,5 3,1 100,0
Almanya 8,2 47,5 21,7 18,9 3,7 100,0
Yunanistan 31,1 0,4 — 68,5 — 100,0
İrlanda — 20,0 — 80,0 — 100,0
İtalya 18,1 6,2 5,8 68,8 1,1 100,0
Hollanda 2,1 23,6 67,9 6,4 — 100,0
Portekiz 9,0 35,1 35,9 19,9 0,1 100,0
İspanya 19,9 23,8 0,8 24,0 31,5 100,0
İsveç — 94,4 4,2 1,4 — 100,0
İngiltere 25,0 7,1 10,7 14,3 42,9 100,0
AB Toplamı 17,5 20,6 11,2 43,6 7,1 100,0
Bulgaristan 33,3 5,1 35,9 25,7 — 100,0
Hırvatistan 86,8 0,8 — 12,4 — 100,0
Çek Cumh. — 12,7 67,0 19,8 0,5 100,0
Macaristan 20,0 20,0 — 60,0 — 100,0
Norveç 16,9 89,4 2,1 0,2 6,4 100,0
Polonya 0,6 17,4 65,5 16,5 — 100,0
Romanya 10,0 10,0 — 80,0 — 100,0
Rusya 10,0 80,0 — 10,0 — 100,0
İsviçre 2,0 78,8 2,0 17,2 — 100,0
Türkiye 24,3 23,7 1,7 49,9 0,4 100,0
Ukrayna — 93,1 1,5 5,4 — 100,0
Çin 1,4 27,6 10,7 57,5 2,8 100,0
Hindistan 3,5 74,8 5,7 14,3 1,7 100,0
İran 65,0 1,4 — 33,6 — 100,0
Japonya — 50,0 — 25,0 25,0 100,0
Lübnan 50,0 — — 50,0 — 100,0
Filipinler 82,7 1,9 — 15,4 — 100,0
Suudi Arabistan 1,8 9,8 1,2 87,2 — 100,0
Singapur 10,5 15,8 — 68,4 5,3 100,0
Güney Kore — 63,3 1,1 35,6 — 100,0
Tayvan 2,3 14,2 0,5 67,6 15,4 100,0
Arjantin 5,3 21,0 5,3 42,1 26,3 100,0
Brezilya 0,7 83,9 2,9 8,8 3,7 100,0
Kanada 0,5 60,5 — 35,0 4,0 100,0
Meksika 9,6 2,9 6,7 80,8 — 100,0
ABD 8,0 60,4 0,5 23,3 7,8 100,0
Avustralya — 36,1 44,4 8,3 11,2 100,0
Mısır 81,1 1,5 — 17,4 — 100,0
Güney Afrika 0,1 96,8 — 2,6 0,4 100,0
Diğer 1,1 23,6 33,6 41,3 0,4 100,0
Toplam 11,0 36,3 11,5 36,8 4,4 100,0
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/76 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.17. Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı Başlıca
Ülkelerin İthalat Miktarları (bin ton) (1998)
Ülkeler 25.15 25.16 68.01 68.02 68.03 Toplam
Avusturya 6 28 62 84 1 181
Belçika-Lüksemburg. 18 230 94 207 53 602
Danimarka 1 32 64 26 2 125
Finlandiya — 9 8 3 — 20
Fransa 63 242 129 148 252 834
Almanya 44 490 1.024 703 139 2.400
Yunanistan 29 23 — 19 — 71
İrlanda 4 7 — 8 22 41
İtalya 317 1.692 49 69 5 2.132
Hollanda 106 123 189 137 21 576
Portekiz 3 73 2 44 — 122
İspanya 115 450 5 139 4 713
İsveç — 9 43 7 — 59
İngiltere 10 51 15 99 92 267
AB Toplamı 716 3.459 1.684 1.693 591 8.143
Bulgaristan 9 2 — 2 1 14
Hırvastan 4 21 1 26 1 53
Çek Cumhuriyeti 1 23 — 83 15 122
Macaristan 3 3 3 23 2 34
Norveç 1 23 41 5 1 71
Polonya 10 105 — 19 — 134
Romanya 3 2 — 4 — 9
Rusya 4 7 1 38 — 50
İsviçre 105 124 64 93 5 391
Türkiye 1 48 — 41 — 90
Ukrayna 1 — — 5 1 7
Çin 160 316 17 412 3 908
Hong Kong 86 90 2 416 4 598
Hindistan 22 1 — 1 — 24
İran
Japonya 39 416 236 1.010 34 1.735
Lübnan 189 25 3 91 — 308
Filipinler 3 — 11 — 15
Suudi Arabistan 19 10 5 348 8 390
Singapur 16 20 — 108 4 148
Güney Kore 5 108 5 68 3 189
Tayvan 136 1.137 27 113 16 1.429
Arjantin — 31 2 8 2 43
Brezilya 5 1 — 63 — 69
Kanada 7 90 3 85 13 198
ABD 34 180 6 1.028 72 1.320
Avustralya 2 11 — 49 4 66
Mısır 69 7 — 8 — 84
Güney Afrika — 3 — 10 1 14
Diğer 425 519 41 1.005 34 2.024
Toplam 2.073 6.785 2.142 6.866 815 18.681
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/77 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.18. Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılımı (1998)-Başlıca Ülkelerin Dünya
İthalatındaki Payları (%)
Ülkeler 25.15 25.16 68.01 68.02 68.03 Toplam
Avusturya 0,3 0,4 2,8 1,2 0,1 1,0
Belçika-Lüksemburg 0,9 3,4 4,4 3,0 6,5 3,2
Danimarka 0,1 0,5 3,0 0,4 0,2 0,7
Finlandiya — 0,1 0,4 0,1 — 0,1
Fransa 3,0 3,6 6,0 2,2 30,9 4,5
Almanya 2,1 7,2 47,8 10,2 17,1 12,8
Yunanistan 1,4 0,3 — 0,3 — 0,4
İrlanda 0,2 0,1 — 0,1 2,7 0,2
İtalya 15,3 24,9 2,3 1,0 0,6 11,4
Hollanda 5,1 1,8 8,8 2,0 2,6 3,1
Portekiz 0,1 1,1 0,1 0,6 — 0,7
İspanya 5,5 6,6 0,2 2,0 0,2 3,8
İsveç — 0,1 2,0 0,1 — 0,3
İngiltere 0,5 0,8 0,7 1,4 11,3 1,4
AB Toplamı 34,5 51,0 78,6 24,7 72,5 43,6
Bulgaristan 0,4 — — 0,1 0,1 0,1
Hırvatistan 0,2 0,3 0,1 0,4 0,1 0,3
Çek Cumhuriyeti 0,1 0,3 — 1,2 1,8 0,7
Macaristan 0,2 0,1 0,2 0,3 0,2 0,2
Norveç 0,1 0,3 1,9 0,1 0,1 0,4
Polonya 0,5 1,5 — 0,3 — 0,7
Romanya 0,1 — — 0,1 — 0,1
Rusya 0,2 0,1 0,1 0,6 — 0,3
İsviçre 5,1 1,8 3,0 1,4 0,6 2,1
Türkiye 0,1 0,7 — 0,6 — 0,5
Ukrayna 0,1 — — 0,1 0,1 0,1
Çin 7,7 4,7 0,8 6,0 0,4 4,9
Hong kong 4,1 1,3 0,1 6,1 0,5 3,2
Hindistan 1,1 — — 0,2
Iran
Japonya 1,9 6,1 11,0 14,7 4,2 9,3
Lübnan 9,1 0,4 0,1 1,3 — 1,6
Filipinler 0,1 0,1 — 0,2 — 0,1
Suudi Arabistan 0,9 0,2 0,2 5,1 1,0 2,1
Singapur 0,8 0,4 — 1,6 0,5 0,8
Güney Kore 0,2 1,6 0,2 1,0 0,4 1,0
Tayvan 6,6 16,8 1,3 1,6 2,0 7,6
Arjantin — 0,5 0,1 0,1 0,2 0,2
Brezilya 0,2 — — 0,9 — 0,4
Kanada 0,3 1,3 0,1 1,2 1,6 1,1
ABD 1,6 2,6 0,2 15,0 8,8 7,1
Avustralya 0,1 0,1 — 0,7 0,5 0,4
Mısır 3,3 0,1 — 0,1 — 0,4
Güney Afrika — — 0,1 0,1 0,1
Diğer 20,5 7,6 1,9 14,6 4,2 10,8
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/78 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.19. Dünya Doğaltaş Ticaretinin Tiplere ve Ülkelere Göre Dağılmı (1998) – Başlıca
Ülkelerin İthalatının Doğal Taş Tiplerine Göre Kategorik Dağılımı (%)
Ülkeler 25.15 25.16 68.01 68.02 68.03 Toplam
Avusturya 3,3 15,5 34,3 46,4 0,5 100,0
Belçika-Lüksemburg 29,9 38,2 15,6 34,4 8,9 100,0
Danimarka 0,8 25,6 51,2 20,8 1,6 100,0
Finlandiya — 45,0 40,0 15,0 — 100,0
Fransa 7,5 29,0 15,5 17,7 30,3 100,0
Almanya 1,8 20,4 42,7 29,3 5,8 100,0
Yunanistan 40,8 32,4 — 26,8 — 100,0
İrlanda 9,8 17,1 — 19,5 53,6 100,0
İtalya 14,9 79,4 2,3 3,2 0,2 100,0
Hollanda 18,4 21,3 32,8 23,8 3,7 100,0
Portekiz 2,4 59,8 1,6 36,2 — 100,0
İspanya 16,1 63,1 0,7 19,5 0,6 100,0
İsveç — 15,3 72,9 11,8 — 100,0
İngiltere 3,7 19,1 5,6 37,1 34,5 100,0
AB Toplamı 8,8 42,5 20,7 20,8 7,2 100,0
Bulgaristan 64,3 14,2 — 14,2 7,3 100,0
Hırvatistan 7,5 39,6 1,9 49,1 1,9 100,0
Çek Cumhuriyeti 0,8 18,9 — 68,0 12,3 100,0
Macaristan 8,8 8,8 8,8 67,6 6,0 100,0
Norveç 1,5 32,4 57,6 7,0 1,5 100,0
Polonya 7,5 78,4 — 14,1 — 100,0
Romanya 33,3 22,2 — 44,5 — 100,0
Rusya 8,0 14,0 2,0 76,0 — 100,0
İsviçre 26,9 31,7 16,4 23,8 1,2 100,0
Türkiye 1,1 53,3 — 45,6 — 100,0
Ukrayna 14,3 — — 71,4 14,3 100,0
Çin 17,6 34,8 1,9 45,4 0,3 100,0
Hong Kong 14,4 15,1 0,3 69,6 0,6 100,0
Hindistan 91,6 4,2 — 4,2 — 100,0
Iran – - – - – -
Japonya 2,2 24,0 13,6 58,2 2,0 100,0
Lübnan 61,4 8,1 1,0 29,5 — 100,0
Filipinler 6,7 20,0 — 73,3 — 100,0
Suudi Arabistan 4,9 2,6 1,3 89,2 2,0 100,0
Singapur 10,8 13,5 — 73,0 2,7 100,0
Güney Kore 2,6 57,1 2,6 36,0 1,7 100,0
Tayvan 9,5 79,5 1,9 7,9 1,2 100,0
Arjantin — 72,1 4,7 18,5 4,7 100,0
Brezilya 7,2 1,4 — 91,4 — 100,0
Kanada 3,5 45,5 1,5 43,0 6,5 100,0
ABD 2,5 13,6 0,5 78,0 5,4 100,0
Avustralya 3,0 16,7 — 74,2 6,1 100,0
Mısır 82,1 8,3 — 9,6 — 100,0
Güney Afrika — 21,4 — 71,4 7,2 100,0
Diğer 21,0 25,6 2,0 49,7 1,7 100,0
Toplam 11,0 36,3 11,5 36,8 4,4 100,0
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/79 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.20. Lider Ülkelerin Doğaltaş İhracat Miktarlarının Son Beş Yıldaki Değişimi (1994-1998)
1994 1995 1996 1997 1998
Ülkeler
bin ton % bin ton % bin ton % bin ton % bin ton %
İtalya 3.121 20,7 3.391 21,8 3.438 19,8 3.563 18,5 3.508 187,0
Almanya 285 1,9 332 2,1 249 1,4 248 1,3 244 1,3
Fransa 179 1,2 186 1,2 198 1,1 272 1,4 228 1,2
Yunanistan 196 1,3 189 1,2 234 1,3 305 1,6 267 1,4
İspanya 1.409 9,3 1.514 9,7 1.497 8,6 1.593 8,3 1.586 8,5
Portekiz 1.002 6,6 954 6,1 903 5,2 914 4,8 1.064 5,7
Türkiye 214 1,4 257 1,7 358 2,1 434 2,3 469 2,5
Finlandiya 306 2,0 287 1,8 289 1,7 378 1,9 301 1,6
Norveç 255 1,7 208 1,3 261 1,5 238 1,2 236 1,3
Çin 2.218 14,7 2.393 15,4 3.095 17,8 313 16,3 2.568 13,7
Hindistan 1.197 7,9 1.335 8,6 1.346 7,8 207 10,8 1.724 9,2
Güney Afrika 520 3,4 708 4,6 680 3,9 900 4,7 867 4,6
ABD 266 1,8 237 1,5 283 1,6 305 1,6 364 1,9
Brezilya 637 4,2 687 4,4 724 4,2 899 4,7 898 4,8
Diğer 3.278 21,7 2.895 18,6 3.785 21,8 3.942 20,5 4.357 23,3
Toplam 15.083 100,0 15.573 100,0 17.340 100,0 19.191 100,0 18.681 100,0
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/80 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.21. Lider Ülkelerin Doğaltaş İthalat Miktarlarının Son Beş Yıldaki Değişimi (1994-1998)
1994 1995 1996 1997 1998
Ülkeler bin ton % bin ton % bin ton % bin ton % bin ton %
İtalya 1.683 11,2 2.044 13,1 1.946 11,2 2.144 11,2 2.132 11,4
Almanya 1.864 12,4 2.226 14,3 2.175 12,5 2.139 11,1 2.400 12,8
Fransa 782 5,2 744 4,8 659 3,8 795 4,1 834 4,5
İspanya 377 2,5 482 3,1 541 3,1 563 2,9 713 3,8
Portekiz 44 0,3 68 0,4 80 0,5 83 0,4 122 0,7
İngiltere 251 1,7 190 1,2 184 1,1 249 1,3 267 1,4
İsviçre 372 2,5 384 2,5 313 1,8 427 2,2 391 2,1
Japonya 2.241 14,9 2.173 14,0 2.533 14,6 2.085 10,9 1.735 9,3
Tayvan 837 5,5 955 6,1 1.119 6,5 1.714 8,9 1.429 7,6
Çin 118 0,8 282 1,8 454 2,6 887 4,6 908 4,8
Güney Kore 205 1,4 277 1,8 378 2,2 430 2,2 189 1,0
Singapur 184 1,2 177 1,1 210 1,2 212 1,1 148 0,8
Kanada 140 0,9 105 0,7 149 0,9 162 0,8 198 1,1
ABD 731 4,8 930 6,0 757 4,4 1.074 5,5 1.320 7,1
Diğer 5.254 34,8 4.536 29,1 5.842 33,7 6.227 32,4 5.895 31,5
Toplam 15.083 100,0 15.573 100,0 17.340 100,0 19.191 100,0 18.681 100,0
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/81 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.22. AB Ülkelerinde Doğaltaş Dış Ticaretinde Fiyat Hareketleri (1991-98) (Kod No 25.15 – Kalkerli Taşlar- Dilimlenmiş Kaba ve Blok)
İhracat İthalat
Parametreler Ülkeler 91 92 93 94 95 96 97 98 91 92 93 94 95 96 97 98
İtalya 356 317 271 243 218 233 234 209 250 264 237 235 213 212 200 205
Fransa 321 287 314 362 326 258 239 247 246 224 326 280 318 304 308 206
Almanya 63 72 63 79 61 112 74 66 135 171 135 98 166 218 161 184
İspanya 224 240 202 268 199 304 406 397 240 272 281 247 240 268 276 211
Portekiz 220 238 260 229 198 219 225 221 240 361 176 169 215 285 175 344
ECU / ton
İngiltere 183 288 180 72 116 186 216 115 619 566 882 514 538 897 825 1096
İtalya 100 89 76,1 68,3 61,2 65,4 65,7 58,7 100 105,6 94,8 94 85,2 84,8 80 82
Fransa 100 89,4 97,8 112,7 101,5 80,4 74,5 76,9 100 91,1 132,5 113,8 129,3 123,5 125,2 83,7
Almanya 100 114,3 100 125,4 96,8 177,8 117,5 104,7 100 126,7 100 72,6 123 161,5 119,3 136,3
İspanya 100 107,1 90,2 119,6 88,8 135,7 181,3 177,2 100 113,3 117,1 102,9 100 111,7 115 87,9
Portekiz 100 108,1 118,2 104,1 90 99,5 102,3 100,5 100 150,4 73,3 70,4 89,6 118,7 72,9 143,3
Endeks
İngiltere 100 157,4 98,4 39,4 63,4 101,6 118 62,8 100 91,4 142,5 83 86,9 144,9 133,3 177
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/82 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.23. AB Ülkelerinde Doğaltaş Ticareti Fiyat Hareketleri (1991-1998) (Kod 25.16 – Silisli Taşlar – Dilimlenmiş Kaba ve Blok)
İhracat İthalat
‘91 ‘92 ‘93 ‘94 ‘95 ‘96 ‘97 ‘98 ‘91 ‘92 ‘93 ‘94 ‘95 ‘96 ‘97 ‘98
İtalya 377 375 342 276 305 336 295 289 182 182 196 195 175 190 201 200
Fransa 208 251 239 212 274 237 250 242 195 198 228 180 191 202 215 210
Almanya 61 74 62 72 28 53 43 46 119 138 137 150 101 133 107 139
İspanya 88 94 91 86 74 84 127 114 177 175 172 197 192 181 186 183
Portekiz 110 120 183 98 124 103 83 80 158 138 163 157 127 149 157 138
ECU/ton
İngiltere 170 257 325 645 212 392 220 437 154 123 256 138 296 391 303 890
İtalya 100 99,5 90,7 73,2 80,9 89,1 78,2 76,6 100 100,0 107,7 107,7 96,2 104,4 110,3 109,8
Fransa 100 120,7 114,9 101,9 131,7 113,9 120,2 116,3 100 101,5 116,9 92,3 97,9 103,5 110,1 107,7
Almanya 100 106,8 101,6 118,8 45,9 86,9 70,5 75,4 100 116,0 115,1 126,1 84,9 111,8 89,9 116,8
İspanya 100 106,8 103,4 97,7 84,1 95,5 144,3 129,5 100 98,9 97,2 111,3 108,5 102,3 105,1 103,4
Portekiz 100 109,1 166,4 89,1 112,7 93,6 75,5 72,7 100 87,3 103,2 99,4 80,4 94,3 99,5 87,3
Endeks
İngiltere 100 151,2 191,2 379,4 124,7 230,5 129,4 257,1 100 79,9 166,2 89,6 192,2 253,8 196,7 577,9
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/83 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.24. AB Ülkelerinde Doğaltaş Dışticaretinde Fiyat Hareketleri (1991-1998) (Kod 68.02 – Mamul)
İhracat İthalat
‘91 ‘92 ‘93 ‘94 ‘95 ‘96 ‘97 ‘98 ‘91 ‘92 ‘93 ‘94 ‘95 ‘96 ‘97 ‘98
İtalya 740 688 624 607 589 640 656 668 679 580 542 544 458 436 487 537
Fransa 822 837 849 995 1.016 1.034 885 954 623 634 558 597 453 465 523 429
Almanya 810 831 1.170 900 643 658 925 860 670 692 719 645 463 466 623 516
İspanya 741 918 600 520 568 601 615 608 487 496 408 406 252 286 373 309
Portekiz 496 515 532 468 444 464 454 483 1.373 1.077 1.235 416 248 331 457 422
ECU/ton
İngiltere 1.381 924 1.958 1.099 1.118 892 990 1.185 1.064 926 967 906 685 738 1.228 820
İtalya 100 93,0 84,3 82,0 79,5 86,5 88,6 90,3 100 85,4 79,8 80,1 67,5 64,2 71,7 79,1
Fransa 100 101,8 103,3 121,0 123,6 125,8 107,7 116,1 100 101,8 89,6 95,8 72,7 74,6 83,9 68,9
Almanya 100 102,6 144,4 111,1 79,4 81,2 114,2 106,1 100 103,3 107,3 96,3 69,1 69,5 93,0 77,0
İspanya 100 123,9 81,0 70,2 76,6 81,1 83,0 82,1 100 101,8 83,8 83,4 51,7 58,7 76,6 52,6
Portekiz 100 103,8 107,3 94,4 89,5 93,5 91,5 97,4 100 78,4 89,8 30,3 18,1 24,1 33,3 30,7
Endeks
İngiltere 100 66,9 141,8 79,6 81,0 64,6 71,7 85,8 100 87,0 90,8 85,2 64,4 69,4 115,4 77,1
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/84 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.25. AB Ülkelerinde Doğaltaş Dış Ticaretindeki Fiyat Değişim Yüzdeleri (1997-1998)
İhracat
İthalat
Yıllar
Ülkeler
25.15 25.16 68.02 25.15 25.16 68.02
1998
İtalya
Fransa
Almanya
İspanya
Portekiz
İngiltere
-10.7
3.3
-10.8
-2.2
-1.8
-46.7
-2.1
-3.2
6.9
-10.2
-3.6
98.6
1.8
7.8
-7
-1.2
6.4
19.7
2.5
-33.1
14.3
-23.6
96.5
32.8
-0.5
-3.3
29.8
-1.6
-12.1
193.7
10.3
-18
-17.2
-17.2
-7.7
-33.2
1997
İtalya
Fransa
Almanya
İspanya
Portekiz
İngiltere
0.4
-7.4
-33,9
33.5
2.7
16.1
-12.1
5.5
-18.9
51.2
-19.4
-43.9
2.5
-14.3
40.6
2.3
-2.3
10.9
-5.7
1.3
-26.1
2.8
5.4
-22.5
5.7
6.4
-19.5
2.8
5.4
-22.5
11.7
12.5
33.7
30.4
38.1
66.3
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/85 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.26. Japonya’nın Silisli Doğaltaş İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı (1970-1998) (bin ton)
Ülkeler ‘70 ‘80 ‘85 ‘90 ‘91 ‘92 ‘93 ‘94 ‘95 ‘96 ‘97 ‘98
Çin 2,1 61,4 80,2 254,1 296,4 325,8 335,8 369,5 255,1 211,5 156,3 120,8
Güney Afrika 44,8 64,5 60,4 93,2 92,3 104,0 97,4 91,5 93,9 94,7 62,6 62,8
Hindistan 8,7 171,8 177,2 232,7 212,5 138,3 155,7 183,7 118,9 93,4 97,2 60,1
Kanada 0,2 3,7 4,9 48,9 43,2 93,3 70,1 47,8 46,7 40,5 47,7 58,0
Güney Kore 4,6 129,1 190,1 266,0 242,6 207,8 187,0 177,1 128,1 69,9 69,2 41,9
Finlandiya 0,3 1,3 14,1 24,6 29,0 23,2 13,9 23,6 22,9 71,8 15,7 15,0
Portekiz 0,9 17,1 26,0 63,1 55,0 48,1 33,2 38,1 36,9 22,7 18,0 11,9
ABD — 29,0 24,7 32,0 35,2 18,9 23,7 28,8 26,2 13,0 7,9 8,0
Brezilya 3,0 22,7 17,6 19,3 24,3 20,6 17,0 26,9 16,3 20,0 20,9 7,8
Diğer 20,9 41,1 45,8 123,2 129,0 67,0 77,4 91,1 62,5 51,1 51,6 29,9
Toplam 85,5 541,7 641,0 1.157,1 1.159,5 1.047,0 1.011,2 1.078,1 807,5 688,6 547,1 416,2
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/86 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.27. Japonya Silisli Doğaltaş Mamul İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı (1989-1998) (bin ton)
Ülkeler ‘89 ‘90 ‘91 ‘92 ‘93 ‘94 ‘95 ‘96 ‘97 ‘98
Çin 40,6 63,2 97,5 187,3 275,0 419,4 683,6 759,8 937,1 850,8
Güney Kore 158,1 146,1 142,5 125,1 105,5 100,9 86,2 86,5 51,5 27,6
İtalya 76,5 68,1 78,9 53,7 30,7 32,0 46,7 32,5 19,9 13,6
Hindistan 6,5 10,4 15,0 23,7 19,0 18,7 30,5 32,2 32,7 10,4
İspanya 5,0 6,4 9,8 6,7 4,8 6,4 10,4 6,8 5,4 3,1
Tayvan 2,4 3,3 6,1 3,2 2,0 1,9 6,9 6,4 6,6 2,2
Portekiz 1,1 1,0 0,5 0,7 1,8 1,2 6,7 0,8 1,3 1,2
Diğerleri 6,8 7,3 8,2 13,9 11,8 13,0 20,5 44,8 36,9 21,4
Toplam 297,0 305,8 358,5 414,3 450,6 593,5 891,5 969,8 1.091,4 930,3
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/87 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.28. Japonya’nın Silisli Doğaltaş İthalatının Özellikleri (Miktar, Değer, Birim Fiyatlar)
Yıllar bin ton milyon Yen yen/ton bin ton milyon Yen Yen/ton
1989 1.191,8 31.083 26.080 297,0 50.468 169.925
1990 1.157,1 34.509 29.824 305,8 55.533 181.600
1991 1.160,4 33.601 28.956 358,5 59.262 165.305
1992 1.047,4 28.815 27.521 414,3 55.140 133.092
1993 1.011,2 22.693 22.442 450,6 44.591 98.960
1994 1.078,1 24.550 22.771 593,5 50.632 85.310
1995 807,5 18.201 22.540 891,5 63.752 71.510
1996 638,6 16.433 25.732 969,8 71.876 74.114
1997 547,1 17.019 31.108 1.091,4 82.958 76.010
1998 416,2 11.895 28.580 930,3 71.983 77.376
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/88 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.29. Çin Doğaltaş TicaretininDğerleri (Miktar, Değer ve Fiyatları)
1994 1995 1996 1997 1998
Kod Bin ton Bin ABD $ ABD$/ton Bin ton Bin ABD $ ABD$/ton Bin ton Bin ABD $ ABD$/ton Bin ton Bin ABD $ ABD$/ton Bin ton Bin ABD $ ABD$/ton
25.15 13 3.373 259,5 15 4.176 278,4 39 6.201 159,0 49 4.756 97,1 35 3.082 88,1
25.16 925 68.915 74,5 722 57.929 80,3 875 65.400 74,8 1.006 49.541 49,2 709 43.945 62,0
68.01 375 15.786 42,1 418 21.185 50,7 732 19.686 26,9 486 28.162 57,9 274 23.890 87,2
68.02 870 341.196 392,1 1.203 528.428 439,3 1.398 597.089 427,1 1.540 639.049 415,0 1.477 568.145 384,7
68.03 22 5.797 263,5 35 13.933 398,1 51 17.945 351,8 49 18.805 383,8 73 22.605 309,7
İhracat
Toplam 2.205 435.067 797,3 2.393 625.651 261,5 3.095 706.321 228,2 3.130 740.313 236,5 2.568 661.667 257,7
25.15 26 6.636 254,3 65 10.090 155,2 84 16.448 195,8 132 24.264 183,8 160 33.265 207,9
25.16 14 4.355 311,0 53 11.581 218,5 63 19.658 312,0 231 45.598 197,4 316 53.427 169,1
68.01 3 2.847 949,0 4 887 221,8 4 1.115 278,7 13 1.134 87,2 17 3.435 202,1
68.02 74 57.214 773,2 159 99.466 625,6 301 117.411 390,1 507 132.988 262,3 412 128.787 312,6
68.03 1 321 321,0 1 813 813,1 2 2.272 1.136,0 4 892 223,0 3 747 249,0
İthalat
Toplam 118 71.373 604,9 282 122.837 435,6 454 156.904 3.456 887 204.876 231,0 908 219.661 241,9
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/89 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.30. ABD Mamul Doğaltaş İthalatının Özellikleri (1992-98)
Parametreler 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 97:96 98:97
Mil. USD 376,6 372,5 414,7 458,2 517,6 631,5 825,2 21,9 30,6
Bin ton 437,7 456,2 555,0 646,4 678,5 884,0 1.028,0 30,3 16,3
Bin m2 8.097 8.440 10.268 11.958 12.552 16.354 19.018 30,3 16,3
USD/ton 860,5 816,5 747,3 708,9 762,9 714,4 802,7 -6,4 12,4
Mutlak Değerler
USD/m2 46,5 44,1 40,4 38,3 41,2 38,6 43,3 -6,4 12,4
bin USD 100,0 98,9 110,1 121,7 137,5 167,7 219,1 30,2 51,4
Ton 100,0 104,2 126,8 147,7 155,0 202,0 234,8 47,0 32,8
Endeksler
USD/Ton 100,0 94,9 86,8 82,3 88,7 83,0 93,3 -5,7 10,3
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/90 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.31. İtalya Doğaltaş İhracatı (1992-1998)
Mutlak Değerler Değişimler Endeksler
Yıllar
bin ton milyar Liret, bin Liret/ton Miktar Değer Fiyat Miktar Değer Fiyat
1982 2.375 966,3 406,9 = = = 100,0 100,0 100,0
1983 2.681 1.194,4 445,5 12,9 23,6 9,5 112,9 123,6 109,5
1984 2.891 1.434,5 496,2 7,8 20,1 11,4 121,7 148,5 121,9
1985 2.992 1.611,7 538,7 3,5 12,4 8,6 126,0 166,8 132,4
1986 2.715 1.496,4 551,2 -9,3 -7,2 2,3 114,3 154,9 135,5
1987 2.785 1.587,8 570,1 2,6 6,1 3,4 117,3 164,3 140,1
1988 3.051 1.951,9 639,8 9,6 22,9 12,2 128,5 202,0 157,2
1989 3.374 2.334,0 691,8 10,6 19,6 8,1 142,1 241,5 170,0
1990 3.154 2.355,7 746,9 -6,5 0,9 8,0 132,8 243,8 183,6
1991 3.181 2.407,7 756,9 0,9 2,2 1,3 133,9 249,2 186,0
1992 3.436 2.428,7 706,8 8,0 0,9 -6,6 144,7 251,3 173,7
1993 3.900 2.814,3 721,6 13,5 15,9 2,1 164,2 291,2 177,3
1994 4.307 3.177,1 737,6 10,4 12,9 2,2 181,3 328,8 181,3
1995 4.598 3.618,2 786,9 6,8 13,9 6,7 193,6 374,4 193,4
1996 4.491 3.598,8 801,3 -2,3 -0,5 1,8 189,1 372,4 196,9
1997 4.639 3.773,0 813,3 3,3 4,8 1,5 195,3 390,5 199,8
1998 4.710 3.733,0 792,6 1,5 -1,1 -2,5 198,3 386,3 194,8
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/91 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.32. Dünya’da Mermer ve Doğaltaşların Toplam Kullanımı (1994-1998)
1994 1995 1996 1997 1998
bin ton % bin ton % bin ton % bin ton % bin ton %
Blok Üretimi 40.000 100,0 42.500 100,0 46.500 100,0 49.500 100,0 51.000 100,0
Blok İthalatı 7.746 19,4 7.420 17,5 8.095 17,4 9.502 19,2 8.858 17,4
Blok Talebi 47.746 119,4 49.920 117,5 54.595 117,4 59.002 119,2 59.858 117,4
Blok İhracatı 7.746 19,4 7.420 17,5 8.095 17,4 9.502 19,2 8.858 17,4
İşlenen Blok 40.000 100,0 42.500 100,0 46.500 100,0 49.500 100,0 51.000 100,0
İşleme Artığı 16.400 41,0 17.425 41,0 19.065 41,0 20.300 41,0 20.910 41,0
Mamül Üretimi 23.600 59,0 25.075 59,0 27.435 59,0 29.200 59,0 30.090 59,0
Mamül İthalatı 7.337 18,3 8.153 19,2 9.245 19,9 9.689 19,6 9.823 19,3
Mamül Talebi 30.937 77,3 33.228 78,2 36.680 78,9 38.889 78,6 39.913 78,3
Mamül İhracatı 7.337 18,3 8.153 19,2 9.245 19,9 9.689 19,6 9.823 19,3
Mamül Tüketimi 23.600 59,0 25.075 59,0 27.435 59,0 29.200 59,0 30.090 59,0
bin m2 eşleniği 436.000 – 462.500 – 507.500 – 540.200 – 556.700 -
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/92 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.33. Dünya Doğaltaş Tüketiminin Ülkelere Göre Miktar ve Oransal Dağılımı (bin m2)
Ülkeler Miktar Pay (%) Birikimli Pay
(%) m2×100 Değişimli %
(97:96)
Değişimli %
(96:97)
Çin 59.900 10,8 10,8 5,2 24,3 24,0
İtalya 56.910 10,2 21,0 100,6 4,7 -0,5
Almanya 45.050 8,1 29,1 55,3 -0,6 11,9
ABD 35.410 6,4 35,5 13,7 27,3 10,3
İspanya 35.020 6,3 41,8 93,1 1,2 14,5
Japonya 32.950 5,9 47,7 23,9 -16,8 -15,6
Hindistan 24.970 4,5 52,2 2,7 -15,8 29,7
Fransa 21.580 3,9 56,1 37,4 8,9 -0,6
Tayvan 18.110 3,3 59,4 85,4 39,6 -11,5
Yunanistan 15.730 2,8 62,2 151,2 -0,1 -2,3
Güney Kore 15.060 2,7 64,9 33,8 ± 5.3 -22,6
Suudi Arabistan 12.530 2,3 67,2 139,2 2,4 -3,6
Brezilya 11.640 2,1 69,3 7,5 -5,5 -4,5
Belçika 11.620 2,1 71,4 116,8 2,3 20,4
Portekiz 9.560 1,7 73,1 99,5 29,3 -4,1
İsviçre 9.210 1,7 74,8 131,6 14,9 -4,1
Türkiye 7.420 1,3 76,1 12,3 ±14.5 27,2
Hollanda 6.610 1,2 77,3 75,1 33,3 -9,6
Güney Afrika 3.680 0,7 78,0 12,3 0,3 1,1
Arjantin 3.510 0,6 78,6 8,4 13,7 24,9
Diğer 120.230 21,4 100,0 8,0 8,9 -1,9
Toplam 556.700 100,0 100,0 9,5 6,4 3,1
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/93 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.34. Dünya Doğaltaş Üretimi ve Tüketimindeki Artış Tahminleri Projeksiyonu (1996-2025)
Üretim (bin ton) Tüketim
Yıllar Blok Proses Artığı Net Mamül Milyon m2
eşleniği (1) Endeks (2)
1996 4.600 19.070 27.430 507,5 91,2
1997 4.900 20.300 29.200 540,2 97,0
1998 5.100 20.910 30.090 556,7 100,0
1999 5.400 22.300 32.100 593,8 106,7
2000 5.810 23.820 34.290 634,3 113,9
2005 8.060 33.030 47.530 879,3 157,9
2010 11.180 45.790 65.890 1.219,0 219,0
2015 14.540 59.470 85.570 1.583,0 284,3
2020 20.160 82.430 118.630 2.194,7 394,2
2025 26.100 107.000 154.000 2.849,0 511,8
(1) Tüketim miktarı hesaplanırken 2 cm eşdeğeri olarak 18,5 m2/ton katsayısı kullanılmıştır.
(2) Üretim artışı hesaplanırken tarihsel ortalama yıllık artış katsayısı olarak % 6,75 kullanılmıştır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/94 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Tablo 1.35. Dünya Doğaltaş Ticaretindeki Artış Tahminleri Projeksiyonu (1996-2025)
Yıllar Blok
(mil. M2)
Mamül
(mil. M2)
Toplam (1)
(mil m2)
Endeks (2)
(1998= 100)
Üretime Göre
(%)
1996 88,4 171,0 259,4 93,2 51,1
1997 103,7 179,2 282,9 101,6 52,4
1998 96,7 181,7 278,4 100,0 50,1
1999 104,4 196,1 300,5 107,9 50,6
2000 112,7 211,7 324,4 116,5 51,1
2005 165,2 310,3 475,5 170,7 54,1
2010 242,2 455,0 697,2 250,4 57,2
2015 355,0 667,0 1.022,0 367,1 62,5
2020 482,1 977,8 1.459,9 524,4 66,5
2025 706,7 1.433,4 2.140,1 768,7 75,1
(1) Alışılmış kalınlık olan 2 cm eşdeğeri.
(2) Dış ticaretteki artış hesaplanırken tarihsel ortalama artış katsayısı olan % 7,95 kullanılmıştır.
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/95 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Ek.2.
LIDER 18 ÜLKE PERFORMANSLARI
(1994 – 1998 )
KAYNAK : Montani, C. ; Stone 99 ; World Marketing Handbook ; Grappo Editoriale
Faenza Editrice S.p.A. İtalya
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/96 madencil/sanayiha/oik627.pdf
Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik ÖİK Raporu Endüstriyel Hammaddeler Alt Komisyonu Yapı Malzemeleri II
(Mermer-Granit-Yapı Taşları-Arduvaz(sleyt)) Çalışma Grubu Raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/97 madencil/sanayiha/oik627.pdf
İÇİNDEKİLER
Son Yorumlar