Türk doğal taş sektörü; çeşit ve rezerv zenginliği, sektör deneyimi, ham madde bolluğu, deniz ulaşımında nakliye kolaylığı, dinamik sektör yapısı, kullanılan yeni teknolojiler ve geniş renk skalası ile dünya doğal taş piyasasında önemli bir yere sahiptir. Son yıllarda mermer ocaklarında dinamit, kompresör vb. gibi ilkel yöntemlerle mermer çıkarılması esnasında mermer çok zarar gördüğü için halen çalışan 500’ün üzerindeki mermer ocağının büyük bölümünde tel kesme yöntemine geçilmiştir.

Türkiye’de çeşitli renk ve desenlerde kristalin kalker (mermer), kalker, traverten oluşumlu kalker (oniks), konglomera, breş ve magmatik kökenli kayaçlar(granit, siyenit, diyabaz, diyorit, serpantin, vb.)bulunmaktadır.
Dünya pazarlarında beğeni kazanabilecek nitelikte doğal taş çeşidine sahip olan Türkiye’de, rezervler Anadolu ve Trakya boyunca geniş bir bölgeye yayılmıştır. Rezervlerin bölgelere göre dağılımı, Ege Bölgesi %32, Marmara %26’, İç Anadolu % 11, Doğu Anadolu Güneydoğu Anadolu, Karadeniz ve Akdeniz Bölge’si %31 şeklindedir.

Sektörde yaklaşık 1000 adet mermer ocağı, küçük ve orta ölçekli 1500 fabrika ve 7500 atölyede yaklaşık 250.000 kişi istihdam edilmektedir. Üretimin en fazla olduğu iller, ocak sayısına göre Balıkesir(%27), Afyon (%23,60), Bilecik (%11,14), Denizli (% ve Muğla (% 6) olarak sıralanmaktadır. Bu bölgelerdeki üretim tüm üretimin % 65 ‘ini oluşturmaktadır. Üretilen doğal taşların yaklaşık %7580’i işlenerek katma değeri yüksek ürünlere dönüştürülmektedir. Ekonomik mermer yataklarının bulunduğu diğer iller ise; Kırklareli, Balıkesir, Bursa, Kırşehir, Çankırı, Çorum,Kastamonu, Niğde, Kayseri, Artvin, Bitlis, Erzincan, Sivas, Tokat, Denizli, Kütahya, Eskişehir, Diyarbakır, Elazığ, Çanakkale, Konya ve Manisa’dır.

Ülkemizde 80’nin üzerinde değişik yapıda, 120’nin üzerinde değişik renk ve desende mermer rezervi belirlenmiştir. Uluslararası piyasada en tanınmış mermer çeşitleri; Süpren, Elazığ Vişne, Akşehir Siyah, Manyas Beyaz, Bilecik Bej, Kaplan Postu, Denizli Traverten, Ege Bordo, Milas Leylak, Gemlik Diyabaz ve Afyon Şeker’dir. Türk mermeri, farklı renk skalası ve kalitesiyle dünyanın pek çok ülkesinde, dünyaca tanınmış mekânlarda kullanılmaktadır. Vatikan’ın en önemli kiliselerinden biri olan Saint Pierre kilesesinin girişindeki sütun ve kaplamalarda Afyon İscehisar mermerleri kullanılmıştır. ABD’de Beyaz Saray’da yetkililerin basın açıklamaları yaptıkları alanda kullanılan mermer Elazığ’da üretilen Elazığ Vişne’dir. Alman Parlamentosu, Fransa Parlamentosu ve ABD Temsilciler Meclisi’ de Elazığ vişnenin kullanıldığı diğer mekânlardır.

Dünyanın en önemli eğlence merkezlerinden Disneyland’da 18 bin metrekare Türk mermeri yer alırken; dünyanın dört bir yanındaki pek çok lüks otelin ıslak zeminlerinde Türk mermeri tercih edilmiştir.

UKRAYNA

ÜLKE RAPORU

İstanbul, 2007

Ar&Ge Şubesi

UKRAYNA

TEMEL EKONOMİK VE SOSYAL GELİŞMELER – 2006

Kaynak: The Economist Intelligence Unit

a) Coğrafî Özellikler:

Ukrayna eski Sovyetler Birliği’ni oluşturan on beş Cumhuriyet içinde Rusya Federasyonu ve Kazakistan’ın ardından yüzölçümü açısından en büyük üçüncü ülkedir. Ukrayna’nın güneyi Karadeniz ve Azak Denizi ile çevrilmiştir. En önemli limanları Odesa, Herson, Mikolayev ve Sivastopol’dür.

Ülkenin kuzeyden güneye en uzak mesafesi 893 km., batıdan doğuya en uzak mesafesi ise 1.316 km’dir. Sınırlarının toplam uzunluğu 7.698 km’dir. Denize olan kıyılarının uzunluğu; 1.533 km’si Kara Deniz’e, 225 km’si Azak Denizi’ne olmak üzere toplam 1.758 km’dir. En yüksek yeri, Karpat Dağlarında 2.061 metre ile Hoverla tepesi, güneyde Kırım Dağlarında ise 1.545 metre ile Roman-Koş tepesidir. Ukrayna’nın %70’i alçak, %25’i yüksek ve %5’i dağlık arazidir. Ukrayna topraklarının %55’i ekilebilir arazidir.

Ukrayna kuzeyde Beyaz Rusya, doğu ve kuzeydoğuda Rusya Federasyonu, kuzeybatıda Polonya, batıda Slovak Cumhuriyeti ve güneybatıda Macaristan, Romanya ve Moldova ile sınır komşusudur.

Ukrayna’da Ocak ayındaki ortalama hava sıcaklığı; kuzey doğuda –8°C, güney batıda –2°C; Kırımın güney kıyılarında +4°C’dir. Temmuz ayındaki ortalama hava sıcaklığı ise; kuzey batıda +18°C, Kırımın güney kıyılarında +24°C’dir.

b) Nüfus Yapısı:

Ülke nüfusu, Temmuz 2007 tahminlerine göre 46.3 milyondur. Toplumun %68’si kentlerde yaşamaktadır. Nüfus yoğunluğu kilometre kare başına 77 kişidir.

En önemli şehirleri arasında; başkent Kiev, Harkov, Dnipropetrovsk, Donetsk, Odesa, Zaporojje ve Lviv yer almaktadır.

Ukrayna nüfusunun  %73′ü Ukraynalı, %22’si Rus, %5′i ise Belarus, Yahudi, Kırım Tatarı, Kazan Tatarı, Moldovalı, Polonyalı, Macar, Romen, Rum, Alman, Bulgar ve Ermenilerden oluşmaktadır.

Ülkenin resmi dili, Ukraynaca’dır, Rusça, Romence, Lehçe ve Macarca ise konuşulan diğer dillerdir.

c) Tarihi:

Tarihi, Kiev Ruslarının 9. yy.da kurdukları kent devletine kadar uzanan Ukrayna; 13. yy.da Tatarlar, daha sonra da Polonya ve Litvanya tarafından işgal edilmiş, 1654 yılında Ruslarla yaptıkları Pereyaslav Anlaşması sonucunda tamamen Rus İmparatorluğu’nun kontrolüne girmiştir.

1917-1921 yıllarında Rus İmparatorluğu’nun çökmesi ile ortaya çıkan bağımsızlık hareketleri sonucunda, çok kısa bir süre bağımsız kalan ülke, Bolşevik İhtilali’ni takiben 1922 yılında SSCB’ye dahil olmuştur. Ancak, ülkenin batısı 1939 yılına kadar Polonya’nın idaresinde kalmıştır.

Önemli kömür ve demir rezervleri sayesinde Ukrayna, 1930′lu yıllarda Sovyet sanayileşmesinde merkezi bir rol oynamıştır. II. Dünya Savaşı sırasında, milliyetçi akımların önem kazandığı Ukrayna, 1980′li yılların sonuna kadar Komünist Parti tarafından sıkı bir kontrol altında tutulmuştur.

Yönetim biçimi Cumhuriyet olan Ukrayna, 24 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığını kazanmıştır. 1991 yılı Aralık ayında yapılan Başkanlık seçimlerinde Kravchuk başarılı olmuş, aynı ay içinde bağımsızlık kararının onaylandığı referandum ile birlikte, Gorbaçov’un Sovyet Cumhuriyetleri için düşündüğü federatif yapı görüşü terk edilerek, ülke için yeni bağımsızlık anlayışı benimsenmiştir.

d) Siyasi ve İdari Yapısı:

Ukrayna yönetim tarzı itibariyle 24 bölge, bir otonom bölge (Kırım) ve bölge statüsündeki iki kentten (Kiev ve Sivastopol) oluşmaktadır. Başkenti Kiev’dir.

Cumhurbaşkanlığı, Bakanlar Kurulu ve Parlamento ülke yönetiminde söz sahibi olan üç temel organdır. Ukrayna Anayasası 28 Haziran 1996 tarihinde kabul edilmiştir. Parlamento 450 üyeye sahiptir. Parlamento seçimleri 4 yılda bir, Cumhurbaşkanlığı seçimleri ise 5 yılda bir yapılmaktadır. Devletin başı Cumhurbaşkanıdır ve beş yılda bir seçilir. Ukrayna’da Başbakan, Cumhurbaşkanı tarafından atanmakta, bu atama Parlamento tarafından onaylanmaktadır.

Leonid Kuchma Temmuz 1994’den beri yürüttüğü Ukrayna Cumhurbaşkanlığı görevini 2004 yılındaki Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde tekrar aday olmayarak bitirmiştir. Bahse konu seçimi kazanan Viktor Yuşenko 23 Ocak 2005’te yemin ederek yeni görevine başlamıştır.

Ukrayna, dış ilişkilerinde Batı ile olan bütünleşmesini öncelikli olarak ele almakta, ancak diğer yandan Rusya ile olan bağlarını da koruyarak dengeli bir siyaset izlemektedir. Ukrayna’nın Avrupa Birliği ile yaptığı Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması 1 Mart 1998 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve Ukrayna, AB üyeliğini hedeflemektedir. Aralık 1999’daki AB Zirvesi’nde benimsenen AB’nin Ukrayna Stratejisi ve AB’nin 2004 yılının sonlarında açıklamış olduğu “Ukrayna Eylem Planı” uzun vadeli işbirliğini öngörmekte, tam üyelik konusunu ele almamaktadır

d) Genel Ekonomik Durum

Dağıldığı yıl olan 1991’e kadar Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) Rusya’dan sonra en önde gelen ekonomik parçası olan Ukrayna Cumhuriyeti, kendinden sonra gelen cumhuriyetten dört kat fazla üretim yapardı. Sovyet tarım ürünlerinin dörtte birinin yetiştirildiği Ukrayna’daki çiftliklerde ayrıca diğer cumhuriyetlerin et, süt, buğday ve sebze ihtiyaçlarının önemli bir kısmı karşılanırdı. Benzer olarak, ağır sanayi için SSCB’deki diğer cumhuriyetlere büyük çaplı borular ve dikey sondaj makinaları gibi ürünler sağlanırdı. Zengin çiftlikleri, gelişmiş sanayi temeli, iyi yetişmiş işgücü ve sağlam eğitim sistemi ile Ukrayna önemli bir Avrupa ekonomisi olma potansiyeli taşımaktadır.

Aralık 1991’de bağımsızlık ilanını takiben, Ukrayna hükümeti fiyatların çoğunu serbestleştirmiş, özelleştirme için yasal çerçeveyi oluşturmuştur ancak hükümet içi reforma karşı yaygın direnişle karşılaşıldığı için reform çabaları hız kesmiştir. 1991-1999 yılları arasındaki 8 yıllık dönemde yaşanan ekonomik küçülme sonucunda üretim %40 oranında daralırken, vatandaşların hayat standardı ise %50’den fazla düşmüş ve yoksulluk yaygın hale gelmiştir.

Gevşek para politikaları, 1993 yılı sonunda enflasyonu hiperenflasyon seviyelerine çıkartmıştır. Enerji ihtiyacı için Rusya’ya bağımlı olan ve önemli yapısal reform eksikliği çeken Ukrayna ekonomisi bu yüzden dışsal şoklara karşı savunmasız kalmıştır.

Yıllık petrol ve doğal gaz ihtiyacının dörtte üçünü ithalatla karşılayan Ukrayna, 2005 yılı sonu 2006 yılı başında Rusya’yla yaşanan fiyatlandırma sorunuyla geçici bir gaz kesintisiyle karşı karşıya kalmıştır. Bunun sonucunda Rus gazı için ödenen fiyatı iki katına fırlamış ve bunun da Ukrayna ekonomisi üzerinde 1,4 ilâ 2,2 milyon dolarlık bir yük oluşturduğu ifade edilmiştir.

2000 yılından itibaren ekonomide yaşanan büyüme trendi sonucunda 2006 yılında ekonomik büyüme %6,8’e ulaşmıştır. Buna ek olarak, kişisel gelirlerde artış ile makro ekonomide istikrar gözlemlenmiştir. Sovyetlerin dağılmasını takip eden dönemde meydana gelen hiperenflasyon 2006 yılında %9’a kadar düşmüştür.

Ukrayna hükümet yetkilileri birçok gümrük ve vergi imtiyazını 2005 yılı Mart ayında yayımlanan bütçe yasasıyla kaldırmış, böylece Ukrayna’da daha fazla ekonomik aktiviteyi kayıtdışılıktan kurtarmıştır. Ancak hala yolsuzlukla savaş, sermaye piyasalarının geliştirilmesi ve ticari faaliyetler için yasal çerçevenin geliştirilmesi gibi konularda çalışmalar yapılması gereklidir. Ayrıca yapısal reformlar ve arazi özelleştirmeleri gibi politik olarak daha hassas konular hala sürüncemededir.

Özellikle IMF gibi yabancı kuruluşlar Ukrayna’yı reformların hızı ve kapsamını artırması için teşvik etmektedir. Dünya Ticaret Örgütü’ne girebilmek için Ukrayna 2006 yılında 20’den fazla yasa çıkartarak ticaret rejimini DTÖ standartlarına daha uyumlu hale getirmiştir.

2005 yılında Ukrayna’da GSYİH artış oranı %2,4 iken, 2006 yılında dünya çapında artan çelik fiyatları ve yurtiçi tüketimdeki artışla bu oran %6,8’e yükselmiştir. 2007 yılında ekonominin büyüyeceği düşünülmekte, ancak hükümetin vergi, ticaret ve gümrük imtiyazlarının yeniden uygulamaya koyma ve buğday ihracatını sınırlayıcı kotaları sürdürme planları uzun dönem büyümeyi tehdit edeceği düşünülmektedir.

Ukrayna para birimi olan Hryvnya 1996 Eylül ayında piyasaya arz edilmiştir. Ekonomik gelişme hala devam ederken Ukrayna’nın uzun vadede beklentileri piyasa reformlarının hızlandırılmasına bağlıdır. Ekonomisi halen aşırı devlet düzenlemeleri, yolsuzluk ve kanunların yürürlüğe konmasında yaşanan eksikliklerden olumsuz etkilenmektedir. Yolsuzluğa karşı hükümetçe adımlar atılmakta, KOBİ’lerin çoğu özelleştirilmektedir ancak yine de enerji ve telekomünikasyon gibi kilit sektörlerin yeniden yapılandırılması ve özelleştirilmesi ve tarım arazilerinin serbest satışını sağlamak için yapılacak çok iş vardır.

Ukrayna doğal kaynaklar açısından oldukça zengin bir ülkedir. Demir-çelik sanayiinde, dökme demir, çelik, çelik boru üretimi; kimya sanayinde ise mineral gübreler, kok ve sülfürik asit üretimi yapılmaktadır. İmalat sanayi üretiminde uçaklar, türbinler, metalurji ekipmanları, dizel lokomotifler ve traktörler yer almaktadır. Tarım ürünlerinden buğday, ayçiçeği tohumu ve şeker üretilmektedir. Ayrıca bünyesinde eski SSCB’nin uzay ve roket sanayinin önemli bir kısmını oluşturan sanayi temelini barındırmaktadır. Her ne kadar petrol ve doğal gaz rezervleri küçük de olsa, kömür, mineral yatakları gibi önemli enerji kaynakları vardır. Ayrıca Rus ve Hazar petrol ve gazının topraklarından geçmesiyle dünyada önemli enerji geçiş ülkelerinden bir tanesi olmuştur.

Ukrayna dış ticaret ve yatırımı destekleyen bir ülkedir. Dış yatırım kanunu iş ve toprakların yabancılarca satın almasına, gelir ve kârı kendi memleketine götürmelerine ve gelecekteki hükümetlerce mallarının kamulaştırılması durumunda tazminat almalarına izin vermektedir. Ancak Ukrayna’da karmaşık yasalar ve düzenlemeler, zayıf kurumsal yönetim, mahkemelerce borçlar hukukunun zayıf uygulanması ve özellikle yolsuzluk doğrudan yabancı yatırımların şevkini kırmaktadır. İşleyen bir sermaye piyasası olsa da küçük hissedarların haklarının korunmasında zayıf kalması portföy yatırımlarını önemli ölçüde sınırlandırmaktadır. Haziran 2007 itibarıyla Ukrayna’da doğrudan yabancı yatırım 21.2 milyar dolara ulaşmıştır. Ukrayna’da kişi başına düşen 447 dolarlık doğrudan yabancı yatırım, bölgedeki en düşük rakamdır.

İthalatında, özellikle enerji ithalatındaki rolleriyle başta Rusya ve Türkmenistan olmak üzere eski SSCB ülkeleri halen Ukrayna’nın önemli ticari partnerleridir. Günümüzde Ukrayna ticareti eskiye oranla daha çeşitlendirilmiştir. Ukrayna,  ihracatının üçte birini Avrupa’ya, dörtte birine yakınını ise Rusya Federasyonu ve BDT ülkelerine yapmaktadır.

Makine, teçhizat ve çelik, ihracatında önde gelen kalemlerdir. Ukrayna petrolünün %80’inden fazlasını ve doğal gazının %73’ünü ithalat yoluyla karşılamaktadır. Rusya, Ukrayna’nın bir numaralı petrol tedarikçisidir ve Rus firmaları Ukrayna’nın rafineri kapasitesinin büyük kısmının sahibi veya işleticisi durumundadır. Rusya’da devlete ait gaz tekeli olan Gazprom’un kontrolündeki boru hattıyla taşınan doğal gaz ithalatını, Rusya ve Türkmenistan’dan almaktadır. 2005-2006 döneminde gaz ithalatı ödemelerini takastan nakit ödemeye çeviren Ukrayna, aynı zamanında topraklarından Batı Avrupa’ya geçen transit Rus gazının boru hattını da kontrol etmektedir. Tedarikçi, taşımacı ve tüketici arasındaki bu karmaşık yapılanma, 2006 Ocak ayında Rusya’nın gaz tedarikini 3 gün süreyle kesme kararı dahil olmak üzere,  bazı gerilimlere yol açmıştır.

Ukrayna 1992 yılında IMF’ye üye olmuştur. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’na (EBRD) üye olan Ukrayna henüz DTÖ’ye üye değildir. Ukrayna hükümeti DTÖ üyeliğini 2007 yılı öncelikleri arasına almıştır. Mart 2005 itibarıyla 12 aylık 605 milyon dolarlık IMF stand-by anlaşmasını tamamlamıştır. IMF Ukrayna’ya mali disiplin ve özellikle emeklilik fonlarında yapısal reformlar önermiştir. Ukrayna,  Temmuz 2005’te Dünya Bankası’ndan reformları desteklemek, yatırım ortamını ve kamu yönetimini ve finansal yönetimi geliştirmek amacıyla 205 milyon dolarlık gelişme Politikası kredisi sağlamıştır. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’na, 2005 itibarıyla bir önceki yıla göre iki katına artırıp 530 milyon euroya çıkardığı proje harcamasıyla portföyünü 2.2 milyar euroya yükseltmiştir.

-          Ukrayna Pazarının Özellikleri

1997 yılında Rusya’da yaşanan ekonomik krizden fazlasıyla etkilenen Ukrayna pazarında kötü tablo 1999-2000 yıllarından itibaren değişmeye başlamıştır. Bu yıllarla beraber yavaş ama istikrarlı bir toparlanma içerisine giren Ukrayna’da makroekonomik rakamlarla beraber tüketici davranışlarında da değişiklik gözlemlenmiştir. Önceleri, satın alma gücünün çok düşük olması nedeni ile ucuz mallara yönelen ve bunu da ‘bavul ticareti’ yolu ile karşılayan halk, daha bilinçli bir tüketici hüviyeti kazanmaya başlamış ve henüz yerel tedarikçiler tarafından karşılanamasa bile daha kaliteli mal talebi piyasayı da etkilemiştir. Ayrıca, Ukrayna çapında toplam perakende satışlarda artışlar görülmüş ve perakende sektörü Rusya Federasyonu bünyesinde yaşanan genel ekonomik dalgalanmalardan giderek daha da az etkilenen bir hale gelmiştir.
Sovyetler Birliği’nin dağılmasını ve Ukrayna’nın bağımsızlığını kazanmasını izleyen dönemde, Türkiye’den bu ülkeye gönderilen kalitesiz ürünler ülke halkının tepkisini çekmiş, bu ise hem Ukrayna’daki Türk malı imajını olumsuz etkilemiş hem de gerçekten kaliteli imalat yapan ciddi markaların ve ihracatçıların piyasaya girişlerini güçleştirmiştir. İşte tüm bu gelişmelerin ışığında, gerek Ukraynalı tüketicilerin artan satın alma güçlerini de hesaba katarak gerekse Kiev ve Krakov gibi kentlerde peş peşe hizmete giren büyük alış veriş merkezlerini göz önünde bulundurarak, Ukrayna pazarı kalite açısından daha da özen gösterilmesi gereken bir pazar haline getirilmelidir.

-          Yıllara Göre Temel Ekonomik göstergeler

Kaynak: The Economist Intelligence Unit /Country by Country 2007

Yandaki tabloda da görülebileceği üzere; Ukrayna’da Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) 2002 yılından itibaren istikrarlı bir artış seyri izlemiştir.

Ukrayna’nın kişibaşı GSYİH miktarı, 2002 yılında 887 dolardan, 2006 yılı itibarıyla 2049 ABD dolarına ulaşmıştır.

Yıllara göre reel GSYİH büyüme oranlarına bakılacak olursa;  2002’de %5,2 olan büyüme oranı, 2004’te %12,1’e kadar çıktıktan sonra, 20005 yılında %3,7’ye düşmüş,  2006 yılında ise %6,8 olarak gerçekleşmiştir.

Ukrayna ekonomisi, 2002-2006 yılları arasında ihracat ve ithalatta önemli oranda artışlar gerçekleştirmiştir. Bu çerçevede ihracat 18.7 milyar dolardan 39.6 milyar dolara, ithalat ise  18 milyar dolardan 44.9 milyar dolara ulaşmıştır.

-          Dış Ticaret Mevzuatı

DTÖ ve AB standartlarına uymaya çalışan ve uluslararası ekonomik ve ticari kuruluşlara üye olma yolunda çalışmalarını yoğunlaştıran Ukrayna’da, geçmişte fazla devletçi ve reform karşıtı Parlamento ile hükümet arasındaki sorunlar nedeniyle dış ticaret rejiminde istenilen serbestliğe ulaşılamamıştır.

Sık sık yapılan mevzuat değişiklikleri, bazı lisans zorlukları, ürün kotaları, gümrük vergilerinin yüksekliği ve ithalatta alınan %20 KDV yabancı firmaların Ukrayna’ya yönelik ticaretini olumsuz etkilemektedir. Ancak, 2005 yılında Viktor Yuşçenko’nun Cumhurbaşkanı seçilmesi ile birlikte Ukrayna’da yatırım ortamının iyileştirilmesi ve kaçakçılık ile yolsuzluğun önlenmesine yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Bu çerçevede,  ‘Ukrayna Gümrük Tarifesi’nde Değişiklik Yapılması’na İlişkin Ukrayna Kanunu’ 25.3.2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Kanun uyarınca, Ukrayna’da üretilmeyen bazı tekstil ürünleri, ayakkabı, gıda, bazı ev aletleri, televizyon ekranları ile cep telefonlarının gümrük vergilerinde %50-100’ü aşan oranlarda indirim gerçekleşmiştir. Ancak, otomotiv alanında yerli sanayiyi korumak ve yan sanayi oluşturmak amacıyla otomotiv ve bazı otomotiv aksamlarında %15 düzeyinde olan vergi, 25.3.2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, %20 düzeyine çıkarılmıştır.

2006 yılında DTÖ standartlarına uyum amacıyla pek çok üründeki gümrük vergisi oranı düşürülmüştür. 2006 yılı itibariyle Ukrayna’da tüm ürünlerdeki ortalama gümrük vergisi %6,5’tir. Bu oran tarım ürünlerinde ortalama %13,8, sanayi ürünlerin de ise ortalama %4,4’tür. Petrol ürünlerinde ithal vergisi oranları geçmişte yüksek olmakla birlikte, 2005 yılı yazında yaşanan yakıt darboğazı sonucunda benzin ve dizel yakıt türlerindeki vergiler kaldırılmıştır.

Ukrayna’nın dış ticareti incelendiğinde SSCB’nin ayrılmasının ardından 15 yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen, eski SSCB ülkeleriyle olan ticaretin payının hala büyük olduğu gözlenmektedir. Ukrayna’nın enerji konusunda dışa bağımlı olması nedeniyle, ithalatının büyük bir kısmını Rusya Federasyonu ve Türkmenistan’dan ithal edilen ham petrol ve doğalgaz oluşturmaktadır. Rusya Federasyonu, Ukrayna’nın en önemli ticaret ortağı olma konumundadır.

Ukrayna’nın Rusya Federasyonu ve Beyaz Rusya ile yapmış olduğu özel anlaşma çerçevesinde, lüks tüketim vergisine tabi mallar hariç, söz konusu ülkeler menşeli ürünlerin ithalatında karşılıklı olarak gümrük vergisi alınmamakta, sadece KDV tahsil edilmektedir. Ancak, bazı mallar bu istisnalardan muaf bulunmaktadır. Bu mallar arasında beyaz şeker, etil alkol ve diğer alkollü içkiler, tütün veya tütün yerine geçen maddelerden yapılmış purolar, uçları açık purolar ve sigaralar yer almaktadır. Söz konusu muafiyet listesinde zaman zaman değişiklikler olabilmektedir. Ayrıca, canlı büyükbaş hayvanlar ile koyunlar, düveler, ayçiçeği ve kenevir tohumu, büyükbaş hayvan derisi ile koyun ve kuzu derisi, demir ve çelik hurdalarının Ukrayna’dan Rusya Federasyonuna ihracatında ihraç vergisi tahsil edilmektedir.

19 Eylül 2003 tarihinde Ukrayna’nın Yalta şehrinde Ukrayna, Rusya Federasyonu, Beyaz Rusya ve Kazakistan arasında Tek Ekonomik Alan Anlaşması imzalanmıştır. Ancak, Ukrayna bu anlaşma’ya DTÖ ve AB ile ilişkilerine zarar vermemesi amacıyla bazı çekincelerle imza atmıştır. Tek Ekonomik Alan, taraf ülkelerin kendi aralarında AB‘ne benzer bir yapılanmaya gitmelerini hedeflemektedir. Anlaşma’da öngörülen hedeflerin gerçekleştirilmesi için teknik çalışmalar sürmekle birlikte henüz tamamlanmamıştır. Ukrayna Tek Ekonomik Alan’ın bütün sınırlamalar ve muafiyetlerden arındırılmış serbest ticaret bölgesi olarak başlatılmasını istemekte, Rusya Federasyonu ise bunun, ancak Ukrayna’nın Tek Ekonomik Alan içinde tek bir para birimi gibi derin bütünleşme kriterlerini kabul etmesi halinde düşünülebilecek bir durum olduğunu ifade etmektedir. Ukrayna, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyeliğini hedefi çerçevesinde Tek Ekonomik Alan şeklindeki derin bütünleşme hedeflerine pek sıcak bakmamakla birlikte konjonktürel ve politik gelişmelerin Ukrayna’nın bu politikasında bazı değişikliklere yol açması mümkün bulunmaktadır.

Diğer taraftan, Avrupa Birliği ile Ukrayna arasında 9 Mart 2005 tarihinde mektup teatisi yoluyla imzalanan ve 31 Aralık 2006 tarihine kadar geçerli olacak olan anlaşma, Ukrayna menşeli tekstil ürünlerinin AB ülkelerine ihracatında kota uygulanmaması kararlaştırılmıştır.

Ukrayna Bakanlar Kurulu’nun, bavul ticaretini önlemek amacıyla 2001 yılında aldığı karara göre;

• Ukrayna vatandaşları ve yabancılar tarafından Ukrayna’ya getirilen, gerçek kişiler tarafından refakatli bagajda (sözlü şekilde beyan edilirse) ve refakatsız bagajda ve vatandaş adreslerine uluslararası posta gönderileri ile gönderilen gümrük değeri 200 Euro’yu ve ağırlığı 50 kg’ı geçmeyen malların, Ukrayna gümrük sahasına getirilmesi vergiye tabi bulunmamaktadır.
• Ukrayna’ya, gerçek kişiler tarafından, refakatli/refakatsız bagajla getirilen veya toplam gümrük değeri 1000 Euro’yu ve toplam ağırlığı 100 kg’ı geçmeyen uluslararası posta gönderileri ile gönderilen mallar, gerçek kişiler için belirlenen esaslara uygun olarak gümrük organlarında mecburi yazılı beyana, gümrük değerinin %20’si oranında gümrük vergisine, KDV’ye ve mevzuatta belirlenen durumlarda tüketim ve diğer vergilere tabidir.

Bavul ve kargo ticaretini düzenleyen Ukrayna Kanunu hala yürürlükte olmasına rağmen 2005 yılı başında yeni yönetimin iktidara gelmesi ile bu ticaret şeklinde sıkıntılar yaşanmaya başlanmıştır. Bunların temel nedeni, denetimlerin artırılması ve kaçak girişlerin en alt düzeye indirilmeye çalışılmasıdır. Bu önlemler neticesinde, bavul ticareti cazibesini büyük ölçüde yitirmiştir. Bu aşamada, Ukrayna devletinin direkt olarak bavul ticaretini kısıtlamak yerine gümrüklerdeki kontrollerin sıkılaştırılması yoluyla resmi ithalat ile bavul ticaretinin ithalat masraflarını birbirine yakınlaştırarak doğal bir süreç içinde kendiliğinden ortadan kaldırmaya çalıştığı düşünülmektedir.

Ukrayna, bazı tarım ve hayvancılık ürünleri ile madenler ve kimyasal maddelerde asgari ihraç fiyatı ve ön izin uygulamaktadır. 2 Ekim 1999 tarihinde alınan karar gereğince de ayçiçeği tohumu ihracında ihraç vergisi uygulanmaktadır. Söz konusu vergi Temmuz 2005 tarihinde %16’ya düşürülmüş olup; 2007 yılından başlamak üzere her yıl %1 oranında düşürülecek ve 6 yılın sonunda %10 olacaktır.

Ayrıca Ukrayna, 1 Ocak 2003 tarihinden itibaren hurda metal ihracatında ton başına 30 Euro ihraç vergisi uygulamaya başlamıştır. Ukrayna tarafından buna gerekçe olarak Ukrayna’dan büyük miktarda hurda metal ihracatı olması, buna bağlı olarak yerli üreticilerin zaman zaman hammadde sıkıntısı yaşamaları ve üretimin durma noktasına gelmesi gösterilmektedir. Başta Türkiye ve AB olmak üzere çeşitli ülkelerden gelen tepkilere rağmen hurda metalde ihraç vergisi uygulaması halen devam etmektedir. 2006 yılı sonunda çıkarılan bir yasa uyarınca söz konusu vergi 6 yıllık bir sürecin sonunda ton başına 10 Euro olarak uygulanacaktır.

Gümrük Danışma Bürosu: Ukrayna Devlet Gümrük Servisi’nin Kiev’de (Krasnoarmesykaya Cad. No: 106, 6 no’lu ofis) bir danışma bürosu bulunmaktadır. Bu büroya ilgili malların gümrük tarife istatistik pozisyonu ile başvuran kişilere 50 Hrvnya (yaklaşık 10 dolar) ücret karşılığında gümrük işlemlerine ilişkin temel danışmanlık hizmeti verilmektedir. Büronun telefonu 0038 044 252 88 34, çalışma saatleri ise 09:00 -18:00 arasıdır.

Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri

Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri

Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri

Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri

Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri

Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Departmanı Verileri

-          Ukrayna Mücevherat Pazarı

Baltık coğrafyasında, 46 milyona yaklaşan nüfusuyla, önemli bir pazar olan Ukrayna, Türk ihracatçıları için önemli bir potansiyele sahiptir. Taşlı ürünler de dahil olmak üzere 500 milyon dolara yaklaşan Ukrayna mücevherat pazarının, ülkemiz değerli maden ve mücevherat sektörü için önemi büyüktür.

Ukrayna’da, 2006 yılında 66,5 tonluk mücevherat üretilmiş olup, bunun %49,5’lik bölümü altından, %50,5’i ise gümüşten mamuldür. İthalatına bakılacak olursa, 2006 yılında resmi ithalat 7,5 ton olarak kaydedilmiştir. Bu miktarın 648 kilogramı altın, 6724 kilogramı ise gümüşten mamuldür.

Ukrayna’da altın mücevherat üretiminde en önde gelen firma, yıllık 90 milyon dolarlık iş hacmi olan Kiev Mücevher Fabrikası’dır. Bunu; Pivden –Zoloto, Lvov Devlet Mücevher Fabrikası, Zolotoi Vek, Baget Mücevher Fabrikası ve UVK Agat takip etmektedir.

Ukrayna’da gümüş mücevherat üretiminde en önde gelen firmalar ise Kiev Mücevher Fabrikası, Brus, Kharkiv Mücevher Fabrikası, UPK Agat’tır.

Son dönemde, Ukrayna başta olmak üzere, bölge genelinde mücevherat talebinde artışlar kaydedilmiştir. Özellikle Dünya Ticaret Örgütü üyeliği çerçevesinde önemli açılımlar gerçekleştiren Ukrayna ekonomisinin, önümüzdeki dönemde de büyümeye devam edeceği ve bölge çapında önemli bir Pazar haline geleceği uzmanlarca ifade edilmektedir.

-          Ukrayna ile Türkiye Arasında Yürürlükte Bulunan Anlaşma ve Protokoller

Türkiye ile Ukrayna arasındaki ticari ilişkilerin temel dayanağı, Türkiye ile Ukrayna arasında 4 Mayıs 1992 tarihinde imzalanan ve 20 Nisan 1994 tarihinde yürürlüğe giren Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşmasıdır.

Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Anlaşması, 30 Mayıs 1994 tarihinde Kiev’de imzalanmış ve 27 Ocak 1995 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

İlki 1991 yılı Mart ayı içinde dönemin Cumhurbaşkanı merhum Turgut Özal tarafından gerçekleştirilen Ukrayna’ya en üst düzeydeki resmi ziyaretler, müteakip yıllarda karşılıklı olarak devam etmiş ve gerek Cumhurbaşkanları gerekse Başbakanlar ve Bakanlar seviyesindeki resmi ziyaretler sırasında iki ülke yöneticileri siyasal, sosyal, askeri ve kültürel alanlarda olduğu gibi ticari ve ekonomik alanda da birçok anlaşma ve protokole imza atarak her alandaki işbirliğinin gelişebilmesi için yasal zemini oluşturmuşlardır.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Leonid Kuchma’nın 22-24 Kasım 2000 tarihlerinde Türkiye’yi resmi ziyaretleri sırasında; Türkiye-Ukrayna Ortak Bildirisi; T.C.Hükümeti ile Ukrayna Bakanlar Kurulu Arasında Nükleer Kazaların Erken Bildirimi ve Nükleer Tesislere İlişkin Anlaşma; Türkiye ile Ukrayna Arasında Hukuki Konularda Adli Yardımlaşma ve İşbirliği Anlaşması; T.C. Adalet Bakanlığı ile Ukrayna Adalet Bakanlığı Arasında İşbirliğine İlişkin Protokol; T.C. Sağlık Bakanlığı ile Ukrayna Sağlık Bakanlığı Arasında İlaç ve Ezcacılık Alanında İşbirliğine İlişkin Protokol; T.C.Hükümeti ile Ukrayna Hükümeti Arasında Askeri-Teknik Alanda Bilgi ve Belgelerin değişimi Anlaşması; T.C. Ulaştırma Bakanlığı ile Ukrayna Bilişim ve Haberleşme Devlet Komitesi Arasında Posta ve Haberleşme Alanlarında İşbirliği Anlaşması; Anadolu Ajansı (AA) ile Ukrayna Milli Haber Ajansı (Ukrinform-DİNAU) Arasında İşbirliği Anlaşması imzalanmıştır.

Bu çerçevede, Türkiye ve Ukrayna arasında ticari ve ekonomik alanda bugüne kadar imzalanan anlaşma ve protokoller aşağıda belirtilmiştir.

• Ticari İlişkilerin Geliştirilmesine Dair Protokol
• İş Konseyi Kurulmasına Dair Anlaşma
• Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması
• Teknik, Bilimsel ve Ekonomik İşbirliği Protokolu (Tarım Bakanlıkları arasında)
• Enerji İşbirliği Anlaşması
• Turizm Alanında İşbirliği Anlaşması
• Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Anlaşması
• Karma Ekonomik Komisyonu I, Dönem Toplantısı Protokolu
• TSE ve Ukrayna Devlet Standardizasyon, Metroloji ve Belgelendirme Komitesi Arasında İşbirliği Anlaşması
• Veterinerlik Alanında İşbirliği Anlaşması
• Ticari Deniz Taşımacılığı Anlaşması
• Hava Taşımacılığına İlişkin Protokol
• Hava Taşımacılığı Anlaşması
• Gümrük İşbirliği ve Karşılıklı İdari Yardıma İlişkin Anlaşma
• Gümrük Müsteşarlığı ile Ukrayna Devlet Gümrük Komitesi arasında Protokol
• Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması
• Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması
• İşadamları ve Kamyon/Otobüs Şoförleri için Müteaddit Vize Verilmesine Dair
• 20 milyon Dolar’lık Türk Eximbank Kredi Anlaşması
• Türkiye-Ukrayna Ortak Bildirisi (Cumhurbaşkanları arasında)
• Karma Ekonomik Komisyonu II. Dönem Toplantısı Protokolu
• Karma Ekonomik Komisyonu III. Dönem Toplantısı Protokolu
• Karma Ekonomik Komisyonu IV. Dönem Toplantısı Protokolu
• Türkeximbank ile Ukrayna Eximbank arasında Protokol (Ukrayna’ya yapılacak ihracatlarda kullanılmak üzere Türkeximbank tarafından 20 milyon ABD Doları tutarında kredi açılmasına yönelik)
• Türkiye-Ukrayna Ortak Eylem Planı

-          Ukrayna’ya Yapılacak İhracatta Dikkate Alınması Gereken Temel Noktalar

Ukrayna’da tüm sektörler gözönüne alındığında ticaret yapan firmaların genelde işletme sermayesinin düşük olduğu ortaya çıkmaktadır. Ukrayna içinde faaliyet gösteren toptancıların tercihi gümrüklenmiş malları almak, yani bir başka deyişle ihracatçının kendi bulunduğu yerde ithalat işlemleri ile uğraşmadan ithal ürünlere erişmektir. Ayrıca, toptancılar ve ithal mal satan Ukrayna firmaları, işletme sermayeleri az olduğu için, diğer ülkelerle karşılaştırıldığında, küçük partiler halinde mal almaktadırlar.

Ukrayna’ya ihracat yapmak isteyen firmaların öncelikle Ukrayna’daki çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren ithalatçı firma irtibat bilgilerini T.C.Kiev Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği internet sayfasından elde etmeleri yararlı olacaktır. Söz konusu firma listeleri sektörel ve ürün bazında elektronik ortamda tutulmaktadır. Firma listeleri, Türkiye’deki İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi’ne benzer şekilde faaliyet gösteren Ukrayna Devlet Uluslararası Mal Piyasalarını İzleme ve Araştırma Merkezi (Derzovnişinform)’nin hazırladığı Ukrayna’nın ithalatçı ve ihracatçı bilgi bankası adlı CD ile, fuar katalogları ve endüstriyel yayınlardan yararlanılarak oluşturulmaktadır.

İhracatı amaçlayan firmaların Ticaret Müşavirliği’nden aldıkları adreslere ürünlerini tanıtıcı Ruşça ya da Ukraynaca bir mektup göndermeleri ve bu mektubu yine aynı dillerde hazırlanmış kataloglarla desteklemeleri ilk irtibatın kurulmasında büyük önem taşımaktadır. Ukrayna’da resmi dil Ukraynaca olmakla birlikte ticari işlemlerde ve günlük hayatta Rusça kullanılmaktadır. İngilizce dilinin ticari iletişimde yeri pek bulunmamaktadır.

İhracatçı firmaların Ukrayna’da yerleşik firmalarla irtibat ile eşzamanlı olarak yapabilecekleri diğer bir faaliyet ise ürünleri ile ilgili milli katılım organizasyonu düzenlenen veya bireysel olarak Ukrayna’daki uluslararası fuarlara katılmaktır. Fuarlara katılım esnasında irtibat kurulan firmalar fuar standına davet edilerek ya da yerel firmalar ziyaret edilerek ticari ilişkilerin geliştirilmesi mümkün bulunmaktadır. Ancak, fuarlara katılımdan sonra veya firmalara eposta yoluyla ürün bilgisi gönderildikten sonra Ukrayna firmalarından hemen cevap alınamayabilmektedir. Bu konuda biraz sabırlı olunmasında yarar vardır.

İhracatçı firmaların ilk ihracat bağlantıları esnasında genelde küçük deneme miktarları ile pazara girmeleri, ticaret ortaklarının güvenilirliğini sınama ve pazarı daha iyi tanıyıp, malı ve satış şartlarını buna göre değiştirme imkânı verecektir.

Ukrayna’da ticaret yapan firmaların önemli bir bölümü akreditif kullanmak istememektedirler. Bu nedenle ithalatçının güvenilirliği önem kazanmaktadır. Ticaret Müşavirliği’nce, Müşavirliğe başvuran ihracatçı firmaların ihracat yapacakları firmaların bulundukları bölgedeki Ticaret ve Sanayi Odası’na üye olup olmadıkları, ilgili Odalar nezdinde araştırılmaktadır. Ancak, Ukrayna’da Odalara üyelik zorunluluğu bulunmadığından Odaların üye sayıları çok düşüktür. Ayrıca Odaların üyeleri arasında da ticari teamüllere uygun hareket etmeyen firmalar olabilmektedir.

Ukrayna pazarında kalıcı olmak isteyen ihracatçıların belli bir kaliteden ödün vermeden malı Ukrayna’da alıcılara teslim edebilmeleri rakiplerinin önünde yer almalarını sağlayacaktır. Bu nedenle, firmaların burada bir depo ve tanıtım mağazası kurarak ve göreceli olarak küçük miktarlarda alım yapan yerel toptancıların ya da perakendeci firmaların stok ve gümrükleme maliyetlerinin de bir kısmını üstlenerek, malları pazarlamaları uygun bir yöntem olacaktır. Rekabet nedeniyle karşılaşılması muhtemel sorunları en aza indirmek amacıyla özelikle aynı mal grupları yerine birbirini tamamlayan mal gruplarını üretip satan ihracatçıların Ukrayna’da ortak depo ve tanıtım mağazası kurmaları işletme maliyetlerini önemli oranda azaltacaktır.

Ukrayna pazarında, bavul ticareti ve kargo ticareti olarak adlandırılan ve uluslararası ticari temayüllerin dışında özellikle eski Sovyetler Birliği ülkeleri ile yapılan ticarette bu ülkelerin yapısından kaynaklanan ticaret şekilleri oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Bu ticaret şeklinin Ukrayna devletinin kararlarına bağlı olarak sınırlandırılma veya durdurulma olasılığı her zaman mevcuttur. Böyle bir durumda pazarı kaybetmemek için ihracatçı firmaların mevcut bulunan ileriye dönük pazarlama planlarını uygulamaya başlamaları çok önemlidir.

Ukrayna’da iş görüşmelerinin somut bir amacı olmalıdır. Bir başka deyişle yalnızca tanışmak amacı ile iş görüşmesi yapılması yerine bir görüşmenin amacı iş ile ilgili somut bir teklif getirilmesi olmalıdır. Görüşmelerde verilebilecek en iyi hediye ise gelinen ülkeye özgü bir hediyelik eşya olabilir.

Reklam konusunda en etkili araç televizyondur. Televizyonu gazete, sektörel dergiler, radyo ve billboard/metro reklamları izlemektedir. Internet kullanımı çok yaygın bulunmamaktadır.

Ukrayna’da ekonomik durumdaki küçük bir iyileşme bireylerin satın alma güçlerinin büyümesine yol açmakta ve tüketimi genel olarak harcanabilir gelirlerine bağlı olan bireylerin gelirlerindeki artış tüketime yönelerek ekonominin canlanmasını sağlamaktadır.

-          Ürün ve Hizmetlerin Pazarlaması:

Ukrayna’nın ticari altyapısı, bağımsızlığın kazanıldığı 1991 yılından itibaren hızla gelişmeye başlamıştır. Sovyetler Birliği dönemi boyunca ülkede batıda bilinen anlamıyla dağıtım ağı bulunmamaktaydı. Üreticiler, firmalar ve son kullanıcılar arasındaki ilişki kopmuştu. Sovyetler Birliğinin yıkılması varolan üretim ve dağıtım ağını da alt üst etmiş ve pek çok Ukraynalı tüketici boş raflarla ve temel malların yokluğuyla karşılaşmıştır. Bu durum piyasa mantığına göre çalışan üretim ve dağıtım sisteminin oluşmasına neden olmuştur.

Devlete ait mağaza ve şubelerin özelleştirildiği ve üreticilerin ithal edilen malların büyük bir kısmını iç piyasaya sunan toptancılarla doğrudan ilişki kurma şanslarının yaratıldığı günümüzde, ihracatçı firmalar için, ithal edilen mallara sertifikasyon ve lisans prosedürlerini sağlayan toptancılarla doğrudan ilişki kurmalarında büyük yarar vardır. Ukraynalı bir ticari firma ile joint venture kurulması doğrudan satış için bir alternatiftir. Partner firma araç, ürün ve uygun eğitimli yerel işçilerin temini için gerekli olmaktadır. Ancak, Ukrayna mağazalarında joint venture yoluyla satılan malların oranı çok küçüktür.

1-Yerel Ortak ve Temsilci

Diğer yabancı ülkelerde olduğu gibi, yerel bir ortak ya da temsilci ile çalışmak kayda değer bir öngörü ve ticari tecrübe sağlamaktadır. Yerel bir temsilci, özellikle güçlü bir ticari bilgi ağının mevcut olmadığı gelişmekte olan ülkelerde çok daha yararlı olmaktadır.

2-Doğrudan Pazarlama

Doğrudan pazarlama, Ukrayna’da yeni bir kavramdır. Ülkede doğrudan pazarlamanın gelişiminin önündeki en önemli engel, hemen hemen tüm işlemlerde nakit kullanılıyor olmasıdır. Doğrudan pazarlama yönteminin geliştirilmesi ve detaylandırılması için Ukrayna dilinde hazırlanmış promosyon ürünleri kullanılmalıdır. Sanayi ürünlerinde pazarlama, büyük ölçüde distribütör büyük mağazalar, sergiler, ticari fuarlar, son kullanıcıya postalanan kataloglarla yapılmaktadır. Sanayi ürünleri piyasası büyük bölümü itibariyle yabancı krediye bağımlıdır ve bu piyasada ticaretin artırılması için barter (takas) işlemlerinin yapılması gerekebilir.

-          Satış Teknikleri:

Ukrayna piyasasına girmeden önce her Türk firması Ukraynalı tüketicilerin zihinlerine işlemiş olan iki çelişkili inancın farkında olmalıdır. İlki batı ürünlerine olan ilgi ve istek, ikincisi ise yerli ürünlerin daha fazla güvenilir olduğu inancıdır. İkinci inançtaki olumsuz kanaatin nedeni orijini belli olmayan, kalitesiz ithal malların ülkeye fazlaca girmesidir. Ortalama bir Ukraynalı tüketiciyi bilgilendirmek ve güven oluşturabilmek için reklam ve promosyon uygulamalarının gerçekleştirilmesi gereklidir. Tüketici güveni, ambalaj üzerinde ürün içerik listesi ve ürün tanımına yer verilmesi, garanti hizmetinin sağlanması gibi yöntemlerle sağlanmalıdır.

Türk mallarını Ukrayna’da pazarlamada etkili olabilecek faktörlerden birisi temsilci ve distribütörün iyi seçilmesidir. Ukraynalı partner ile uzun dönemli bir ticari ilişki kurulmak isteniyorsa, Ukraynalı ticari partner ve onun işi hakkında bilgi sahibi olmak faydalı olacaktır. Ülkedeki yerel firmalar Türk mallarının pazarlanabilirliğini ciddi olarak etkileyecek olan yüksek karlılık prensibi üzerine kuruludur. Ukrayna pazarı ile ilgilenen firmalar, olumlu sonuçlar elde edebilmek için Batı ve Orta Avrupa’da uyguladıkları satış tekniklerini kullanmak yerine esnek ve işbirlikçi bir politika izlemelidirler.

Yerel bir firmanın borçlanma ve kredi kullanma imkânı, yüksek faiz oranları ve kısa vadeli paraya olan talebin fazlalığı nedeniyle oldukça sınırlıdır. Yeni ürünlerin tanıtımı ve personelinin eğitimi için gerekli parayı harcamaktan kaçınan, orta büyüklükteki Ukraynalı firmalarla iş yapabilmek için onlara esnek bir kredi politikası sunmak önemlidir.

-          Ürün Fiyatlandırması

Yüksek gümrük vergisi oranları, katma değer vergisinin varlığı ve batı yapımı ürünlerin satıldığı mağazaların az sayıda olması nedeniyle, Ukrayna pazarında fiyatlar yüksek seviyede bulunmaktadır. Piyasaya Çin, Ortadoğu ve eski Doğu Bloku ülkelerinden düşük kaliteli ucuz mallar akın etmektedir. Ancak yüksek fiyatlara rağmen bireylerde kaliteli malları almak için büyüyen bir eğilim vardır. Batı yapımı, kaliteli malların satışını yapan firmaların çoğunluğu fiyatları yüksek tutabilmektedir. Çünkü, bu firmalar elit tüketicilere, ülkedeki yabancılara ve yeni yeni ortaya çıkan zenginlere yönelik satış yapmaktadır. Bu yüksek karlılık, kaliteli malları pazarlayabilme imkânını ciddi şekilde artırmaktadır.

İhracatçı firmalar, fiyatları belirlerken Ukraynalı bir tüketicinin ortalama satın alma gücünü de dikkate almalıdırlar.

Fiyatlandırma politikasını oluştururken firmalar, kullanıcılar arasındaki yaş ve bölge farkını da dikkate almalıdırlar. Batı mallarına talep büyük ölçüde genç nesilden gelmektedir. Batı ekonomilerinde görülen eğitimli insan ile kaliteli mal talebi arasındaki korelasyon, birçok eğitimli insanın düşük gelir grubunda bulunmasından ötürü Ukrayna’da geçerli değildir. Ayrıca, batıda üretilen tüketim mallarının fiyatlandırılmasında pek de göz önünde bulundurulmayan bölgesel farklılıkların dikkate alınması gereklidir. Örneğin; Kiev’de çeşitli mamulleri bulmak mümkünken, daha uzak bölgelerde böyle bir imkan yoktur. Dolayısıyla, Kharkiv, Dnipropetrovsk, Donetsk, L’viv ve Zaporizhzhya şehirleri Ukrayna ile ticaret hacimlerini artırmak isteyen ihracatçılar için potansiyel oluşturmaktadır.

-          Satış Sonrası Hizmetler

46.3 milyon kişilik nüfusu ile Ukrayna, gelecekte Avrupa’nın en önemli pazarı haline gelebilecek potansiyele sahiptir. Ukrayna pazarı doymamış yapısından ötürü firmalara önemli fırsatlar sunmaktadır. Böyle bir pazarda başarılı olmak için, firmalar satış sonrası hizmetler ve tüketici desteği konusuna özen göstermelidirler. Kaliteli mal ve tüketici desteği hizmetlerine yönelik giderek artan talep, firmaları satış sonrası servis, taksitli ödemeler ve diğer satış hizmetlerini sağlamaya zorlamaktadır.

Ukrayna pazarında başarılı olmanın anahtarı, satılan mallar için satış sonrası destek merkezleri ağı kurmaktır. Ev alet ve gereçleri, telekomünikasyon araçları, tüketim malları da dahil birçok endüstride bu merkezlere sahip olunması özel önem arz etmektedir.

-          Ukrayna Pazarındaki Zorluklar

Ukrayna, bu ülke ile iş yapmak isteyen girişimciler açısından pek çok fırsatla birlikte çeşitli risklerin de bulunduğu bir ülkedir. Bu pazarda karşılaşılabilecek iki temel riskten söz edilebilir; ticari ve yasal riskler. Risklerin çoğu, yasal izinlerle ilgili ve uygulamada karşılaşılan risklerdir. Ukrayna yasa, kural ve düzenlemelerine ilişkin yorumlardaki farklılıklar bireylerin bu düzenlemeleri anlamalarını hemen hemen imkânsız kılmaktadır. Bu nedenle, Ukraynalılar veya Ruslar dahi yasal geçerliliği olan bir kontrat düzenleyebilmek için çoğu zaman bir avukat ya da muhasebeciye ihtiyaç duymaktadırlar.

-          Genel Değerlendirme ve Sonuç

Önümüzdeki dönemde Ukrayna’da iş ortamında; özellikle finansman vergileri, özel teşebbüs ve rekabet politikaları açısından önemli gelişmeler kaydedilmesi beklenmektedir. Yapısal reformlar, deregülasyon ve liberalizasyon Ukrayna’nın Dünya Ticaret Örgütü üyeliği ve Avrupa Birliği ile ilişkilerin derinleştirilmesi için önkoşullardan bazılarıdır. Ancak politik istikrar, yönetim kapasitesi ve yasama etkinliğinde gözlenen eksiklikler, Ukrayna’da iş yapmayı zorlaştıran etmenlerden bazılarıdır.

Bağımsızlıktan itibaren yapısal reform hızının düşük seyretmesi yüzünden, Ukrayna ekonomisi, dış ticaret hadlerinde görülebilecek değişimlere karşı savunmasız kalmaya devam etmesi beklenmektedir, bu çerçevede 2008-2009 yıllarında küresel çelik fiyatlarında gözlenmesi beklenen düşüşlerin,  anılan ülke ihracatını olumsuz etkileyeceği, düşük büyüme hızına bağlı olarak cari işlemler açığının artacağı düşünülmektedir. Buna karşı iç talebin canlılığını koruması ile yıllık reel GSYİH artış hızının %5 – %6 civarında olması beklenmektedir. Enerji fiyatlarındaki artışın devam etmesi durumunda enflasyonda sorunlar yaşanacağı, ancak Ukrayna Merkez Bankası’nın kuru sabit tutması yoluyla dış borçların göreli olarak düşük seviyede tutulacağı ve bütçe açıklarının kontrol altında tutulacağı düşünülmektedir.

Özellikle yaygın tüketici talebinin, çevresindeki ülkelere göre oldukça düşük seyrettiği bilinen Ukrayna’da, önümüzdeki dönemde ürünlerini tüketici ihtiyaçlarına ve özeliklerine göre uyarlayabilecek firmaların başarılı olacağı uzmanlarca ifade edilmektedir. Maaşlarda, harcanabilir gelirde ve şehirli orta sınıfta görülen gelişmelere karşın, halkın büyük kısmının yoksulluk sınırı altında olduğu Ukrayna’da hane halkı gelirinin uluslararası standartlara göre oldukça düşük seyrettiği yabancı yatırımcılarca dikkate alınması gereken bir faktördür.

Öte yandan, Ukrayna’da kayıtdışı ekonominin, kayıt altındaki ekonominin yarısı kadar bir büyüklüğe sahip olduğu ifade edilmektedir. Bu yüzden, GSYİH ve sanayi üretimi rakamları kayıt dışı mal ve hizmet üretimini içermemekte ve ekonomi, resmi verilerde açıklanan durumdan daha iyi bir performans sergilemektedir.

Tarım ürünleri ticareti, gıda işleme, paketleme sektörleri büyüme potansiyeli olan alanlardır. Ancak, bu potansiyel hükümetin tarım kesimindeki özelleştirme politikasına gereken ciddiyeti göstermesine ve özelleştirmenin hızla gerçekleşmesine bağlıdır. Enerji sektörü de yüksek derecede yatırım ve ticaret potansiyeline sahip bir başka sektördür. Bu sektördeki yeniden yapılanma ve özelleştirme gerçekleştirildiğinde, elektrik enerjisi alanında fırsatlar çarpıcı hale gelecektir. Yüksek teknoloji, telekomünikasyon, software alanları da diğer önemli gelişme potansiyeli olan sektörlerdir. Büyüyen ekonomilerin bir diğer karakteristik özelliği inşaat sektöründeki gelişmedir. Yeni binaların yapılması ve eski binalardaki onarım faaliyetleri, kaliteli inşaat ürünleri, onarımda kullanılan el cihazları gibi ürünlere olan talebi artırmıştır.

Ekonomik ve ticari alanda dünya piyasaları ile entegre olma yolunda ciddi adımlar atma sürecini başlatan Ukrayna, geniş iç piyasası,  iyi eğitilmiş insan gücü ve coğrafi pozisyonuyla  en kısa sürede ekonomik ve yapısal sorunları aşabilecek ve gelişmişlik açısından Avrupa’nın sayılı ülkeleri arasında yerini alabilecek altyapıya sahiptir. Ancak, dış ticarette karşılaşılan had safhadaki bürokratik işlemler, bu sürecin hızlı gelişmesi önündeki en büyük engeli oluşturuyor. Ukrayna’nın, bu engellerin kaldırılması için gerekli radikal tedbirleri alma kararlılığını ve cesaretini göstermesi halinde, gelecekte bölgenin en güçlü devletlerinden biri olması beklenmektedir.

Ukrayna’nın yabancı yatırımlara ihtiyaç duyduğu pek çok alanda, Türk girişimcileri ile Ukraynalı firmalar arasında işbirliği imkânları mevcuttur. İki ülke arasındaki teknik ve bilimsel işbirliğinin geliştirilmesinin de, uzun dönemde ticari ve ekonomik ilişkilerimize çok büyük katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Bu çerçevede, Türk firmalarının Ukrayna pazarına daha ciddi şekilde yönelmeleri, ofis ya da mağaza açarak satış ve dağıtım zincirleri oluşturarak ve hatta Ukraynalı firmalarla ortak yatırıma giderek bunu gerçekleştirmeleri her iki ülke çıkarları açısından oldukça önemlidir.

İŞADAMLARIMIZIN PAZARDA DİKKAT ETMESİ GEREKENLER

Vize:

Ukrayna Türk vatandaşlarına vize uygulamaktadır. Turistik, ticari, özel ziyaret, öğrenci, kültür, imigrasyon, transit, bilimsel ve taşımacı vizeler verilmektedir. Vize başvuruları, cumartesi ve pazar günleri dışında her gün saat 9.30 ile 12.40 arasında kabul edilir. Evrakların iadesi saat 16.30 ile 17.30 arasında yapılır. Vize rejimine ilişkin en güncel bilgiler Ukrayna’nın Türkiye’deki Büyükelçiliği’nden alınabilir (http://web.ttnet.net.tr/users/ukremb/)

Genel

Ukrayna’da iş ilişkileri kişisel ilişkilere dayanmaktadır. Bu yüzden güven ve dostluğa dayalı bir ilişki oluşturmak için gayret ediniz.

İş görüşmelerinde resmi kıyafet giyilir. Kartvizitin bir tarafının Ukraynaca diğer tarafının İngilizce olması tercih edilir. Tokalaşırken eldiven çıkarılır, kapıda iseniz elinizi eşik üzerinden uzatmayın. Yemek yerken, sigara içerken karşıdaki insanlara teklif etmeyi unutmayınız.

Hediye olarak ülkede zor bulunan batıya has ürünler takdirle karşılanmaktadır. Kravat, buna ilaveten çakmak, kırtasiye malzemeleri ve pahalı olmayan saatler çok uygun hediyelerdir.

Eğer birinin evine davet alırsanız çiçek, alkollü içecekler veya gıda ürünlerinden birini götürebilirsiniz.

Mesai Saatleri ve Günleri

Pazartesi-Cuma

Haftalık Çalışma Saati (Ortalama)

Haftalık çalışma süresi 40 saattir. Bunun üzerindeki çalışma fazla mesai olarak kabul edilmektedir. Yıllık fazla çalışma süresi 120 saati aşamaz ve bir çalışan üstüste iki gün 4 saatten fazla fazla mesaiye kalamaz. Fazla mesai ücreti normal saat ücretinin %200’üdür.

Zaman

Ukrayna (GMT+ 2) saat dilimindedir, yani Türkiye ile aynı saati kullanmaktadır.

İklim:

Kuzey iklim alanının ortasında yer alan Ukrayna’da dört mevsim de yaşanmaktadır. Ülkenin güney sahillerini oluşturan Kırım bölgesi Akdeniz iklimi özelliklerine sahiptir. Kiev’de yıllık ortalama sıcaklık 7,2 °C, m²’ye düşen yağış miktarı ortalama 600 mm’dir. En soğuk ay           –5,8°C ortalamasıyla Ocak, en sıcak ay 19,3 °C ortalamasıyla Temmuz’dur.

Resmi Tatiller

1-2 Ocak :Yeni Yıl Tatili

7 Ocak :Noel (Ortodoks Kilisesi Takvimine göre)

8 Mart :Dünya Kadınlar Günü

17-19 Nisan :Paskalya (Ortodoks Kilisesi Takvimine göre)

1-2 Mayıs :İşçi Bayramı

9 Mayıs :Zafer Günü

24-25 Mayıs :Holy Trinity (Ortodoks Kilisesi Takvimine göre)

24 Ağustos :Ukrayna Bağımsızlık Günü

31 Aralık :Yeni Yıl Arifesi

YARARLI ADRESLER

T.C. Kiev  Büyükelçiliği – Ticaret Müşavirliği

18, Arsenalna Str. 01901

Kiev / UKRAINE

Tel: +380 44 284 83 17

Fax:+380 44 285 24 16

E-mail: dtkiev@binet.com.ua

Ukrayna’nın Çeşitli Bakanlıklar Ve Devlet Kuruluşları

Dış Ekonomik İlişkiler Bakanlığı

Lvivska Square, 8 254655 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 226 27 33

Faks: 38 044 212 52 38

Ekonomi Bakanlığı

Grushevskogo Str. 12/2 252001 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 293 06 83

Faks: 38 044 293 63 71

Maliye Bakanlığı

Grushevskogo Str. 12/2 252008 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 293 41 37

Dış İlişkiler Bakanlığı

Mikhailovskaya Square 1, 2522018 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 212 82 86

Tarım Bakanlığı

Khreschatik Str. 24, 252001 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 266 34 66

Faks: 38 044 229 57 86

Ulaştırma Bakanlığı

Schorsa Str. 7/9, 252006 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 266 22 04

Faks: 38 044 268 22 02

Çeşitli Devlet Kuruluşları ve Uluslararası Kuruluşlar

Devlet Gümrük Komitesi

Dekthyareskaya Str. 11, KİEV-UKRARAYNA

Tel: 38 044 274 82 81

Faks: 38 044 274 82 81

Devlet Mülk Fonu

Kutuzova Str. 18/9, 252133 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 295 12 74

Faks: 38 044 296 69 84

Ukrayna Sanayi ve Ticaret Odası

33 Vul, Veylka Zhytomyrska 25 254655 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 229 73 94

Faks: 38 044 212 33 53

Ukrayna Merkez Bankası

Institutskaya U1, 9 252007 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 293 42 64

Faks: 38 044 293 16 98

Dünya Bankası Temsilciliği

Shovkovichne Str. 26, 2-3 K. 25024 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 293 40 45

Faks: 38 044 293 42 36

Avrupa Kalkınma ve İmar Bankası

Lypska Str. 5 No: 407 KİEV-UKRAYNA

Tel: 38 044 293 40 45

Faks: 38 044 293 42 36

1. GENEL BİLGİLER

Tablo 1

1. 2. İDARİ YAPI:

BAE, 2 Aralık 1971 tarihinde kurulmuştur. Başkent Abu Dhabi’dir. Yedi Emirlikten meydana gelen bir Federasyon’dur. Bağımsızlık öncesinde, Aşiretler Devleti (Trucial States) olarak tanınan ülke 1971 yılına kadar İngiltere’nin himayesinde varlık göstermişir.

BAE Anayasası’na göre yürütme; Yüksek Konsey, Bakanlar Kurulu ve Federal Ulusal Konsey’den meydana gelmektedir.

En üst siyasi otorite olan Federal Yüksek Konsey (Supreme Council) 7 Emir’den oluşmaktadır. Federal yasaları onamakta, üyeleri arasından Devlet Başkanını ve Başbakanı seçmektedir. Abu Dhabi Emiri Devlet Başkanı, Dubai Emiri ise Devlet Başkan Yardımcısı ve Başbakan olmaktadır. Hükümet 21 üyeli olup, bakanlar Emirlik aileleri üyeleri arasından seçilmektedir.

Federal Ulusal Konsey’in 40 üyesi; 7 Emir tarafından iki yıllık dönem için atanmaktadır. Konsey’de Bakanlıkların politikaları tartışılmakta ve alınması gereken önlemler hakkında üyeler görüş ve tavsiyelerini dile getirmektedir. Hükümet tarafından hazırlanan federal yasa tasarılarını mütalaa etmekte ve önerilerini bildirmektedir. Ancak veto yetkisi bulunmamaktadır. Danışma organı statüsündedir. Konsey’in üyeliklerinin yarısı için 16 Aralık 2006’da sınırlı bir seçmen grubuyla yapılan seçimler ülkedeki bir ilki oluşturmuştur.

3. SOSYAL YAPI

Tablo 2

BAE Nüfus Dağılımı

Dubai Al Maktoum ailesi, Abu Dhabi’deki Al Nahyan ailesinin mensubu bulunduğu Beni Yas aşiretinin bir dalıdır.

Toplam nüfusun yaklaşık %80’ini yabancılar (Hindistan, Pakistan, Bangladeş, Sri Lanka, Filipinli vs.) oluşturmaktadır. BAE’de bulunan yabancı ülke vatandaşlarının tahmini sayıları aşağıda sunulmaktadır.

Tablo 3

BAE Nüfus Yapısı

BAE’de istihdam edilen kişi sayısı toplam 2.459.000’dir. İşgücü açığını ülkeye göç eden Hint Yarımadası (Hindistan, Pakistan, Bangladeş, Sri Lanka), uzak doğu (Çin, Filipinler, Endonezya) ve diğer arap ülkeleri insanlarıyla karşılamaktadır. Yabancı işçiler için çalışma vizesi (employment visa) düzenlenebilmesi için işveren Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı’nda dosya açtırmaktadır. Ülkeye giriş vizesini (entry visa) alan yabancı işçi BAE’ye vardığında öncelikle işverenle çalışma kontratı imzalaması gerekmektedir.

Ayrıca ülkede kayda değer sayıda İngiliz, G. Afrika, Alman ve ABD vatandaşı da yaşamakta, iş dünyasında önemli üst düzey görevlerde bulunmaktadırlar. Bu kapsamda, 132 bin civarında İngiliz yaşadığı bilinmektedir. BAE’ye giriş yapılabilmesi için ülkeye gelmeden önce giriş-vizesi alınması gerekmektedir. Vize alınabilmesi için ülkedeki belirli otellerin veya tur şirketlerinin sponsorluğuna ihtiyaç duyulmaktadır.

BAE’nin resmi dili Arapça olmakla birlikte, ülkede iş ve ticaret hayatı ile günlük alış veriş sırasında İngilizce çok yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Hafta sonu resmi tatil günleri cuma ve cumartesidir. Bankalar Cumartesi günü de açıktır. Özel sektör firmaları ve esnaf Cuma günü haricinde 08.00-13.00 ve 16.30-19.30 arasında faaliyet göstermektedir. Büyük alışveriş merkezlerinde 10.00-22.00 arasında alışveriş mümkündür.

1. 4. MALİ YAPI:

BAE’de gelir, kurumlar, katma değer, tüketim vergileri gibi kamu maliyesinin klasik gelir kalemleri  bulunmamaktadır. İstisnai olarak; yabancı bankalar ve petrol şirketleri karları üzerinden %20 oranında vergiye tabidirler. Özel denetim şirketleri dışında mali kayıt sistemi ve piyasa fiyat kontrol mekanizması yoktur. Yakın bir gelecekte katma değer vergisinin yürürlüğe konulması yönünde IMF’nin tavsiyeleri ışığında çalışmalar yapıldığı basın haberlerinde yer almaktadır.

Abu Dhabi Hükümetinin gelirlerinin yüzde 90’ınını petrol, Dubai’nin gelirlerinin yüzde 95’ini ticaret ve turizm oluşturmaktadır. Dubai Hükümeti kendi kurduğu firmalar eliyle bizzat ticaret yapmakta piyasanın kontrolünü elinde tutmaktadır. Ayrıca, serbest bölge ve limanlar işletme gelirleri, yabancılara gayri menkul satışları, bankacılık ve finans gelirleri, uluslararası yatırımlarından elde ettiği gelirleri vardır.

İthalatta gümrük vergi oranı CIF bedeli üzerinden %5’dir. Bazı gıda ürünleri ve yaş meyve-sebze türleri ile tıbbi malzeme ithalatı gümrük vergisinden muaftır (www.dxbcustoms.gov.ae). Alkollü içecekler ve sigara ithalatı ise sırasıyla %50 ve %100 oranında gümrük vergisine tabidir. Doğal taşlarda da gümrük vergisi %5 olarak uygulanmaktadır.

5. EKONOMİK YAPI:

Geleneksel Yapı:

Petrolden önceki geleneksel ekonomik faaliyeti inci avcılığı ve hurma ticareti, balıkçılık ve el sanatları oluşturmuştur.  BAE’yi oluşturan her bir Emirlik, nüfusu, doğal kaynakları ve yerleşim alanlarına göre farklılık gösteren ticari ve ekonomik yapı içindedirler.

Petrol ve Doğalgaz :

BAE, toplam 97,8 milyar varil rezerv ile dünya petrol rezervinin %10’una sahiptir. OPEC içindeki dördüncü büyük petrol üreticisidir. Günlük petrol üretimi yaklaşık 2,5 milyon varildir. 2007 yılına kadar 3 milyon varile çıkarmayı planlamaktadır. Petrol rezervlerinin yaklaşık %94’üne Abu Dhabi (92,2 milyar varil), %4’üne Dubai (4 milyar varil) ve %1’ine de Sharjah Emirliği (1,5 milyar varil) sahiptir. Ras Al Khaimah Emirliği’nde de bir miktar petrol rezervi bulunmaktadır.

Dünyanın en büyük beşinci doğalgaz kaynaklarına (212 Tcf) sahiptir. Ülke rezervleri; Abu Dhabi (196 Tcf), Sharjah (10,7 Tcf), Dubai (4,1 Tcf) ve Ras Al Khaimah (1,1 Tcf ) emirliklerinde yer almaktadır. Petrol ve doğalgazın en önemli müşterisi Japonya’dır.

Milli Gelir (GDP-GSYİH):

BAE kurulduğu 1971 yılından bu yana izlediği politikalar ile doğal kaynaklara bağımlı olmayan bir ekonomi yaratmak yönünde çaba göstermektedir. Petrol güdümlü başlayan kalkınma özellikle Dubai’de, yerini ticaret, finans ve turizm gibi hizmet sektörlerine bırakmıştır.

Petrol kaynakları açısından zayıf olan Dubai ve diğer Kuzey Emirliklerinin en önemli gelir kaynağı ticaret ve bu kapsamda re-export’tur.

2003 yılında 80 milyar dolar olan milli gelir, 2004 yılında 103 milyar Dolar, 2005 yılında 132 milyar dolar, 2006 yılında 163 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu kapsamda ülkenin kişi başına milli geliri, ülkede yaşayan yabancılar ve artan nüfus hesaba alındığında, 39 bin Dolar seviyesindedir. 2005 yılı petrol dışı milli gelir içinde; imalat (%19), perakende ticaret (%17) emlak (%11) ve inşaat (%11) sektörleri ilk sıraları paylaşmaktadır. Ulaşım, depolama ve iletişim sektörünün payı ise toplam %10 civarındadır.

Dubai Hükümeti, Dubai’nin 2005 ve 2006 yılı milli gelirini sırasıyla 37 milyar ve 46 milyar dolar olarak açıklamıştır. Bu çerçevede ülke milli gelirinin %28’lik kısmı Dubai’ye aittir. Dubai milli gelirinin %95’lik kısmı ise ticaret, finans ve turizme dayanmaktadır. Dubai milli geliri içinde petrolün payı %5 civarındadır.

Petrol ve doğalgaz rezervlerinin yaklaşık %95’ine sahip olan Abu Dhabi Emirliği ise, ülke milli gelirinin %60’lık kısmını oluşturmaktadır.

Enflasyon:

Ekonomi Bakanlığı’na göre enflasyon 2004 yılında %4, 2005 yılında %7 ve 2006 yılında ise %9,3 civarındadır. Enflasyonun tespitinde, belirli bir ürün sepeti uygulaması bulunmadığı dikkati çekmektedir. Ayrıca, tüketici ve toptan fiyat ayırımı yapılmamakta, oran dönemler itibarıyla değil yıllık olarak açıklanmaktadır.

Enflasyonun yükselmesindeki başlıca nedenler arasında, dolar-dirhem paritesinin 1980’lerden bu yana sabit tutulması ve Doların Euro ve diğer bazı uzak doğu para birimleri karşısında değer kaybetmesi, ekonominin ithalata dayanması yer almakta olup, esasında “ithal” enflasyon yaşanmaktadır. Zira, petrol ve doğal gaz satışı ABD Doları ile yapılmakta, buna karşılık ithalatın büyük bir bölümü dolara karşı yüzde 30 değer kazandığı açıklanan Euro ve diğer para birimleriyle gerçekleştirilmektedir. Nüfus ve talep artışı bir diğer etkendir.

Döviz Kuru:

Dolar’ın değeri 1980’li yıllardan itibaren 3.671 Dirhem olarak sabit tutulmaktadır. MB faiz oranları da ABD Merkez Bankası faiz oranlarına endekslidir. IMF’ye göre, 2003 yılında 15 milyar dolar olan Merkez Bankası rezervi, 2004 yılında 18 milyar dolar civarındadır.

Kara Paranın Önlenmesine İlişkin Mevzuat kapsamında ülkeye getirilen 10,800 Doları aşan döviz ile 545 doları aşan havaleler bildirime tabidir. Ayrıca bankalar ve finansal kuruluşlarca 54 bin doları aşan tüm işlemler Merkez Bankasına rapor edilmesi gerekmektedir.

Dış Ticaret :

Abu Dhabi’ye göre petrol kaynakları yok denecek kadar az olan Dubai ve diğer Kuzey Emirlikleri ekonomik ve ticari faaliyetlerini re-export ağırlıklı yürütmektedir. Geleneksel re-export pazarları ise İran ve Hint Yarımadası ile diğer körfez ülkeleri ve Doğu Afrika bölgesidir. Re-export işlemlerinin %80’i Dubai üzerinden gerçekleşmektedir.

Ülkenin en büyük tedarikçisi Çin ve Japonya ile AB ülkeleridir. İran, Hindistan, Irak, Doğu Afrika ve diğer Körfez ülkeleri ise önde gelen alıcı pazarlarıdır.

İmalat Sektörü

İmalat sektöründe faaliyet gösteren firmaların çoğunluğu orta ve küçük ölçekli işletme düzeyindedir. Serbest bölgeler sektörün gelişmesinde öncü role sahiptir. İmalat tesisi sahipliği açısından Dubai, Sharjah, Ajman ve Abu Dhabi ilk dört sırayı paylaşmaktadır.

İmalat tesislerinde gıda ve içecek, tekstil ve hazır giyim, plastik ürünler, mobilya, çimento, şeker ile değerli taşların üretimi/paketlemesi yapılmaktadır. Dubai Aliminyum fabrikası ile Ras Al Khaimah seramik fabrikası bölgenin önemli işletmelerindendir.

İnşaat Sektörü:

Ülkedeki mega projeler Dubai Hükümetine ait Emaar (www.emaar.ae) , Nakheel (www.nakheel.ae) ve Dubai Properties (www.dubai-properties.ae), Abu Dhabi’de ise Turizm İdaresi’nin koordinasyonunda A.D. Hükümete ait Aldar (www.aldar.ae) kuruluşunca yürütülmektedir.

Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımı

Petrol ve doğalgaz ile elektrik ve su sektörlerinde üretim ve dağıtım projeleri yabancı yatırım için önde gelen yatırım faaliyetleridir. Ülkede artan nüfusun ihtiyacını karşılamaya yönelik Abu Dhabi ve Dubai Hükümetlerinin ülkede yeni enerji santralleri kurulmasına yönelik ihaleleri gündemdedir.

Turizm, gemi inşa ve bakımı, sağlık ve inşaat malzemeleri (demirçelik işleme, çimento, hazırbeton) sektörlerinde doğrudan yabancı sermaye yatırımları da artış göstermektedir.

Bankacılık ve Finans:

2004 yılı itibariyle 21 ulusal, 25 yabancı ticari banka ile iki yatırım bankası faaliyet göstermektedir. Ayrıca, uluslararası ödemelerde akreditif işlemi mümkündür. Yabancı bankalar karları üzerinden %20 oranında gelir vergisine tabi olup, bir yabancı bankanın ülke içindeki şube sayısı Merkez Bankası tarafından 8 ile sınırlandırılmıştır.

Ülkede Abu Dhabi (www.adsm.ae) ve Dubai’de (www.dfm.co.ae) olmak üzere iki ulusal Borsa faaliyet göstermektedir. Ülkenin önde gelen ulusal bankalarının hisseleri anılan borsalarda işlem görmektedir.

Aktifleri bakımından büyük bankalar; National Bank of Abu Dhabi, National Bank of Dubai, Abu Dhabi Commercial Bank, Emirates Bank International ve özel Mashreqbank’tır.

Dubai’de ayrıca uluslararası finans merkezi de bulunmaktadır. Bölgenin finans merkezi olma hedefi kapsamında kurulan Dubai International Financial Centre (www.difx.com) 26 Eylül 2005 tarihinde faaliyete geçmiştir. Bahsekonu Finans Merkezi, serbest bölge statüsündedir.

Turizm:

Ülkenin turizm merkezi Dubai olup, gelen turist sayısı yılda 5 milyon civarındadır. Turist sayısının yeni terminaller ve yeni havaalanı yapımıyla 2010 yılına kadar 15 milyona çıkarılması hedeflenmektedir (www.dubaitourism.co.ae).

Abu Dhabi Emirliği de turizme yönelik yatırım projelerini yürürlüğe koymuş, sahip olduğu Etihad Havayolları şirketinin filosunu genişletme ve uçuş mesafelerini artırma yoluna gitmiştir. Mevcut iki adasını turizm projelerine açmış, belirli yatırım bölgelerinde yabancılara 99 yıllığına kiralama (leasing) yoluyla mülkiyet hakkı tanımıştır.

Hizmetler Sektörü (Dubai İş Dünyasına Hakim Sektör)

Dubai Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yapılan bir piyasa araştırmasına göre; Dubai ekonomisine ve iş dünyasına hizmetler sektörü (business service) yön vermektedir. Sektör; pazarlama, profesyonel hizmetler, gayrimenkul/menkul ve finansal (leasing) kiralama ile teknik hizmetlerden oluşmaktadır.

Bu kapsamda, pazarlama hizmetlerinin (marketing services) Dubai ekonomisinde hakim unsur olması, Dubai’de yerleşik çeşitli ülkelerden firmaların Dubai’yi Körfez Bölgesi, Ortadoğu ve Kuzey Afrika, Asya, Afrika ve diğer komşu bölgelere yönelik sıçrama tahtası olarak değerlendirdikleri sonucunu ortaya koymaktadır.

Pazarlama hizmetleri içinde reklam ve halkla ilişkiler %41, doğrudan pazarlama %26 ve pazar araştırması faaliyetleri %14’lük kısmı teşkil etmektedir. Gayrimenkul/menkul (rentıng) ve finansal kiralama (leasing) hizmetleri dahilinde, oto kiralama %56, makina ve ekipman kiralaması %16 oranında pay almaktadır.

Hizmetler sektöründe (business services) faaliyet gösteren firmaların %79’luk kısmı orta ve küçük ölçekli firmalardan meydana gelmektedir. %21’lik bölümü oluşturan geniş ölçekli firmalar ise 50 yada daha fazla personel istihdam etmektedir.

Serbest Bölgeler:

BAE’de 15 adet serbest bölge bulunmaktadır (www.uaefreezones.com.) En önemli serbest bölgeler Dubai ve Sharjah Emirliklerinde yer almaktadır. Ras Al Khaimah, Ajman ve Fujairah’da da gelişme yolunda olan serbest bölgeler bulunmaktadır. Her serbest bölgenin kuruluş izinleri, masrafları ve kira bedelleri farklı olmaktadır.

İthalat, re-export ve ihracatta gümrük vergisi alınmamakta, kar ve sermaye transferine engel bulunmamaktadır. Ucuz enerji ve personel sağlanmakta, çalışan personelin barınma ihtiyaçları karşılanmaktadır. Her türlü prosedür yerinde ve kısa sürede tamamlanmaktadır.

Bünyesinde bulundurduğu 5.000 civarında firma, limanı ve teknik altyapısı ile Dubai Jebel Ali Serbest Bölgesi (www.jafza.ae) BAE’nin en büyük serbest bölgesidir. Jebel Ali Serbest Bölgesinde yer yokluğundan dolayı, yeni şirket kurmak isteyen firmalara serbest bölge lisansı ile Dubai içinde ofis açma imkanı tanınmaktadır.

Dubai’de aynı zamanda Havalanı Serbest Bölgesi ve iştigal alanlarına göre kurulmuş özel serbest bölgeler de (Internet City, Media City, Knowledge Village, Healthcare City) faaliyette bulunmaktadır.

2015 Dubai Stratejik Planı

Dubai’nin ekonomik hedefleri, BAE Devlet Başkan Yardımcısı ve Başbakanı (Dubai Emiri) Sheikh Mohammed Bin Rashid Al Maktoum tarafından “2015 Dubai Stratejik Planı” ile 3 Şubat 2006 tarihinde kamuoyuna açıklanmıştır. Buna göre,  halen 37,4 milyar dolar olan gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYİH) yılda yüzde 11 artışla 2015 yılında 108 milyar dolara yükselmesi beklenmektedir.

Şeyh Mohammed, Dubai’de kişi başına 31.140 dolar olan GSYİH’nin 2015’te 44.000 dolara çıkacağını, 882.000 kişiye yeni iş imkanı yaratılarak toplam işgücünün 1,73 milyon kişiye ulaşacağını kaydetmiştir. Dubai Emiri, 2000 yılında açıkladığı ilk planda 2010 yılı için GSYİH’yı 30 milyar dolar, kişi başına düşen ortalama geliri 23.000 dolar olarak öngördüğünü, bu hedeflerin 2005 yılında 37 milyar dolar GSYİH ve kişi başına 31.000 dolarla aşıldığını vurgulamıştır.

Petrol dışı sektörlerin ekonomide 1975 yılında %46 olan payının, 2000 yılında %90’a, 2005 yılında %95’e yükseldiğine işaret etmiştir. Dubai’nin ekonomik büyümesinin arkasındaki itici gücün, gelişmiş ülkelerde olduğu gibi, GSYİH’ya %74 katkıyla hizmet sektörünün olduğunu ifade etmiştir. Başarılarındaki en büyük payı ekonomik çeşitlendirmeye gitmelerine bağlamıştır.

6. TİCARİ HAYAT

6.1 BAE’de Şirket Kurulması  – Ticari Acenta Tayini[*]:

Emirlikler içinde; yabancı bir kişi, bir veya birden fazla BAE vatandaşını/şirketini ortak yapmaksızın ticari şirket kuramamaktadır. Yabancılar için en uygun şirket türü ise “Limited Liability Company (LLC)’dir”. Yabancılar şirket hisselerinin en fazla %49’una sahip olabilmektedir. Kuruluş sermayesi Dubai’de 300 bin dirhemdir (82 bin dolar). Dubai’de şirket kuruluşu için ilk başvuru mercii Dubai Ekonomik Kalkınma Dairesi olup (www.dubaided.gov.ae/main), ticaret lisansının alınmasını müteakip Dubai Ticaret ve Sanayi Odasına (www.dcci.ae) üye olunmaktadır. Şirketin iştigal alanına göre ilgili kurumlardan izin belgesi alınmaktadır.

Yabancı şirketlere, BAE’de şube yada temsilcilik ofisi açma imkanı da tanınmıştır. Kuruluş sermayesi ve lokal ortak bulma zorunluluğu bulunmamaktadır. Sadece “local service agent” unvanıyla yerel bir şahsın, vize düzenlenmesi ve bazı kamu işlemleri için istihdam edilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Ancak ticari faaliyetlerde LLC oluşuma kıyasla, uygulamada epey sınırlama sözkonusudur.

Şube yada temsilcilik ofisi kuruluşunda ilk müracaat Ekonomi Bakanlığı’na yapılmakta olup, bilahare lisans için Dubai Ekonomik Kalkınma Dairesine ve üyelik için Dubai Ticaret Odasına müracaat edilmektedir.

Yabancı şirketler, BAE’de ticari acenta/distribütör tayin etmek suretiyle de iç piyasada aktif pazarlama ve satış imkanına sahip olabilmektedir. Ticari Acentalık Kanunu uyarınca, sadece BAE vatandaşı yada %100 BAE sermayeli firma ticari acenta olabilmektedir. Ticari Acenta yada distribütör Federal Ekonomi Bakanlığı’na kayıt edilmektedir. Yabancı şirket, BAE geneli için olabileceği gibi emirlikler bazında da acenta tayin edebilmektedir.

Sanayi tesisi kurulması için de en az %51 oranında “yerel ortaklık ihtiyacı” bulunmaktadır. İlk başvuru mercii Maliye ve Sanayi Bakanlığı’dır. Petrol ve doğalgaz gibi hammadde üretimine yönelik şirket faaliyetleri, istinai olarak, lokal ortak şartından muaf tutulmuştur.

Serbest Bölgelerde; kurulacak şirketlerde yerel ortağa ihtiyaç bulunmamakta, % 100 yabancı sermayeli şirket kurulabilmektedir. Yerel sponsor görevini serbest bölge idaresi tarafından yerine getirilmektedir. Şirket kuruluş işlemleri serbest bölgelerde yapılmaktadır.

6.2 Kamu İhalelerine Katılım

Kamu İhalesi Kanunu federal kamu proje ihalelerine teklif verme hakkını esas olarak en az %51 hissesi BAE’ne ait olan ülkede yerleşik şirketlere vermiştir. Ancak, yabancı firmaların “joint venture” yoluyla yerel bir şirketle kuracakları ortaklık kapsamında da ihalelere katılmaları mümkündür. Yabancı firma ayrıca ülkedeki sponsoru ya da ticari acentası kanalıyla da federal kamu ihalelerine teklif verebilmektedir.

Hizmet yada ürünün BAE’de mümkün bulunmaması halinde kamu ihalesine doğrudan yabancı firmalar davet edilebilmekte ve koşulları karşılaması halinde ihale yabancı firmaya verilebilmektedir.

6.3 Telif Haklarının Korunması

BAE’de telif hakları (copyrights), ticari marka (trademark) ve patent kanunları mevcuttur. Firmalar ticari marka ve patent haklarını, taklit ve sahteciliğe karşı korunması için Federal Ekonomi Bakanlığı’na tescil ettirmeleri gerekmektedir. Tescil işlemleri, ticari acenta ya da Ekonomi Bakanlığı’nın yetkili kıldığı avukatlık şirketleri veya özel kuruluşlar tarafından yapılabilmektedir.

6.4 Mülkiyet Hakkı (gayrimenkul edinme)

Gayrimenkul ve arazi milkiyet hakkına sadece BAE ve KİK Bölgesi vatandaşları sahiptir. Ülkede yerleşik yabancılar ise sedece “kiracı” durumunda olup, Abu Dhabi ve Dubai’deki belirli özel bölgelerdeki mega projeler kapsamında yeralan binalarda yabancılara 99 yıllığına kiralama (leasing) yoluyla sahiplik (freehold) hakkı getirilmiştir.

7. BAE DIŞ TİCARETİ :

7.1 GENEL

KİK ülkeleri (Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Bahreyn, Katar ve Oman) arasında 1 Ocak 2003 tarihinde yürürlüğe giren Gümrük Birliği Anlaşması kapsamında BAE ithalat vergi oranını %5 olarak uygulamaktadır[†].

Tablo 4

BAE Genel Ticareti (Milyar Dolar)

Kaynak: BAE Ekonomi Bakanlığı

BAE’nin önde gelen mal tedarikçileri Çin ve Japonya olup, re-export yoluyla satış yapılan ilk sıradaki pazarları İran, Irak ve Hindistan’dır. BAE’nin dış ticareti kapsamında, re-exportun %81’i, ithalatın %76’i, petrol dışı milli ürün ihracatının ise %68’i Dubai üzerinden gerçekleştirilmiştir.

7.2 İTHALAT:

Ülkede üretiminin yetersiz olması nedeniyle, tüketim mallarının büyük bölümü ithalat yoluyla karşılanmakta ve gerçekleşen ithalatın yaklaşık yarısını bu mal grubu oluşturmaktadır.

Tablo 5

BAE Genel İthalat Sıralaması (Milyar Dolar)

Kaynak: BAE Ekonomi Bakanlığı

BAE’nin genel ithalatında ilk üç sırada Hindistan, Çin ve Japonya yer almaktadır. İthalat yapılan başlıca ülkeler sıralamasında Türkiye 2005 yılında 14. sırada yer almıştır. İthalata konu başlıca ürünler, ses ve görüntü kayıt cihazları, ulaşım araçları, mücevherat ve değerli taşlar, temel metaller, tekstil ürünleri ve gıda ürünleridir.

7.3 RE-EXPORT:

BAE, başta Dubai Emirliği olmak üzere, re-export ağırlıklı ticari yapıya sahiptir.  Muhtelif ülkelerden gelen mallar BAE üzerinden farklı pazarlara ulaştırılmaktadır. Aşağıdaki tablodan görüleceği üzere, en büyük pazarı Hint Yarımadası ve Körfez ülkeleridir. 2003 ve 2004 yılına ait ülkeler sıralamasında İran, Hindistan, Irak, Bahreyn, Suudi Arabistan, Pakistan ilk sıraları paylaşmaktadır.

Tablo 6

BAE Re-export Değerleri (Milyar Dolar)

Kaynak: BAE Ekonomi Bakanlığı

Re-export yoluyla satışı yapılan ürünler makineler, ses kaydediciler, inci, mücevherat, tekstil ürünleri, ulaşım taşıtları, kimyasal ürünler, gıda ve içecekler.

7.4 MİLLİ ÜRÜN İHRACATI

Ülkedeki tesislerde imal edilen ürünlerin ihracatında ilk sıraları Hindistan, Kuveyt ve İran paylaşmıştır[‡].

Tablo 7

BAE Milli Ürün İhracatı (Milyon Dolar)

Kaynak: BAE Ekonomi Bakanlığı

Ülkedeki tesislerde üretilip ihraç edilen başlıca ürünler alüminyum, mineraller, tekstil, plastik, kauçuk, gıda ve içecekler ile seramik ürünleridir.

7.5 TÜRKİYE-BAE TİCARİ İLİŞKİLERİ

Ülkemiz ile BAE arasında 1984 yılında Ekonomik ve Teknik İşbirliği Anlaşması, 1993 yılında Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması yapılmış olup, GCC (Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi) ülkeleri ile birlikte Serbest Ticaret Anlaşması yapılması yolunda çalışmalar devam etmektedir. KEK 6. dönem toplantısı 2000 yılında yapılmıştır. 2005 yılı Eylül ayında Abu Dhabi’de Yatırımların Karşılıklı Korunması Anlaşması imzalanmıştır.

Tablo 8

Türkiye-BAE Ticareti (Milyon Dolar)

Kaynak: DTM

Tablo 9

Türkiye’den BAE’ne İhraç Edilen Başlıca Ürünler (Milyon Dolar)

Kaynak: DTM

Ülkemizin ençok ihracat yaptığı ülkeler sıralamasında BAE on birinci sırada yer almaktadır. BAE’ye gerçekleşen ihracat performansı değerlendirildiğinde, sırayla demir çelik, mücevherat, makine,  taşıt yedek parçaları, gıda ürünleri ilk sıraları işgal etmektedir. Bunları tüketim malları (ayakkabı, seyahat eşyası, mobilya, sıhhi tesisat) ihracatının takip ettiği gözlenmektedir.

8. İNŞAAT VE EMLAK SEKTÖRÜ

Birleşik Arap Emirliklerinin toplam petrol rezervlerinin %95’ini, doğal gaz rezervlerinin ise %92’sini elinde bulunduran (dünyadaki petrol rezervlerinin %8.3’i ve doğal gaz rezervlerinin %3.4’üne tekabül etmekte) Abu Dhabi Emirliği son dönemde özellikle petrol bağımlılığını azaltmak ve ekonomisini çeşitlendirmek hedefiyle hazırladığı strateji kapsamında uluslararası bir turizm ve iş merkezi haline dönüşmeye yönelik planı uygulamaya koymuştur.

Bu itibarla, yetkili makamlar ilk etapta konut ve ticari emlak sektörüne yönelik yabancılar için mülkiyet haklarının iyileştirilmesi amacıyla önemli adımlar atmışlardır. Daha önceden sadece emirin uhdesinde olan mülkiyet hakkı, 2005 yılında çıkarılan bir yasal düzenleme ile yerli ve yabancı kişiler için genişletilmiştir. Bu kapsamda örneğin Abu Dhabi Endüstriyel bölgesinde yabancılar için %100 mükiyet hakkı getirilmiş, emirlik vatandaşları mülkiyetin tamamına sahip olma fırsatını sahip olmuşlar, yabancılar ve göçmenler ise üstyapı mülkiyetini uzun dönemli kiralama imkanına kavuşmuşlardır.

Diğer taraftan, belirlenen stratejinin uygulanması anlamında gerekli hareket kabiliyetini sağlamak üzere ilgili yasal düzenlemelerle beraber bir çok kamu kurumunun yapısı da değiştirilmiştir. Yerel hükümet Kamu kurumlarının yapısına yönelik değişim ile beraber, Emirliğin iddialı büyüme planlarına hizmet etmesi amacıyla bazı bağımsız organizasyonlar/şirketler oluşturmuştur. Emlak sektöründe Aldar ve Sorouh şirketleri ile Turizm Kalkınma ve Yatırım Şirketi (TDIC), ekonomik yatırımlara yönelik ise 2002 yılında Mubadala Kalkınma Şirketi kurulmuştur. Mubadala firmasının misyonu içinde yeni yatırım şirketleri oluşturmak, stratejik yerli ve yabancı firmalara ortak olmak (Dolphin Energy’deki %51’lik payı ve Ferrari’deki %5 ortaklığı neticesinde Aldar tarafından imar edilen Yas adasındaki Ferrari Theme Park projesi gibi) bulunmaktadır. Yabancı şirketlere yönelik yatırımlar konusunda Mubadala dışında emirliğe ait toplam 700 milyar ABD Doları tutarındaki fonu yönettiği tahmin edilen Abu Dhabi Yatırım Kurumu (ADIA) Abu Dhabi emirliğinin en etkin yatırım birimi konumundadır.

Dubai emirliğine göre dışa açılmada daha muhafazakar davranan Abu Dhabi Emirliği,  2004 yılında babasının vefatını takiben Devlet başkanlığına gelen Sheik Halifa bin Nahyan’ın mevcut liberal politikaları daha da hızlandırması suretiyle uygulaması ile farklı bir anlayışın ortaya çıkmasına şahit olmaktadır.

Diğer taraftan, ilk bayan bakanın 2004 senesinde kabineye atanması, 40 üyelik meclisin 20 üyesinin seçimine yönelik ilk genel seçimlerin 2006 yılında gerçekleştirilmesi gibi güncel gelişmeler, değişimin ekonomik politik hayatta da devam ettiğinin göstergesi olmuş, yabancı iş çevrelerine yönelik güven sağlamıştır.

Abu Dhabi emirliğini turizm ve iş merkezi haline dönüştürmeye yönelik strateji temelinde yakın dönemde açıklanan ve gerekli süreçleri başlatılan projelerin toplam değeri şimdiden 126 milyar ABD Dolarını bulmuştur (açıklanan tüm projelerin değeri ise 170 milyar ABD Doları civarındadır) . Söz konusu projeler ile önümüzdeki 10 yıllık dönemde 220.000 ilave konutun piyasaya arzı, benzer şekilde turizm sektöründe konaklama tesisi ve oda sayısında önemli büyüme yaşanması beklenmektedir.

Özellikle kısa vadede piyasaya sunulacak konut arzının düşük olması ve hızla artan nüfus paralelinde ihtiyaçlara cevap verememesi,  yapılacak yatırımların karlılığı ve geri dönüş oranlarına olumlu yansıyacağı hususunu kuvvetle gündeme getirmektedir.

Bahse konu yatırımların gerçekleştirilmesi için gerekli altyapının temini Abu Dhabi emirliğinin öncelikli gündemini teşkil etmektedir. Yerel Hükümet altyapıya yönelik yatırım çabalarını iki temel kategoride yoğunlaştırmış bulunmaktadır:

8.1 Üretim Kapasitesinin Artırılmasına Yönelik Altyapının Genişletilmesi

İki yeni liman inşaat projesi devreye sokulmuş olup, bunlardan birincisi 8 milyar Dirhem tutarındaki Taweelah merkezindeki “Khalifa Port and Industrial Zone”dur. 2006 yılında kurulan “Abu Dhabi Terminals” firmasının (bu firmada aslında Dubai Ports World tarafından idare edilmektedir) misyonu bu limanı işletmektir. Abu Dhabi’nin mevcut limanı olan Port Zayed konumlandırma ve kapasite açısından ihtiyaçlara cevap vermediğinden tüm ağırlığın önümüzdeki beş yıl içinde yeni yapılacak limana kaydırılması öngörülmektedir.

İkinci limanın da 2009 yılından itibaren Mussaf’da devreye konulması planlanmaktadır. Mussaf’daki özel sanayi bölgesinin idaresini de elinde bulunduran yarı resmi statüdeki ZONESCORP firması yıllık 5-9 milyon metrik ton kargo kapasitesine sahip olacak sözkonusu limanın proje fizibilite etüdünü yürütmek üzere “Royal Haskoning Consultants” firmasıyla bir anlaşma yapmıştır. 2004 yılında devreye konulan Mussaf Özel Endüstri bölgesinde ilk bölümün (ICAD1)dolmasının ardından 400 milyon dolar yatırımla açılan ikinci bölümde de (ICAD2) benzer şekilde büyük talep ile karşılaşılmış olup, 120 km uzaklıktaki Al Ain şehri de dahil olmak üzere Mussaf’da yeni bölümlerin açılmasını teminen gerekli çalışmalar yürütülmektedir.

8.2 Lojistik Ağın Genişletilmesi

Özellikle turizm ağırlıklı yatırımlar için temel ihtiyaç konumundaki havaalanı yolcu terminalleri başta olmak üzere mevcut karayolu ağının genişletilmesi amacıyla yatırımlar hızlandırılmıştır. Bu amaçla 2003 yılında ETİHAD adında yeni bir havayolu şirketi kuran Abu Dhabi Emirliği, 2004 yılında yeni filo oluşturmak üzere toplam değeri 8 milyar Doları bulan 29 adet uçak siparişi vermiş ayrıca son iki yıl içinde Boing ve Airbus firmalarından ilave 15 uçak siparişinde bulunmuştur.

Yolcu taşımacılığı yanında Abu Dhabi merkezini uluslararası bir kargo terminali haline dönüştürmeyi planlayan emirlik toplam değeri 25 milyar Dirhem (6,8 milyar ABD Doları) olan havalimanı projesini de başlatmıştır. Sözkonusu proje iki aşamada yürütülecek olup, ilk aşama yeni terminallerin yapımı ikincisi ise 2010 yılında tamamlanması planlanan ve yıllık 20 milyon yolcu kapasiteli yeni bir havalimanının inşaasından oluşmaktadır. Günümüze kadar uzanan süreç itibariyle, Supervision Comitteee for the expansion of Abu Dhabi Airport (SCADIA) mevcut terminali renove etmiş ve ilave bir terminal inşaa ettirerek 2005 yılındaki yolcu kapasitesini iki katı artırarak 6,8 milyona çıkarmıştır. ETİHAD havayollarına ait olmak üzere halen yeni bir terminal inşaatı devam etmekte olup, 2008 yılında hizmete girmesi ile 3,5 milyon yolcu/yıl mevcut kapasiteye ilave olacaktır. 2007 yılı sonunda teslim edilmek üzere 100 milyon Dirhem bedelli bir havalimanı otelinin inşaası sürmekte, benzer şekilde yıllık kargo kapasitesini iki misli artırarak 300.000 tona çıkaran ilave yatırımların sonuçlandırılmasıyla toplam kapasitenin 2 milyon ton/yıl olması öngörülmektedir.

Öte yandan Emirliğin karayolu altyapısının geliştirilmesine yönelik Abu Dhabi Belediyesi (Road Sector and Technical Services Department) 2021 yılına kadar toplam değeri 10 milyar Dirhem olan 90 adet projeyi gerçekleştirmeyi planlamaktadır. Projeler arasında yeni Cornishe yolunun genişletilmesi, dört adet ekspres çevre yolu (bu projelerden iki tanesi adanın doğu bir tanesi batı yönünde, diğeri ise Dubai’ye bağlantı kuracak şekilde).

Bunlara ilaveten, yapım çalışmalarına başlanılan Reem ve Saadiyat adaları ile Al Raha Beach  gibi büyük ölçekli imar projelerinin şehir merkezine bağlantılarını sağlamak üzere ilave alt yapıya ihtiyaç bulunmaktadır. Ağırlığını bağlantı köprülerinin oluşturduğu bahsekonu altyapı projelerinin gerçekleştirilmesi için yerel hükümet bütçesinden de destek verilmesi sözkonusu olmakla beraber, ana projelerin geliştirilmesini üstlenen developer firmalar (Aldar, Sorouh gibi) ihale sürecinin yönetimi ve seçim yanında finansman açısından da ağırlıklı rol oynayacaklardır.

9. KONUT VE TURİZM ALANINDAKİ BÜYÜK ÖLÇEKLİ PROJELER

Turizm ve konut sektöründeki yatırımlar yoluyla petrol gelirleri ağırlıklı ekonomik yapının çeşitlendirilmesi Emirliğin öncelikleri arasında yer almaktadır. Önümüzdeki 10-15 yıllık süreçte tamamlanması öngörülen sözkonusu projeler, başlatılan sanayi yatırımları ve gelişen ticaretin de etkisiyle hızla artan nüfusun konut ihtiyacının çözümüne yönelik bir yatırım olarak da değerlendirilmektedir.

Yeni başlatılan projeler bir çoğu son döneme kadar imara açık olmayan adalar üzerinde olmak üzere şehir merkezinden kısmen uzak yerleşkelerde gerçekleştirilecektir.

Tablo 10

Abu Dhabi Emirliğinde Başlatılan Büyük Ölçekli Projeler

9.1 Yas Adası

Ana kara üzerindeki Al Raha Beach projesinin tam karşısındaki yerleşkede bulunan adada 2500 hektar alan üzerinde gerçekleştirilecek 40 milyar Dolarlık yatırım,  Emirlikte bugüne kadar açıklanan en büyük projedir. İnşaatı 2007 yılında başlaması öngörülen projenin konsepti Abu Dhabi’nin gelişim stratejisi içinde yer alan turizm merkezi oluşturma hedefine hizmet edecek biçimde tasarlanmış olup, bu kapsamda Yas adasında Ferrari Eğlence Parkı dahil farklı konseptler içeren 24 farklı eğlence parkı inşaası gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. İlaveten, proje kapsamında, motor sporları için yarış pisti, aqua park, oteller ve 300.000 m²’lik perakende alanı, golf sahaları, ofis merkezleri, villalar ve konutlar inşaa edilecektir.

9.2 AL Reem Adası

Abu Dhabi şehrinin kuzey doğusunda yer alan ve bir kısmı tamamlanan bir bölümü ise yapım aşamasında olan köprülerle şehir merkezine bağlanan doğal ada üzerinde gerçekleştirilecek proje ile ticaret ve konut sektörlerine yönelik bir tasarım planlanmıştır. Bitiminde 350.000 kişiye yaşam alanı yaratacak projeyi Tamouh Investment, Sorouh Real Estate ve Al Reem Investment olarak üç ana developer firma üstlenmiş bulunmaktadır. Tamouh Investment adanın inşaası için yürütülen projenin %60’ını, diğer iki şirket ise %20 payla geri kalan bölümünü üstlenmiş bulunmaktadır.

Sorouh Real Estate firmasının ada üzerinde üstlendiği proje Shams Abu Dhabi (6.9 milyar ABD Doları değerindeki proje 7,67 milyon metre kare alan üzerine kurulacak) olarak anılmakta ve tamamlandığında burada Abu Dhabi şehrinin en yüksek gökdeleni-dünyadaki 15’inci yüksek bina (Sky Tower) yer alacaktır. Sorouh’un Shams Abu Dhabi, Tamouh Investment’ın ise Al Reem’deki diğer bölgede üstlendiği konut projelerinin bir bölümünün nihai müşterilere pazarlanmasına başlanmıştır. Tamouh Investment’ın inşaa edeceği bir özel projede “Marina Square” olarak adlandırılmakta, otel, ofis merkezleri ve konut alanlarını içeren 17 çok katlı gökdelenden oluşan anılan merkezin ilk bölümünün 2009 yılında tamamlanması öngörülmektedir.

9.3 Saadiyat Adası

30,000 m²’lik kurulum alanı ve 400 milyon ABD Dolarlık proje değeri ile dünyadaki örnekleri arasında en büyüğü olacak “Guggenheim Museum” Saadiyat adası projesinin tanıtımında en gözde oluşumlardan biri olarak deklare edilmektedir. Buna ilaveten Paris’deki Louvre müzesindeki eserlerin dönemsel olarak Saadiyat Adasında kurulacak “Louvre Abu Dhabi”de sergilenmesi için basında çıkan haberlere göre 1 milyar ABD Dolarlık bir anlaşma yapılmıştır.

Abu Dhabi adası sahiline 500 metre mesafede yer alan 27 kilometrekarelik Saadiyat adası toplam değeri 27 milyar ABD Doları olan kültür, konut, turizm ve eğlence merkezlerinin (29 otel, 1000 teknelik marina, 38.000 apartman ve 8.000 villa) yer alacağı bir projedir. Abu Dhabi Turizm Kalkınma ve Yatırım Şirketi-TDIC saadiyat Adasını turizm, kültür ve yaşam merkezine dönüştürecek projeyi Emirlik adına yürüten kuruluştur. Üç aşamalı bir plan kapsamında nihai projenin 2018 yılında tamamlanması planlanmaktadır.

150.000 kişiye yaşam alanı yaratacak Saadiyat adasını deniz üzerinden Abu Dhabi merkezine bağlamak üzere her biri on şerit kapasiteli iki köprü yapılacaktır. Sözkonusu köprülerden ilki Alman ED Zublin and Saif Bin Darwish ünvanlı yerel inşaat firmasına verilmiştir.

9.4 AL Raha Beach

Proje Abu Dhabi uluslararası havalimanı ile Dubai yoluna yakın bir yerleşkede 5,2 milyon metrekarelik doğal sahil alanı üzerine inşaa edilmektedir. Aldar Properties firmasının developer olarak geliştirdiği 15 milyar ABD Doları değerindeki projenin tamamlandığında 120.000 kişiye konut ve yaşam alanı sağlaması planlanmıştır. İmar planı itibariyle sekiz adet alt bölge şeklinde ayrıntılandırılan (sahil şeridindeki 7 alt bölge ile iç kısımdaki genelde konut şeklindeki villaların yer alacağı Al Raha Gardens projesi olmak üzere) Al Raha Beech projesi kapsamında 9 otel, 4 marina tarzı liman, çok sayıda park ile kanallar aracılığıyla ulaşım sağlanacak eğlence-alışveriş merkezleri inşaa edilecektir.

Bahsekonu sekiz alt bölgeden biri olan Khor Al Raha içinde halen Aldar firması tarafından Al Muneera adı altında 228 konuttan oluşan bölümün inşaası ve özel mülkiyet sahiplerine pazarlaması devam etmektedir. 1500 villadan oluşan Al Raha Gardens bölümü ise mülkiyet haklarına yönelik kısmi serbestinin yasalaşmasından sonra halka arz edilen en kapsamlı proje olması itibariyle, rekor denebilecek zamanda henüz temel aşamasında olmasına rağmen satışı tamamlanmıştır.

9.5 Danet Abu Dhabi

Emirlikteki özel sektör insiyatifinde yürütülen en önemli emlak projelerinden birisi de Al Qudra Holding’in geliştirdiği 34 milyar Dirhemlik Danet Abu Dhabi’dir. 34 katlı ofis ve konuta yönelik binalar ve dört yıldızlı bir otelden (Holiday Inn) oluşan proje yatırımcılardan büyük ilgi görmüş ve 45 gün içinde tüm arsaları satılmıştır. Öncelikli müşteri BAE vatandaşları olmak üzere ve Körfez ülkeleri vatandaşlarına da pazarlanması planlanan Eylül 2006’da başlanan projenin 2009 yılında tamamlanması öngörülmektedir.

9.6 Central Market

Yerel Hükümet tarafından Aldar Properties firmasına geliştirmesi için verilen 1.3 milyar Dirhem değerindeki proje konum olarak şehrin ana güzergahları arasında yer alan Khalifa caddesi, Hamdan caddesi ve Havalimanı yolu arasında merkezi bir yerleşkede bulunmaktadır. 2010 yılında tamamlanması planlanan proje kapsamında 54 katlı beş yıldızlı bir otelde 250 oda ve 200 suit formatında özel apartman daireleri, 58 katlı ofis kulesi ve 525 daireli çokkatlı konut yer almaktadır. Alışveriş merkezlerinin yer alacağı ve Modern Arap Çarşısı konseptindeki alt projenin öncelikli olarak 2008 yılına yetiştirilmesini teminen inşaat çalışmaları devam etmektedir.

10. ABU DHABİ İNŞAAT PİYASASI TRENDLERİ

1995-2005 yılları arasında Abu Dhabi’de inşaa edilen konut sayısı 133.000 olup, bu kapsamda yıllık ortalamalar 13.000 konutun piyasaya sunulduğu yönündedir. Emirliğin Ekonomi ve Planlama Departmanı’nca yayınlanan rakamlara göre,  birim hane sayısı artışı dikkate alınarak ortaya çıkacak konut ihtiyacını karşılamak üzere Abu Dhabi’de 2010 yılına kadar 220.000 ilave konutun tamamlanması gerekmektedir

Tablo 11

Abu Dhabi Konut Arz ve Talebi

Kaynak: BAE Ekonomi ve Planlanma Departmanı

Her ne kadar, mevcut projeler dikkate alındığında 2010 tarihine kadar yapılması planlanan yeni konut sayısı 150.000 ile 200.000 arasında değişmekte ise de, mevcut durum itibariyle piyasada her türlü konut için büyük açık bulunmaktadır. Yeni yapılan konutlar daha tamamlanmadan özellikle kamu sektörü ve kamu iştiraklı firmalar tarafından temel aşamasında kapatılmakta, dolayısıyla piyasadaki doluluk oranı %100 seviyesindedir.

Al Raha Gardens projesindeki 1400 villanın satışının 48 saat içinde tamamlanması, piyasadaki talebin ne derece yüksek olduğunun en somut göstergesidir. Anılan projede yer alan villaların metre kare satış fiyatları konut cinsine ve konumuna göre (apartman-villa) 1800-2770 ABD Doları arasında değişmektedir. Diğer taraftan, Al Reem adasında yapılacak apartman dairelerinin vadeli olarak pazarlanması kapsamında talep edilen satış fiyatları ise 1100 ABD Doları/m² civarındadır.

Abu Dhabi’de kira oranlarındaki yıllık yükseliş 2006 senesine kadar %20 civarında iken aşırı talep neticesinde anılan tarihten itibaren yükseliş hızı enflasyon seviyesini dahi etkileyecek biçimde artış gösterince, Emirlik yürürlüğe koyduğu yasal düzenleme ile yıllık kira artış oranını %7 ile sınırlamıştır. Ancak, bu sınırlama halen kontratı devam eden kiracılar için geçerli olduğu için, yeni ev kiralayanlar piyasa rayiçlerinin çok üzerinde ücretler ödemektedirler.

Abu Dhabi’deki yeni yapılaşma şehir merkezinden banliyölere ve çevre adalara doğru kaymaktadır. Büyük ölçekli projelerin önümüzdeki on yıllık dönemde konut arzını artıracağı beklenmekte ise de, diğer taraftan Emirlik için planlanan turizm ve sanayi yatırımları neticesinde canlanacak ekonominin, nüfusu da önemli derecede artıracağı tahmin edilmektedir.

Tablo 12

Bazı Büyük Projeler İtibariyle Piyasaya Sunulmak Üzere Yapımı Planlanan Konutlar

Mevcut konut projelerinin vadelerinin uzun olması dolayısıyla piyasaya sunumun sınırlı kalmasının nedenleri arasında, yeni imara açılan lokasyonların altyapılarının henüz tamamlanmamış olmasının da etkisi bulunmaktadır. Örneğin, Abu Dhabi Turizm Kalkınma ve Yatırım Şirketi-TDIC yeni imara açılan Saadiyat adasını Abu Dhabi’ye bağlayacak köprü inşaatının ihale sürecini ancak sonuçlandırmış ve inşaat akabinde başlamıştır.

Diğer taraftan, developer firmaların Saadiyat ve Yas Adaları gibi prestijli projeler için konsept oluşturmak üzere Louvre Abu Dhabi ve Gugenheim Müzesi gibi yatırımlar suretiyle uluslararası yatırımcılar nezdinde ilgi uyandırma çabalarına öncelik vermeleri nedeniyle henüz anılan projeler kapsamında imarı öngörülen konutların pazarlamasına başlamamışlardır. Bu tür stratejiler, konut satışları yoluyla Abu Dhabi emlak piyasasının kamuoyunda ön plana çıkmasını bir anlamda geciktirmekle beraber, altyapı ihaleleriyle birlikte inşaat çalışmalarının başlaması, şüphesiz yakın zamanda piyasada hareketliliğin başlayacağını göstermektedir.

10.1 ABU DHABİ İNŞAAT PİYASASINDAKİ GELİŞMELERİN TÜRK FİRMALARINA YÖNELİK SUNDUĞU FIRSATLAR

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE)’ndeki yedi emirlik içinde 67,340 km2 alan (ülke topraklarının %86,7’si) ile en büyüğü olan Abu Dhabi,  aynı zamanda ülkenin %95’lik petrol rezervlerinin sahibi olarak BAE genel bütçe gelirlerinin %73’ünü karşılamaktadır.

Özellikle, kalkınmasını ticaret, re-export ve turizm üzerine inşa ederek ekonomik yönden hızla büyüyen, son dönemlerde ise mega emlak projeleri ile uluslararası gündemde yer bulan Dubai emirliğinin adeta gölgesinde kalan BAE’nin başkenti Abu Dhabi, petrol gelirlerini değerlendirecek, ekonomisini çeşitlendirecek yeni strateji ile kabuk değişimi içine girmiştir.

BAE merkezi idaresini bünyesinde barındırması ve petrol gelirlerinin getirdiği zenginliğin etkisiyle genel olarak karar verme ve uygulama anlamında ağır bir yapıya sahip Abu Dhabi, Devlet başkanlığına 2004 senesinde gelen Sheik Halifa bin Nahyan’ın liberal politikalara daha ağırlık vererek değişim stratejisini uygulamaya koymasıyla birlikte uluslararası iş çevrelerinin de ilgisini çekmeye başlamıştır.

Açıklanan projelerin ihtiva ettiği parasal değer yanında ortaya çıkacak ekonomik faaliyet özellikle 2004 yılından beri Abu Dhabi’ye büyük şirketlerin adeta akmasına sebep olmuş, sınırlı şehir altyapısı, yeni göç ile birlikte ticari ve konut piyasasındaki talebi karşılayamaz duruma gelmiştir.

Yeni stratejiyi uygulamak üzere kısa süreç içinde, Emirlik Federal Kurumları yeniden yapılandırılmış ilave birimler kurulurken, Emirlik sermayeli özel sektör donanımına sahip yatırım ve imar şirketleri oluşturulmuştur. Hedef sektör turizm için uluslararası yolcu kapasitesi yaratmak, transit güzergahı haline gelmek üzere yeni bir Havayolu şirketi kurulmuş (ETİHAD) mevcut havalimanı yenilenmiş ilave terminal ve pist inşaatlarına girişilmiştir.

Diğer taraftan, emirliğin mevcut sanayi altyapısının geliştirilmesi amacıyla özel Ekonomi Bölgesi yeni yapılanmayla kurulan işletici İdareye (ZONESCORP) bağlanmış, mevcut altyapıyı genişletmek için ilave alanlar ve liman inşaatları başlatılmış, Ekonomik Bölge için geçerli olan imtiyaz ve teşvikler artırılarak yeni yatırımcılar için cazip hale getirilmiştir.

Bahse konu değişimleri çok kısa bir sürede yaşayan Abu Dhabi emirliği planlarını harekete geçirebilmek için önceliği gerekli altyapıyı oluşturmaya vermektedir. İmara açılan alanların çoğunlukla şehir merkezinin dışında olması, hatta yakın geçmişe kadar hiçbir yapılaşmaya izin verilmeyen çevre adaların büyük projelere yönelik devreye sokulması, ulaşım ve altyapı için belirli bir ön süreci gerektirmektedir. Büyük projeler açıklanmış ve süreç başlatılmış olmakla beraber, bunların hızla bitirilmesi imkanı bahse konu altyapı hazırlıklarının tamamlanmasına bağlı bulunmaktadır. Bunun yanında, daha yavaş ve bürokratik anlayış içinde tedbirli ilerleyen bir yerel iş kültürüne sahip Abu Dhabi için yeni stratejinin beraberinde getirdiği değişim ve hız kısmen sınırlı olmaktadır.

Yukarıda belirtilen bazı sınırlayıcı etmenlere rağmen 2004 yılından beri Abu Dhabi emirliğindeki değişim ve hızla yükselen iş imkanları, çok sayıda uluslararası firmanın bu merkeze kaymasına ve mevcut olanaklardan yararlanmaya başlamasına neden olmuştur.

Büyük ölçekli projeleri yürüten Emirlik Kurumları gerekli altyapıyı kurduktan sonra zaman içinde projeleri bölmek suretiyle ana inşaat ve pazarlama haklarını alt yatırımcılara bırakmaktadırlar. Benzer şekilde Emirlik sermayeli dev yatırımcı firmalar da, kendi sorumluluğundaki projeler için doğrudan ihale yöntemiyle müteahhitlik firmalarına inşaat işlerini vermekte, bazı bölümler için haklarını alt-yatırımcılara devretmektedirler.

Yapı sektöründe iş alabilme gücü büyük ölçüde firmaların uluslararası deneyimleri, teknik vasıfları, yerel piyasada kurulup, müteahhitlik karnesi türü belgelendirme ile ilgili koşulları yerine getirmeleri ve kendilerini tanıtabilmeleri yanında verecekleri fiyat teklifine de bağlı bulunmaktadır.

Sayılan hususları yerine getiren ve belirli teknik özelliklere sahip firmaların rekabet koşullarının henüz tam oluşmadığı ve çok fazla sayıda projenin devrede olduğu Abu Dhabi piyasasında başarılı olmaması için geçerli neden bulunmamaktadır.

Pazara giriş koşullarını yerine getiren çok sınırlı sayıda Türk inşaat firması Abu Dhabi piyasasında başarıyla faaliyet göstermektedir. Bununla birlikte, önümüzdeki 10 yıllık süre için açıklanan 170 milyar ABD Doları tutarındaki pazar hacmi ve sunduğu iş fırsatlarından yararlanmak üzere sektör temsilcilerimizin gerekli yerel altyapıyı oluşturmak için harcanacak sürede dikkate alınarak hızla piyasada konumlanmasında yarar bulunmaktadır.

İnşaat sektörüne yönelik yapı malzemeleri açısından neredeyse tamamen dışa bağımlı olan BAE piyasasındaki rekabet koşulları Abu Dhabi için de geçerlidir. Bireysel konut yapımının sınırlı olduğu Emirlikte toplu inşaat projelerinin malzeme ihtiyacı genel olarak müşavir firmaların elinde bulunmakta, müteahhit firmalar ise belirli hallerde şartnamede belirlenen malzeme vasıflarına hazır halde bulunduran ve uygun koşullarda temin eden yerel piyasadaki tedarikçilerden karşılamaktadırlar.

İnşaat sektörüne yönelik demir-çelik gibi bir kaç ürün dışında BAE inşaat piyasasının ihtiyaç duyduğu yapı malzemelerinin pazarlamasını yerinde yapılanmak (show room ve depo benzeri altyapı tesisiyle) suretiyle gerçekleştirmek, zamanında teslim olanağını sunmak, müşavir ve inşaat firmalarına ürün tanıtımını yapabilmek suretiyle son derece geniş imkanlardan yararlanmak mümkün bulunmaktadır.

Bunun yanında, hammadde, enerji ve işgücü anlamında ucuz girdi olanakları sağlayan yerel piyasaya ilaveten mevcut teşvik (vergi ve gümrük muafiyetleri gibi) imkanlarından da faydalanmak suretiyle yapı malzemelerine yönelik imalat yatırımı gerçekleştirilmesi, değerlendirilmesi gereken fırsatlar arasındadır. Ayrıca, finansman olanaklarına sahip yerel firmalarla ortaklık tesis edilebilmesi, teknoloji ve makine transferi yanında, nihai ürünlerin yerel inşaat pazarı ile birlikte çevre bölge ülkelerine pazarlanması imkan dahilindedir.

11. BİRLEŞİK ARAP EMİRLİKLERİ DOĞAL TAŞ PAZARINDAKİ GELİŞMELER

Birleşik Arap Emirlikleri doğal taş pazarındaki gelişmeler, ülkenin büyüyen inşaat sektörü ile paralellik göstermektedir. Özellikle Dubai’nin, Ortadoğu’nun ticaret merkezi olması durumu ve bu konumu sağlamlaştırmak adına yapılan çalışmalar, Dubai yapı sektörünün gelişmesine sebep olmuştur. Gelişen endüstri ve turizmle ilgili halen uygulanmakta olan ve planlanan projelerde büyük artış söz konusudur. Birleşik Arap Emirlikleri’nde inşaat aktivitelerinin önemli bir bölümünü büyük ölçekli projeler, kuleler, endüstri parkları, alış-veriş merkezleri oluşturmaktadır. Sektörde modern mimari stillere ve inşaat metotlarına yönelen ilgi nedeniyle, kullanılan materyaller uluslararası pazarlardan sağlanmaktadır. Ülke, inşaat malzemeleri ihtiyacının hemen hemen tamamını ithal etmektedir.

BAE’nin en önemli emirliğinden biri olan Abu Dhabi’de, 2010 yılına kadar yaklaşık 138 milyar dolar tutarında yatırım öngörülmekte, bunun 82 milyar dolarının gayrimenkul sektöründe, kalanının ise altyapı, sanayi ve diğer sektörlerde olması planlanmaktadır. Öte yandan, Dubai Uluslararası Havaalanının genişletilmesi, Dünya Adaları, China Town,  Dubai Metrosunun yapımı, denizin palmiye ağacı şeklinde doldurulması ile üzerine alışveriş merkezi ve villalar inşa edilmesi planlanan üç Palmiye Ağacı, Dubailand parkı, su altı Hydropolis Oteli, Dubai Marina gibi büyük projeler ve muhtelif mega alış-veriş merkezleri ile otel ve konut inşaatları devam etmektedir.  Ayrıca, yarım mil yüksekliği ile dünyanın en uzun binası olması beklenen Burj Dubai’nin inşaatının henüz yarısına gelinmiştir. Şu ana kadar 80’den fazla katı tamamlanan binanın yüksekliğinin 900 metre civarında olacağı tahmin edilmektedir.

Tüm bu gelişmeler, BAE’nin doğal taş ihracatçılarımız için potansiyel bir pazar olduğunu göstermekle birlikte, ülkenin inşaat pazarında önemli olan bir nokta, malzeme seçiminin, danışman firmaların ya da mimarlık firmalarının istekleri doğrultusunda gerçekleştiğidir.  Dolayısıyla, büyük projelerin taş seçiminde belirleyici olan mimarlara ulaşılması için, profesyonel bir tanıtım stratejisinin izlenmesi büyük önem arz etmektedir.  Tanıtımın bir parçası olarak,  28 Ekim-01 Kasım 2006 tarihleri arasında, Genel Sekreterliğimiz organizasyonu ve İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi koordinasyonu ile Dubai’de düzenlenen “The BIG 5 SHOW 2006 İnşaat Malzemeleri Fuarı”na, 18 Türk doğal taş firması katılmıştır.  Söz konusu fuarın, uzun dönemde, Türk ihracatçıları için önemli bir pazar olarak görülen Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn, Kuveyt, Umman, Katar ve Suudi Arabistan gibi diğer bölge ülkeleri ile karşılıklı ilişkilerin geliştirilmesi yönünde büyük katkıları olacağı düşünülmektedir.

12. BAE DOĞAL TAŞ TİCARETİ

12.1 İTHALAT

Birleşik Arap Emirlikleri, doğal taş ürün grupları arasında daha çok işlenmiş ürünlerin ithalatını gerçekleştirmektedir. 2002 yılında, işlenmiş ürünler toplam doğal taş ithalatının %75’ini oluştururken, 2003 yılında ise işlenmiş ürünlerin toplam doğal taş ithalatı içindeki payı artarak %78 olarak gerçekleşmiştir. 2004 yılında ise, işlenmiş ürünlerin ithalatı toplam doğal taş ithalatının yaklaşık %90 gibi büyük bir kısmını oluşturmuştur. Söz konusu bu işlenmiş ürün talebi potansiyeli nedeniyle, Birleşik Arap Emirlikleri’ne daha çok işlenmiş ürünlerin pazarlanması daha uygun olacaktır.

Birleşik Arap Emirlikleri’nin gerçekleştirmiş olduğu genel ithalata baktığımızda, 2002 yılında 72 milyon dolar ile işlenmiş mermer ve traverten, en fazla ithalatı gerçekleştirilen ürün grubu olmuştur. 2003 yılında aynı ürün grubunda 93 milyon dolar ithalat yapılırken, 2004 yılında ise 119 milyon dolar ithalat gerçekleştirilmiştir. 2002 yılında en fazla ithalatı yapılan ikinci ürün grubu 14 milyon dolarla ham granit iken, 2003 ve 2004 yıllarında ham granit ürün grubunun yerini ham mermer ve traverten almıştır. 2003 yılında 13 milyon dolar 2004 yılında ise 9 milyon dolar ham mermer ve traverten ithalatı gerçekleştirilmiştir. 2004 yılında, ham mermer ve traverten ithalatını 3,8 milyon dolar ile ham granit takip etmektedir.

2002 yılında Birleşik Arap Emirlikleri toplam 95 milyon dolar doğal taş ithalatı gerçekleştirirken, 2003 yılında 119 milyon dolar, 2004 yılında ise 134 milyon dolar doğal taş ithalatı gerçekleştirmiştir.

Tablo 13

Birleşik Arap Emirlikleri Genel Doğal Taş İthalatı

Kaynak: United Nations Commodity Trade Statistics Database

2004 yılı Birleşik Arap Emirlikleri’nin işlenmiş ürün ithalatında ilk sırada 37,3 milyon dolar (57,4 bin ton) ile İtalya yer almıştır. İtalya’nın doğal taşların pazarlamasında ki başarısının etkisini de BAE doğal taş pazarında rahatlıkla görebilmekteyiz. İtalya’yı 18,9 milyon dolarla Hindistan takip etmektedir. İspanya ise 18,2 milyon dolarla BAE doğal taş ithalatında üçüncü sırada yer almıştır. İspanya’yı ise Çin, Ürdün, Almanya ve Suriye takip etmektedir. Türkiye ise, bu ürün grubunda Umman’ın ardından dokuzuncu sırada yer almıştır. Bu durum, Türkiye’nin Birleşik Arap Emirlikleri doğal taş piyasasına yeteri kadar önem vermediğini ve bu pazar hakkında detaylı araştırmaların yapılmadığını göstermektedir. Türkiye’nin ilk beş içerisinde olması gerekirken dokuzuncu sırada olması gerçekten düşündürücü bir durumdur.

Tablo 14

2004 Yılı BAE İşlenmiş Ürün İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı

Kaynak: United Nations Commodity Trade Statistics Database

Aşağıda da görüldüğü üzere, Birleşik Arap Emirlikleri işlenmiş doğal taş pazarında İtalya’nın payı %32 iken, Hindistan’ın %16, İspanya’nın %15, Çin’in 9 ve Ürdün’ün payı %3’tür. Türkiye’nin bu pazardaki payı ise, %2,3’tür. Görüldüğü üzere, Türkiye’nin bu pazardaki payı rakiplerine göre oldukça düşüktür.

Şekil 1

2004 Yılı BAE İşlenmiş Ürün İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı

2004 yılı Birleşik Arap Emirlikleri’nin ham mermer ve traverten ithalatında yine ilk sırada 5,7 milyon dolar (4,2 bin ton) ile İtalya yer almıştır. İtalya’yı 1,6 milyon dolarla İran takip etmektedir. İspanya ise 395 bin dolarla BAE doğal taş ithalatında üçüncü sırada yer almıştır. İspanya’yı ise Suudi Arabistan, Yunanistan, Hindistan ve Çin takip etmektedir. Türkiye ise, bu ürün grubunda Çin’in ardından sekizinci sırada yer almıştır.

Tablo 15

2004 Yılı BAE Ham Mermer ve Traverten Ürün İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı

Kaynak: United Nations Commodity Trade Statistics Database

Görüldüğü üzere, İtalya’nın BAE doğal taş pazarında ham mermer ve traverten ürün grubundaki payı işlenmiş ürün grubundaki payından bile yüksektir. İtalya’nın bu ürün grubundaki payı %63’tür. Birleşik Arap Emirlikleri doğal taş pazarında İtalya’nın hakimiyeti olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. İtalya’dan sonra bu pazara hakim olan ülke %18’lik payla İran’dır. Türkiye’nin payı ise %1’dir.

Şekil 2

2004 Yılı BAE Ham Mermer ve Traverten Ürün İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı

Buraya kadar olan bölümde, kaynak olarak göstermiş olduğumuz Birleşmiş Milletler veri tabanında Birleşik Arap Emirlikleri’ne ait verilerin olmaması nedeniyle, 2005 ve 2006 yılı verileri yer almamıştır. Ancak BAE’nin bu yıllardaki ithalat rakamları, her ülkenin BAE’ye yapacağı ihracatın BAE’nin o ülkeye yaptığı ithalatı yaklaşık olarak vereceği düşüncesiyle, ülkelerin BAE’ye yaptıkları ihracat değerlerinden elde edilmeye çalışılmıştır.

Tablo 16 ve Tablo 17‘de verilen ithalat değerleri her ülkenin aslında Birleşik Arap Emirlikleri’ne yaptığı ihracat rakamlarıdır. Ancak, 2006 yılı rakamlarına göre yapılan aşağıdaki sıralama pek sağlıklı olmayabilir çünkü bazı ülkelerin verileri henüz Birleşmiş Milletler bilgi bankasına ulaşmamış olabilir ve bu yüzden de sıralamada yer almamış olabilir. Ama ülkelerin yıllar itibariyle göstermiş olduğu gelişmenin takip edilebilmesini teminen bu veriler sunulmuştur.

Tablo 16

2005 Yılı BAE İşlenmiş Ürün İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı

Kaynak: United Nations Commodity Trade Statistics Database

2004 ve 2005 yılları Birleşik Arap Emirlikleri işlenmiş ürün ithalatının ülkelere göre dağılımı karşılaştırıldığında, İtalya’nın ihracatını çok fazla arttıramadığı dikkat çekmektedir. Diğer dikkat çekici bir nokta ise, İspanya’nın 2004 yılında 18 milyon dolarla üçüncü sırada yer alırken, 2005 yılında 4,5 milyon dolar işlenmiş doğal taş ürün ihracatı gerçekleştirerek dokuzuncu sıraya gerilemesidir. 2004 yılında ise, onikinci sırada yer alan İran, 2005 yılında 8,5 milyon dolar işlenmiş ürün ihracatı yaparak altıncı sıraya yükselerek büyük bir gelişme göstermiştir. Türkiye ise, ihracatını nerdeyse %100 artırarak dokuzuncu sıradan sekizinci sıraya yükselmiştir.

Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri’ne yapmış olduğu işlenmiş ürün ihracatında en önemli gelişmeyi 2006 yılında gerçekleştirmiştir. İhracatını %100’den fazla artırarak sekizinci sıradan dördüncü sıraya yükselmiştir.

Tablo 17

2006 Yılı BAE İşlenmiş Ürün İthalatının Ülkelere Göre Dağılımı

Kaynak: United Nations Commodity Trade Statistics Database

2006 yılında bu ürün grubundaki en büyük gelişmelerden bir tanesi de, İtalya’nın bu ürün grubundaki ihracatını 66 milyon dolara çıkarmasıdır. Aynı yıl içerisinde İtalya’yı Çin, Yunanistan, Türkiye, Umman ve Portekiz takip etmektedir.

12.2 İHRACAT

Birleşik Arap Emirlikleri, daha çok, ham granit ürünlerinin ihracatını gerçekleştirmektedir. Sadece 2002 yılında, ihraç edilen ürün grupları arasında işlenmiş ürünlerin üstünlüğü söz konusudur. 2002 yılında, işlenmiş ürünler toplam doğal taş ihracatının %86’sını oluştururken, 2003 yılında ise ham granit ürünlerinin toplam doğal taş ihracatı içindeki payı %85 olarak gerçekleşmiştir. Aslında böyle bir gelişmenin çokta mantıklı olduğu söylenemez. Yine bu yılda Birleşik Arap Emirlikleri tarafından Birleşmiş Milletlere gönderilen verilerde eksiklik olmasından kaynaklanabilir.  2004 yılında ise, ham granit ürünlerinin ihracatı toplam doğal taş ihracatının yaklaşık %53’ünü, işlenmiş ürünler ise %47’sini oluşturmuştur.

Birleşik Arap Emirlikleri’nin gerçekleştirmiş olduğu genel ihracata baktığımızda, 2002 yılında 6,4 milyon dolar ile işlenmiş mermer ve traverten, en fazla ihracatı gerçekleştirilen ürün grubu olmuştur. 2003 yılında aynı ürün grubunda 10 milyon dolar ihracat yapılırken, aynı yıl içerisinde 62 milyon dolar ile ham granit en fazla ihracat yapılan ürün grubu olmuştur. 2004 yılında ise 16 milyon dolar işlenmiş ürün, 18 milyon dolar ham granit ihracatı gerçekleştirilmiştir. 2002 yılında en fazla ihracatı yapılan ikinci ürün grubu 847 bin dolarla ham mermer ve traverten iken, 2003 ve 2004 yıllarında ham mermer ve traverten ürün grubunun yerini ham granit almıştır.

2002 yılında Birleşik Arap Emirlikleri toplam 7,4 milyon dolar doğal taş ihracatı gerçekleştirirken, 2003 yılında 72 milyon dolar, 2004 yılında ise 34 milyon dolar doğal taş ithracatı gerçekleştirmiştir.

Tablo 18

Birleşik Arap Emirlikleri Genel Doğal Taş İhracatı

Kaynak: United Nations Commodity Trade Statistics Database

2004 yılı Birleşik Arap Emirlikleri’nin ham granit ihracatında ilk sırada 13 milyon dolar (3,5 milyon ton) ile Kuveyt yer almıştır. Kuveyt’i 3,5 milyon dolarla Bahreyn takip etmektedir. Hindistan ise 1,4 milyon dolarla BAE doğal taş ihracatında üçüncü sırada yer almıştır. Hindistan’ı ise İran, ABD, Türkmenistan ve Katar takip etmektedir. 2004 yılında Birleşik Arap Emirlikleri tarafından Türkiye’ye gerçekleştirilen ham granit ihracatına ilişkin herhangi bir kayıt söz konusu değildir.

Tablo 19

2004 Yılı BAE Ham Granit İhracatının Ülkelere Göre Dağılımı

Kaynak: United Nations Commodity Trade Statistics Database

Görüldüğü üzere, Birleşik Arap Emirlikleri’nin ham granit ihracatında Kuveyt’in payı %72 iken, Bahreyn’in %19, Hindistan’ın %7, İran’ın payı %1’dir.

Şekil 3

2004 Yılı BAE Ham Granit İhracatının Ülkelere Göre Dağılımı

2004 yılı Birleşik Arap Emirlikleri’nin işlenmiş ürün ihracatında ilk sırada 4,5 milyon dolar (1,5 bin ton) ile Türkmenistan yer almıştır. Türkmenistan’ı 2,2 milyon dolarla İran takip etmektedir. ABD ise 1,8 milyon dolarla BAE doğal taş ihracatında üçüncü sırada yer almıştır. ABD’yi ise Pakistan, Suudi Arabistan, Irak takip etmektedir. Türkiye ise, bu ürün grubunda 12 bin dolarlık ihracat yapılmış ve 53. sırada yer almıştır.

Tablo 20

2004 Yılı BAE İşlenmiş Ürün İhracatının Ülkelere Göre Dağılımı

Kaynak: United Nations Commodity Trade Statistics Database

Aşağıda da görüldüğü üzere, Birleşik Arap Emirlikleri işlenmiş ürün ihracatında Türkmenistan’ın payı %48 iken, İran’ın %23, ABD’nin %19, Pakistan’ın payı %10’dur.

Şekil 4

2004 Yılı BAE İşlenmiş Ürün İhracatının Ülkelere Göre Dağılımı

13. TÜRKİYE-BAE DOĞAL TAŞ TİCARETİ

Türkiye’nin Birleşik Arap Emirlikleri’ne yapmış olduğu doğal taş ihracatına baktığımızda, 2003 yılında 2 milyon dolar ( 6,8 bin ton) doğal taş ihracatı gerçekleştirilirken 2006 yılında bu rakam 10,5 milyon dolar (25,2 bin ton) olarak gerçekleşmiştir. Aşağıda da görüldüğü üzere, Türkiye-BAE doğal taş ihracatının büyük bir bölümünü işlenmiş ürünler oluşturmaktadır.

2006 yılında, BAE’ye yapılan doğal taş ihracatının yaklaşık %95’ini işlenmiş ürünler kapsamaktadır.

Tablo 21

Türkiye’nin BAE’ye Doğal Taş İhracatı

Kaynak: United Nations Commodity Trade Statistics Database

Türk doğal taş ihracatında, Birleşik Arap Emirlikleri’nin son yıllardaki ihracat değerleri incelendiğinde, söz konusu ülkeye yapılan ihracatın önemli bir gelişme trendi içinde olduğu görülmektedir. 2003-2006 yılları arasında, ihracatta kaydedilen % 478 oranındaki artış ve bu artışın süreceği yönündeki öngörüler BAE’nin, Türk doğal taş sektörü için önemli bir pazar olduğu görüşünü desteklemektedir. BAE, 2004 yılında doğal taş ihracatımızda 31. sırada yer alırken, 2006 yılında alımını %122 arttırarak, 17. sıraya yükselmiştir. 2007 yılı Ocak-Ağustos döneminde ise artış devam etmiş, ihracat rakamı 8,3 milyon dolara ulaşmıştır.

Kaynak: İMMİB

14. DEĞERLENDİRME ve SONUÇ

Birleşik Arap Emirlikleri, Körfez’in en dinamik ülkesi olması yanında, tüm Ortadoğu ve K. Afrika Bölgesi’nin politik ve ekonomik olarak en istikrarlı ülkesi konumundadır. Yine Körfez İşbirliği Ülkeleri içerisinde en liberal dış ticaret rejimine sahip olan ülkelerden biridir. Ayrıca, bölgenin en önemli “re-export” merkezi olması nedeniyle, birçok tüketim sınıfına hitap eden mallara karşı talep söz konusudur. Ülkenin en önemli re-export pazarları İran, Hindistan son zamanlarda Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri lüks olmayan mallara yönelik talebin yoğun olduğu ülkelerdir. Genelde orta gelir grubunda bulunan insanlara yönelik mal üreten ülkemiz açısından bu durum iyi bir fırsat olarak düşünülmelidir.

BAE, yapılacak çeşitli yatırımlar açısından da ülkemize önemli fırsatlar sunabilecek bir pazardır. Ülkede bulunan serbest bölgeler yatırımcılara çok geniş imkanlar ve avantajlar sunmaktadır. Yapılacak bu yatırımlarla hem BAE pazarına hem de başta Hindistan olmak üzere Güney Asya Ülkelerine ve bölge ülkelerine yapılacak ihracat aşısından önemli bir avantaj sağlayacağı aşikardır.

Birleşik Arap Emirlikleri müteahhitlik hizmetleri açısından da cazip bir pazar konumundadır. Ülke inşaat malzemeleri ihtiyacının hemen hemen tamamını ithal etmektedir. Bu açıdan, ülkemiz başta demir-çelik olmak üzere birçok inşaat malzemesini bu ülkeye satabilir. Ayrıca, büyük bir gelişme gösteren inşaat sektöründe daha çok işlenmiş doğal taşların kullanılması, Türkiye doğal taş ihracatçılarına katma değeri yüksek ürün pazarlanması konusunda bilgi vermektedir. Gerek doğal taş ithalat potansiyeline gerek doğal taş ithalat verilerine göre, BAE Türkiye doğal taş ihracatçıları için en önemli potansiyel pazarlardan biri olarak değerlendirilebilir.

Sonuç olarak, BAE sahip olduğu ekonomik potansiyeli ve alım gücü yüksek, re-export imkanları nedeniyle, hemen hemen tüm mallara yönelik talebin varlığı, çok liberal bir dış ticaret mevzuatına sahip olması, altyapı imkanlarının çok iyi bir düzeyde bulunması gibi nedenlerden dolayı ülke Türkiye açısından ideal bir hedef pazar konumundadır.

[†] Genel ticaret rakamlarına petrol ürünleri dahil değildir.

[‡] Milli ürün ihracat rakamlarına petrol ürünleri dahil değildir.

Ülkemizde bazalt granit küp taş üretiminin hızlı artışı 1980’li yılların ortalarında başladı. Bazalt granit küp taş işletmelerinin 1986 yılında “Granit küp taş Ocakları Nizamnamesi”nden çıkarılıp “Maden Kanunu” kapsamına alınması ve elmas tel ile kesme tekniğinin tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de yaygınlaşması sonucunda entegre Işletmeler kurulmaya başladı ve italya ile boy ölçüşebilecek tesisler açıldı. Ã?u anda bazalt blok granit küp taş üretiminde dünyada 6. sıradayız. Bazalt granit küp taş ihracatımız da buna paralel olarak bir önceki yıla göre % 42’lik artışla 2003’te 430 milyon dolara yükseldi. Bunun % 75’inin işlenmiş, % 9’unun yarı işlenmiş, ancak % l6’sının işlenmemiş blok granit küp taş dış satımından oluşması da sevinmemizi gerektiren ayrı bir nokta. Türkiye dünyanın 145 ülkesine bazalt granit küp taş satıyor. En fazla satış yaptığımız ilk üç ülke, sırasıyla ABD, Çin ve ispanya. Türkiye’nin dünya bazalt granit küp taş üretimindeki ve pazardaki payı % 5 dolayında. Rezervlerimizin bol, teknolojimizin ileri oluşu nedeniyle bu payı artırmamız gerekiyor. Yetişmiş iş gücü teminine yönelik olarak son yıllarda Izmir Dokuz Eylül, Afyon Kocatepe, Kütahya Dumlupınar ve Mersin Üniversitelerindeki Yüksek okullarda ve bazı meslek liselerinde bazalt granit küp taş konusunda eğitim verilmeye başlandı. Sektörde şu anda hedef yılda l milyar dolarlık dış satım. Neden olmasın?

• Arz kabuğunda bulunan cevher, endüstriyel hammadde, kömür ve petrol gibi ekonomik değeri olan herhangi bir maddeyi yeryüzüne çıkarıp onu paraya dönüştürme işidir. Madenciliğin amacı, ekonomiye gerekli doğal hammaddeyi sağlamaktır.
• Ekonomik önemi bulunan mineralleri rasyonel bir şekilde endüstriye sağlamak için geliştirilmiş uygulamalı bilim dalıdır.
• Maden yataklarının aranması, projelendirilmesi, işletilmesi ve çıkarılan madenin zenginleştirilmesi ile ilgili işlemleri içerir.

Granitlerin renkleri, umumiyetle açık olmakla birlikte, içindeki feldspatların ve diğer minerallerin cins ve miktarına göre gri, pembe, kırmızımsı olabilir.

Granitler, yeryüzünde çok yaygın olarak bulunurlar.Çeşitli yer kabuğu modellerinde görünür.Yeryüzünün temelini teşekkül ettirdiği kabul edilmektedir. Tabiatta dayk, silis ve batolitler halinde bulunabilir.

Yollarda parke ve bordür taşı, yapılarda yapı taşı olarak çok eskiden beri bol miktarda kullanılmaktadır.Aşınmaya, basınca, darbeye karşı dayanıklı, güzel renkli ve iyi cila kabul eder.Atmosfer tesirlerine ve ayrışmaya karşı direnci yüksektir.Günümüzde daha çok parke ve bordür taşı ve bazı büyük yapılarda kaplama taşı olarak kullanılmaktadır.

Bileşimi ve bulunuşu: Granitlerde kuvars, genellikle hacmen % 20’nin üzerindedir. Derinlik külteleri arasında hacmen % 40’tan fazla kuvars ihtiva eden türe rastlanmaz. Kuvars ve ağır silikatlar bakımından zengin olan kayaçlar gabro sınıfına girer. Esas bileşeni olan feldspat plajioklas ve ortoklas(alkali feldspat) halinde olması mümkündür. Birinin diğerine oranı genellikle ikiden azdır.Granitlerde bulunan ikinci ana mineraller muskovit, biyotit, amfibol, piroksen veya nadiren fayalit (demirli olivin) olarak sıralanabilir.Genellikle bunlardan iki veya üçü bir arada bulunur.Çeşitli sınıflamalarda koyu renkli minerallerin oranı farklı olmakla birlikte hacmen % 20’den fazla koyu renkli mineral ihtiva eden taşlara umumiyetle granit adı verilmemektedir.

Teşekkül teorileri: Başlıca iki zıt görüş vardır: 1. Mağmatik, 2. Transformist. Birinci teori granitlerin, ana sıvının veya sıvı kristalin, kristalleşmesi sonucu oluştuğunu kabul eder.İkinci teori ise granitlerin mağma olmaksızın meydana geldiğini ileri sürer.Granitlerin tortul kültelerin çoğunlukla katı halde metamorfizma sonucu ortaya çıktığı görüşündedir.

Mrb Ben Hayrettin Diyarabakir/Erganiden=

Kuptaş Dösemesi zor olan bir uygulamadir sizlere şimdi uygulamadan biraz bahdecegim inş okuyan ustalarimiz ve şirket sahipleri beni anlar.

Granit karo taşı, granit bloklarının 2, 3, 4, 5 .. cm gibi kalınlıklarla kesilip ebatlanarak oluşturulmaktadır. Granit plaka taşı ya da diğer bir tanımla granit karo taşı imalatında önemli üç adet husu bulunmaktadır. Bunlar;

1- Granit karo taşının ebat düzgünlüğü: Granit karo taşları, kum veya taş tozu ile karıştırılmış çimento bileşimi  üzerine döşenirken yan yana gelen kenarlarının maksimum derecede düzgün olmalıdır. Bu noktada ebatların hepsinin aynı uzantıda olması gerekmektedir. Örnek verecek olursak, 60 cm uzunluktaki granit plaka taşının tüm uzantıları 60 cm uzunlukta olmalıdır.

2- Granit plaka taşının gönye düzgünlüğü: Granit plaka taşının ebatları her ne kadar aynı olsada iç düzlemdeki kesim noktaları simetrik olmalıdır. Biz buna gönye diyoruz. Bir granit plaka taşının gönyesi bozuk ise uygulama da o derece bozuk olacaktır.

3- Granit karo taşının damarlı olma durumu: Granit plaka taşı damarsız olmalıdır. Damarlı granit karo taşı ne yazık ki kırılmaya yatkın taştır. Öte yandan damarlı bir granit karo taşı estetik açısından da çok itici görünecektir.

bir iş yapildigi zaman senden sonra konuşulmali şantiyeden işin bittikten sonra 1 veya 2 hafta sonra arkanda kötu konuşulmamalı.

Fikirlerinizi Bizimle Paylaşa bilirsiniz. Hayrettin

Enerji maliyetlerinin bu denli yüksek olduğu bir ülkede madenciliğin nasıl gelişebileceğini anlatsın birileri bana. Elektriğin ve mazotun bu denli pahalı olduğu, SSK prim ve vergilerin bu kadar tavan olduğu bir ülkede kimse bir gelişme beklemesin madencilikten. Hayvancılığa verilen teşviklerin çeyreği verilse idi madenciliğe bugün Türkiye ekonomisinin lokomotiflerinden biri olurdu madencilik.

Peki bunu ben biliyorum da siyasilerimiz, devlet adamlarımız bilmiyor mu? Elbette biliyorlar ama ülkenin kalkınmış, halkın zengin ve bu doğrultuda eğitilmiş olması onların rant kapılarını kapatacaktır. Halk ne kadar yoksul ve cahil olursa onların cebi o oranda dolacaktır. Kısacası ülke yönetiminden sahici ve samimi bir adım atılmadıkça kimse bu sektörden bir gelişme beklemesin.

Hataylı heykeltıraş ve mozaik ustası Ahmet Bostancı, bir avukatın isteği üzerine 15 bin doğal taş kullanarak, adalet tanrıçası olarak bilinen Themis’in mozaik tablosunu yaptı.

Bostancı, AA muhabirine yaptığı açıklamada, yıllardır birçok medeniyete ev sahipliği yapmış Antakya’nın mozaik zengini bir kent olduğunu ve bunu değerlendirmeye çalıştığını söyledi.

Çocukluğundan bu yana heykel ve mozaik çalışmalarla ilgilendiğini ifade eden Bostancı, St. Pierre Kilisesi yakınlarında bulunan atölyesinde, yaptığı eserlerle kentin tanıtımına katkı sağlamaya çalıştığını kaydetti.

Sergilerin yanı sıra siparişe göre de çalışmalar yaptığını vurgulayan Bostancı, ”Bir gün atölyemi ziyaret eden bir avukat, bürosuna adalet tanrıçası Themis’in tablosunu yapmamı istedi. Öncelikle Themis ile ilgili araştırma yaptım. Daha sonra kolları sıvayarak çalışmaya başladım. Yaklaşık 15 bin doğal taş kullanarak elinde terazisiyle yargıya güveni anlatan Themis’in tablosunu yaptım. Yaklaşık 1,5 aylık sürede tamamladığım tablo, 1,5 metre boyunda oldu” dedi.

Mozaik çalışmaların çok beğenildiğini ve bu sanatı yaşatmak için gece gündüz çalıştığını belirten Bostancı, Türkiye’nin çeşitli illerine siparişe göre eserler yaptığını kaydetti.

Avukat Mehmet Erhan Önal da, 4 yıldan bu yana avukatlık yaptığını ve mozaik çalışmaları çok beğendiğini söyledi.

Tabloyu yaptırmaktaki amacının bürosuna gelenlere Themis mozaiğiyle hak ve adaleti anlatmaya çalışmak olduğunu vurgulayan Önal, ”Bu tabloyu büromun en güzel yerine yerleştireceğim. Yılların sanatçısı Bostancı çok güzel bir çalışma yaptı, teşekkür ediyorum” diye konuştu.