Kriz ABD’de çıktı geldi, Denizli’deki mermer işçisini yaktı
Dünya ekonomilerinin entegre olduğunun en güzel kanıtı. ABD’de mortgage krizi çıkınca yeni ev siparişleri azaldı. Evler daha düşük malzemelerle yapılmaya başlandı. Denizli’deki mermer fabrikalarında çalışan çoğunluğu Afyon’lu olan işçiler işinden oldu
İşte küresel krize en çarpıcı örneklerden biri. ABD’deki mortgage krizi Denizli’deki mermer fabrikasında çalışan Afyon’lu işçileri işinden etti. Çok değil bir yıl öncesine kadar başta Hollywood’daki en lüks malikaneler olmak üzere Kaliforniya ile Florida eyaletlerindeki prestij binalarında ve birçok konutta Denizli’den giden mermerler kullanılırken, ekonomik kriz mermer sektörünü kalbinden vurdu. Denizli’deki Faber Mermer Genel Müdürü Nejdet Karakuyu fotoğrafı özetliyor: “Yıllık 36 milyon dolarlık ihracatımızın yüzde 90’ı ABD’ye idi. Mortgage sonrası ihracatımız yüzde 50 azaldı. Biz de 400 işçimizden 170’ini çıkarmak zorunda kaldık.”
Karakuyu, “Ne olduysa 2007’de oldu” diyor ve ekliyor:
“Mortgage krizi ilk sinyallerini 2007 başında verdi. Mermer, konut sisteminin son ayağıdır ama krizi ilk hisseden bizdik. Çünkü ABD’deki birçok konut yarım kaldı. Ev satışları durunca da inşaatlar durdu. 2007’de önlemlerimizi almaya başladık. Stokları eritme yoluna gittik. 15 milyon dolarlık yeni fabrikanın yatırım kararını askıya aldık. Son 3 yılda düşük kurdan yüzde 25 kaybımız vardı, buna yüzde 30 girdi maliyetlerinin artması eklenince dayanmak mümkün olmuyor.”
Mermerde net girdi var
Karakuyu, özellikle Aralık-Mart ayları arasının çok tehlikeli olduğunu söylüyor: “İç piyasa parada kalmak istiyor, bankalar bile nakit çıkarmak istemiyor. Mermer sektörü yılda 1.5 milyar dolarlık ihracak girdisi sağlıyor. Ama bu net bir girdi. Ayrıca mermer dağdaki ocaklarda çıktığı için köyde istihdam sağlıyor. Hükümetin bölgesel destekten vazgeçip sektörel desteğe yönelmesi şart. Size küçük bir örnek vereyim. Afyon bölgesel teşvik kapsamında olduğu için bize 80 kilometre uzaklıktaki Afyon Dazkızı’ndan mermer çıkarılıyor. Ağır nakliyat masraflarıyla mermer buraya gelip işleniyor buradan 250 km yol kat edilip İzmir Limanı’na gidiyor. Ne oldu, teşvik yolda gitti.”
Karakuyu, işten çıkarmalarla ilgili Denizli’de başka işadamlarından da duyduğumuz düşündüren bir durumu şöyle anlatıyor: “İşçilerimiz geliyor, karşıma oturuyor. derdini anlatıyor sonra da ’Beni işten çıkartır mısınız?’ diye soruyor. Çünkü tazminata ihtiyacı var. O tazminatla kredi kartı borçlarını ödemek istiyor. Bu durum sosyal huzursuzluğun önemli bir belirtisidir.”
ABD’ye mermer ihracatı üçte bir oranında düştü
Toplam doğaltaş ABD’ye doğaltaş
ihracatı (milyon $)
2004 624,9 227,4
2005 804,4 321,5
2006 1.070 387,4
2007 1.250 386,3
2008/10 772 122
Son Yorumlar